Z Wikipedii

Ten artykuł dotyczy gromady gwiazd. Zobacz też: Plejady (mitologia).

Plejady
Plejady
Dane obserwacyjne (J2000)
Gwiazdozbiór	Byk
Typ	otwarta, II,3, r[1]
Rektascensja	03h 47m 00s
Deklinacja	+24° 07' 00
Odległość	~440 ly (~135 ps)
Jasność obserwowana	1,4m
Rozmiary kÄ…towe	100'[2]
Charakterystyka fizyczna
Szacowany wiek	100 mln lat[3]
Liczba gwiazd	~500

Schemat gromady otwartej M45

Schemat gwiazdozbiorów pomocnych przy szukaniu plejad

Gwiazda Merope wraz z mgławicą

Zdjęcie Plejad w podczerwieni wykonane przez Teleskop Spitzera

Plejady (w katalogu Messiera M45 lub Messier 45; inne nazwy: Baby, Kurczęta, Kokoszki, Siedem Sióstr, Subaru, Kościół Masoński) – są najbardziej znaną gromadą otwartą na niebie. Swoją popularność zawdzięczają głównie temu, że można je swobodnie podziwiać nawet nieuzbrojonym okiem. Gromada ta znajduje się w gwiazdozbiorze Byka i jest odległa od nas o około 400 lat świetlnych (126 parseków). Ta młoda gromada – mająca około 100 mln lat – jest otoczona piękną, niebieską mgławicą, która widoczna jest na zdjęciach wykonanych odpowiednią techniką.

Pomimo tego, że Plejady widać gołym okiem, lepszy efekt wizualny osiągniemy używając zwykłej lornetki. Plejady mają charakterystyczny kształt, który przypomina znacznie pomniejszoną Małą Niedźwiedzicę. Zawiera ona kilkaset gwiazd, spośród których 10 najjaśniejszych ma indywidualne nazwy. Są to: Taygeta, Maja, Asterope, Sterope II, Merope, Plejone, Alcyone, Atlas, Calaneo i Electra. Większość spośród nich to błękitne olbrzymy typu widmowego B. Ich jasność wynosi od 3,0 do 5,9^m.

Nazwa tej gromady nawiązuje do greckiego mitu o Plejadach, choć wiele innych prastarych kultur na całym świecie poświęcało im szczególną uwagę.

[edytuj] Kiedy i gdzie szukać Plejad na niebie

Gromada M45 jest najlepiej widoczna na polskim niebie od października do marca. Najlepsze warunki do obserwacji są w grudniu około godziny 23.00.

Plejady znajdujÄ… siÄ™ w gwiazdozbiorze Byka.

Nie powinno być problemów z ich odnalezieniem na zimowym niebie, jednakże spotyka się kilka reguł pozwalających znaleźć M45. Oto dwie z nich:

• Aby znaleźć Plejady zacznij od Bellatrix (gamma Oriona, prawy górny róg Oriona). Wskaż tÄ™ gwiazdÄ™ kciukiem prawej rÄ™ki, a palcem wskazujÄ…cym wskaż gwiazdÄ™ Aldebaran. Teraz trzymajÄ…c tÄ™ odlegÅ‚ość przesuÅ„ rÄ™kÄ™ na północny zachód, tak aby na Aldebaran wskazywaÅ‚ twój kciuk. Teraz palec wskazujÄ…cy pokazuje Plejady.
• PrzeciÄ…gnij liniÄ™ Å‚Ä…czÄ…cÄ… 3 gwiazdy Oriona przez gwiazdÄ™ Aldebaran. JeÅ›li bÄ™dziesz podążać dalej za tÄ… liniÄ… w kierunku północnego zachodu, to trafisz na rozmytÄ… mgieÅ‚kÄ™. BÄ™dÄ… to wÅ‚aÅ›nie Plejady.

[edytuj] Dane astronomiczne

Plejady są gromadą otwartą typu II,3, r^[1]. Oto ich krótka charakterystyka:

• wiek – okoÅ‚o 100 milionów lat^[3]; sÄ… to głównie mÅ‚ode, gorÄ…ce gwiazdy, mÅ‚odsze od naszego SÅ‚oÅ„ca mniej wiÄ™cej 50 razy;
• odlegÅ‚ość od Ziemi – okoÅ‚o 400 lat Å›wietlnych, różne źródÅ‚a podajÄ… od 380 do 541 lat Å›wietlnych;
• liczność – gromada obejmuje okoÅ‚o 500 gwiazd;
• wielkość – okoÅ‚o 12 lat Å›wietlnych; na niebie widoczne w kwadracie o wymiarach 60' x 60'^[2];
• jasność – widzialna z Ziemi jasność to okoÅ‚o 1,4^m; w rzeczywistoÅ›ci najjaÅ›niejsze gwiazdy należące do M45 sÄ… jaÅ›niejsze od SÅ‚oÅ„ca od 40 do 100 razy;
• rektascensja (ra) – 03h 47m 00s;
• deklinacja (dec) – +24st 07m 00s;

Główne gwiazdy wchodzące w skład Plejad:

Cała gromada jest otoczona bardzo słabo widzialną mgławicą refleksyjną, pozostałością po "gwiezdnym żłobku", który wyprodukował te gwiazdy. Mgławicę tę najlepiej widać na zdjęciach wykonanych techniką długiego naświetlania (jak to powyżej). XIX-wieczny niemiecki obserwator Heinrich Louis d'Arrest zaobserwował, że mgławica otulająca Plejady jest niewidoczna (lub ledwie dostrzegalna) w wielkich teleskopach, podczas gdy można ją zaobserwować w szukaczach tychże teleskopów.

[edytuj] Mitologia

Zobacz więcej w osobnym artykule: Plejady (mitologia).

Mityczne Plejady były córkami tytana Atlasa. Na wieść o śmierci swoich sióstr, Hiad, popełniły samobójstwo, a dobry Dzeus przeniósł je na niebo jako siedem pięknych gwiazd. Już w starożytności plejadą zaczęto określać grupę wybitnych twórców. W mitologii słowiańskiej Plejady nazywane były na cześć boga Wołosa Wołosożarami założyciela pierwszej wielkiej loży.

[edytuj] Zobacz też

• Subaru - JapoÅ„ska firma motoryzacyjna

[edytuj] Przypisy

1. ↑ ^{1,0 1,1} Według Kennetha Glyn Jonesa. Götz and Sky Catalog 2000 podaje I,3, r, n.
2. ↑ ^{2,0 2,1} 100' to szacunkowa średnica (SEDS podaje 110'), obejmująca również sąsiednie mgławice refleksyjne i obłoki ciemnego pyłu. Często rozmiary Plejad podaje się również jako w przybliżeniu kwadrat o bokach 60' x 60', obejmujący same gwiazdy.
3. ↑ ^{3,0 3,1} Najnowsze dane pochodzące z 1993, G. Meynet, J.-C. Mermilliod, A. Maeder, Astron. Astrophys. Suppl. Ser. 98, 477-504. Wcześniej mówiono o 60-80 milionach lat (np. 78 mln według the Sky Catalog 2000).

[edytuj] Linki zewnętrzne

Zobacz galeriÄ™ na Wikimedia Commons:
Plejady

• Pleiade Associates (en)
• M45 w SEDS.org (de) (en) (fr) (it)