Pogórze Bukowskie
Z Wikipedii
| Pogórze Bukowskie | |
 |
|
 |
|
| Megaregion | Region Karpacki |
| Prowincja | Karpaty Zachodnie |
| Podprowincja | Zewnętrzne Karpaty Zachodnie |
| Makroregion | Pogórze Środkowobeskidzkie |
| Mezoregion | Pogórze Bukowskie |
| Zajmowane jednostki administracyjne |
Polska: - woj. podkarpackie |
Pogórze Bukowskie (513.69) - mezoregion geograficzny Pogórza Środkowobeskidzkiego w południowo-wschodniej Polsce.
Pogórze Bukowskie obejmuje pas wzgórz i kotlin o wysokościach na ogół od 300 do 500 m n.p.m., rozciągających się równoleżnikowo między Kotliną Jasielsko-Krośnieńską na północy a Beskidem Niskim na południu przez Pasmo Bukowicy. Na zachodzie Pogórze Bukowskie poprzez dolinę Jasiołki graniczy z Pogórzem Jasielskim. Na wschodzie dolina Osławy oraz Góry Słonne oddzielają Pogórze Bukowskie od Gór Sanocko-Turczańskich i Bieszczadów Zachodnich. Region jest przecięty doliną górnego Wisłoka.
Spis treści |
[edytuj] Miejsca historyczne
Pogórze zasiedlone było już od czasów starożytnych – wykopaliska archeologiczne potwierdzają ślady kultury przeworskiej z II wieku n.e. Na terenie miejscowości Prusiek odkryto pierwsze cmentarzysko kultury przeworskiej w Karpatach, datowane na drugą połowę II wieku n.e. Prace wykopaliskowe prowadzone od 2000 roku ujawniły, że ludność do której należało cmentarzysko posiadała powiązania z wschodnią strefą kultury przeworskiej. Chronologicznie znaleziska z Prusieka są zgodne z przekazem Klaudiusza Ptolemeusza, mówiącym o przenikaniu pewnych grup Wandalów - Lakringów, Hasdingów [1] i Wiktofalów na południe, na tereny dorzecza górnej Cisy [2]. Można przypuszczać, że część ludności kultury przeworskiej stanowili Wandalowie, którzy na pewien czas w drodze na południe zasiedlali te tereny i założyli swą nekropolię w Prusieku [3], [4]. W miejscu największego przewężania Sanu, gdzie krzyżują się granice Pogórza Bukowskiego i Kotliny Sanockiej, przy ujściu Sanoczka do Sanu, u podnóża Gór Słonnych znajduje się drugie najstarsze wielokulturowe stanowisko archeologiczne w południowo - wschodniej Polsce tzw. Horodyszcze.
Pogórze Bukowskie od połowy XI wieku leżało na zachodnim pograniczu ziem Rusi Czerwonej, wraz z którą w 1340 zostało przyłączone do Królestwa Polskiego. Ziemie te po kolejnych najazdach tatarskich od XIII do XIV wieku pozostawały praktycznie niezamieszkane. Do ich kolonizacji na prawie wołoskim oraz polskim, prowadzonej głównie przez rody Balów i Herburtów, doszło dopiero na przełomie XIV i XV wieku. Osadnictwo wołoskie dało początek zamieszkującym te tereny grupom etnicznym wschodniosłowiańskiej proweniencji: Łemkom i Dolinianom obok których ukształtowała się również grupa polskich Pogórzan. Po dawnej architekturze obronnej historycznej ziemi sanockiej na tym terenie zachowały się ślady zamków i dworów obronnych m.in. Sobień, Lesko, Sanok, Nowotaniec, Płonna i Zboiska.
W okresie I wojny światowej od 8 do 10 maja 1915 Pogórze było miejscem krwawych walk oddziałów, stron konfliktu. Rzeka Wisłok w górnym biegu na odcinku od Odrzechowej do Beska stanowiła linię oporu wojsk rosyskich (m.in. kazaków dońskich) przed nacierającymi od zachodu pułkami austriacko-niemieckimi. W nocy z 9 na 10 maja pułki bośniackie usiłowały kilkakrotnie sforsować Wisłok w Besku, w miejscu gdzie rzeka płynie głębokim jarem [5]. Cmentarz i pomnik upamiętniający ofiary wydarzeń z lat I wojny światowej znajduje się w Bukowsku.
We wrześniu 1944 podczas operacji dukielskiej na Pogórzu Bukowskim toczyły się ciężkie walki pomiędzy niemieckimi 96 i 68 dywizjami piechoty XXIV korpusu pancernego a radzieckim 67 korpusem piechoty oraz 167 i 129 korpusem strzelców 107 dywizji piechoty, nacierającymi od wschodu. Dowództwa zgrupowania wojsk niemieckich Generalleutnanta Richarda Wirtza znajdowało się w Bukowsku, natomiast Generalleutnanta Paula Scheuerpfluga w Woli Sękowej. Działały tu też m.in. oddziały partyzanckie Adama Winogrodzkiego z Poraża i Antoniego Żubryda z Niebieszczan.
W 1946 w okresie nasilonych walk ze zbrojną partyzantką ukraińską całkowitemu zniszczeniu uległo kilkanaście wsi polskich i ukraińskich leżących na obszarze Pogórza. W nocy z 4 na 5 kwietnia [6], [7] sotnie UPA dokonały największego napadu na polskie miejscowości - Bukowsko oraz okoliczne wsie. Upowcy spalili wówczas większość budynków Bukowska, z których ocalał tylko kościół i kilka domów mieszkalnych. Ogółem banderowcy spalili tej nocy 420 zabudowań w Bukowsku, 125 domów w sąsiednim Nowotańcu i 110 budynków mieszkalnych w Nagórzanach, dach nad głową straciło w tym dniu ponad 3500 osób.
W roku 1947 w wyniku działań podjętych przez władze państwowe w ramach Akcji Wisła opuszczonych zostało kilkanaście wsi ukraińskich, łemkowskich i doliniańskich, po który pozostały do dziś ślady cmentarzy wiejskich, oraz cerkwiska. W latach 60-tych XX wieku wiele tych wsi np. Wola Piotrowa zostało ponownie zasiedlonych m.in. przez osadników ze Śląska Cieszyńskiego.
[edytuj] Historia gospodarki
Pogórze Bukowskie jest jednym z najstarszych ośrodków górnictwa naftowego na świecie, kopalnie ropy naftowej istniały w takich miejscowościach jak Tokarnia, Morochów czy Mokre przed rokiem 1884.
W roku 1874 została ukończona linia kolejowa biegnąca przez Pogórze od Przełęczy Łupkowskiej. Stacje kolejowe znajdowały się w Komańczy, Szczawnem, Mokrem i Czaszynie oraz stacja węzłowa w Zagórzu. Łączyła ona prowincje Austro-Węgier leżące po dwóch stronach łańcucha karpackiego – Galicję i Węgry. Linia początkowo była jednotorowa (od 1896 r. - dwutorowa).
W Zarszynie oraz wsi Odrzechowa rozwinęła się hodowla bydła simentalskiego sprowadzonego ze Szwajcarii ponad 150 lat remu.
[edytuj] Rezerwaty i parki przyrodnicze
Na pogórzu Bukowskim leżą Jaśliski Park Krajobrazowy oraz rezerwaty przyrody:
[edytuj] Turystyka
Przez Pogórze przebiega rowerowy i pieszy szlak śladami dobrego wojaka Szwejka. Ponadto prowadzą tędy szlaki piesze:
Iwonicz-Zdrój – Rymanów-Zdrój - Puławy – Tokarnia (778 m n.p.m.) – Przybyszów – Kamień (717 m n.p.m.) – Komańcza (Główny Szlak Beskidzki)- 1 km poniżej szczytu Pasmo Bukowicy przecina
Kanasiówka (823 m n.p.m.) – Wisłok Wielki – Tokarnia (778 m n.p.m.), 1 km poniżej szczytu – Wola Piotrowa 
Komańcza – Dołżyca – Garb Średni (822 m n.p.m.) – Kanasiówka (823 m n.p.m.) – Moszczaniec – Surowica – Darów – Puławy Górne– Besko
W Karlikowie, Puławach Górnych działają wyciągi narciarskie.
Przez Pogórze przebiega Europejski długodystansowy szlak pieszy E8.
Gospodarstwa agro-turystyczne istnieją w miejscowościach Puławy, Tokarnia, Nagórzany, Nadolany, Nowotaniec, Bukowsko, Wola Sękowa, Wola Piotrowa, Karlików, Płonna, Szczawne, Rzepedź, Lesko, Zagórz, Poraż, Wysoczany, Zboiska, Pobiedno, Lesko, Kulaszne, Wysoczany.
[edytuj] Grupy etnograficzne
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Wandalowie-Hasdingowie, kojarzeni ze wschodnią strefą kultury przeworskiej (głównie Mazowsze i Lubelszczyzna), opuścili w końcu II wieku n.e. zamieszkiwane dotąd tereny i przemieścili się na południe (górna Cisa, nad granicą dacką notowani od lat 70.) i południowy wschód). Prawdopodobnym powodem przesunięć etnicznych były ruchy ludnościowe na obszarach, na których lokalizuje się m.in. plemiona Gotów i Gepidów (głównie Pomorze). Ruchy te, zwane wędrówką "ludów gockich", miały odbicie w zmianach obszaru występowania elementów kultury wielbarskiej. Duża aktywność środkowoeuropejskich ludów barbarzyńskich znalazła swój wyraz w atakach na północny limes rzymski i wojnach markomańskich.
- ↑ W czasie wywołanej najazdem Hunów (od 375 r.) wędrówki ludów część Wandalów (Hasdingowie) sprzymierzyła się z irańskojęzycznym ludem Alanów i dotarła na obszary między Dunajem i Cisą.
- ↑ "Na szczególną uwagę zasługują wyniki najnowszych badań, realizowanych od 2004 roku przez dr Judytę Rodzińską-Nowak i mgr Joannę Zagórską-Telegę na ciałopalnym cmentarzysku ludności kultury przeworskiej w Prusieku (stanowisko 25), zlokalizowanym na południe od Sanoka, na Pogórzu Bukowskim. Należy zaznaczyć, iż polskie Karpaty uchodziły do tej pory za obszar pozbawiony zasadniczo znalezisk materiałów sepulkralnych, które można by z całą pewnością datować na okres wpływów rzymskich." [w:] Renata Madyda-Legutko. Instytut Archeologii UJ. Badania nad osadnictwem z okresu wpływów rzymskich w polskich Karpatach. 2005
- ↑ Rocznik Przemyski, t. 43, z. 2 Archeologia, Przemyśl 2007. Renata Madyda-Legutko. Wyniki dalszych badań na cmentarzysku kultury przeworskiej w Prusieku stan. 25, pow. Sanok
- ↑ [w:] Józef Stachowicz. Miniony czas. strona 36.
- ↑ Artur Bata, "Bieszczady - Szlakiem walk z bandami UPA". KAW 1984. str. 60
- ↑ Szczepan Siekierka, Henryk Komański, Krzysztof Bulzacki. Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w województwie lwowskim 1939 - 1947. Wrocław. 2006. str. 938-941
Pogórze Rożnowskie • Pogórze Ciężkowickie • Pogórze Strzyżowskie • Pogórze Dynowskie • Pogórze Przemyskie • Obniżenie Gorlickie • Kotlina Jasielsko-Krośnieńska • Pogórze Jasielskie • Pogórze Bukowskie
| Zmienia się harmonogram sesji na GPW |
|
Od 1 września 2008 roku sesje giełdowe na rynku akcji (notowania ciągłe) będą rozpoczynać się o godzinie 9.00, a na rynku instrumentów pochodnych o godz. 8.30. Do tej pory notowania na rynku akcji rozpoczynały się o 9.30, a na rynku terminowym o godz. 9.00. - informuje Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie.
|
| Polskę ominęła recesja, ale gospodarka zwolni |
|
Wzrost PKB w II kwartale okazał się wyższy, niż oczekiwali inwestorzy. Resort finansów liczy, że polska gospodarka nieco zwolni, ale i tak w całym roku PKB wzrośnie o 5,5 proc. - informuje "Rzeczpospolita".
|
| Ciepło w mieszkaniach warte miliony |
|
Branża budowlana odnotowuje większe zyski. Oszczędzanie energii pozwala zarobić m.in. producentom energooszczędnych okien. W tym roku zwiększyli ich sprzedaż już o 50 procent - informuje "Rzeczpospolita".
|
| Podpisano umowę na budowę autostrady A2 |
|
Minister infrastruktury Cezary Grabarczyk i przedstawiciele spółki Autostrada Wielkopolska podpisali w sobotę umowę na budowę i eksploatację autostrady A2 na odcinku Nowy Tomyśl-Świecko - poinformował PAP rzecznik resortu infrastruktury Mikołaj Karpiński.
|
| Kandydat na prezesa PKO BP współpracował z wywiadem PRL |
|
Wymieniany jako kandydat na prezesa PKO BP Sławomir Lachowski współpracował z wywiadem PRL. Z jego teczki zachowanej w IPN wynika, że miał przekazywać informacje o Amnesty International (AI) - donosi "Rzeczpospolita".
|