Z Wikipedii

[edytuj] Początki

Wśród pionierów kina nie brakuje Polaków. Pierwszymi polskimi realizatorami filmowymi na przeł. XIX i XX w. byli: Kazimierz Prószyński - konstruktor i wynalazca pleografu - kamery i projektora nowocześniejszego niż kinematograf, filmujący krótkie scenki rodzajowe z życia codziennego Warszawy (Ślizgawka w Łazienkach), oraz Bolesław Matuszewski, który realizował krótkie filmy dokumentalne (m.in. z wizyty cesarza Wilhelma II w Peterhofie 1897) jako operator firmy Lumiere.

W 1899 w Polsce powstało pierwsze stałe kino w Łodzi przy ul. Piotrkowskiej zwane "Teatrem Żywych Fotografii" (stosowano aparat projekcyjny systemu braci Lumiére).

W 1902 Kazimierz Prószyński realizował krótkie filmy inscenizowane, np. Powrót birbanta i Przygoda dorożkarza - oba z Kazimierzem Junoszą-Stępowskim w roli głównej.

Tablica w miejscu premiery filmu Antoś po raz pierwszy w Warszawie

W 1908 powstał pierwszy film fabularny Antoś po raz pierwszy w Warszawie z Antonim Fertnerem w roli głównej. Scenariusz - Antoni Fertner, Jakub Jasiński, Jerzy Meyer, zdjęcia - Jerzy Meyer (premiera 22 października 1908). Z Antosiem Fertnera nakręcono jeszcze kilka niemych komedii.

W 1910 w Kownie Władysław Starewicz zrealizował pierwszy w świecie film lalkowy z animacją poklatkową Piękna Lukanida (premiera w 1912 w Moskwie).

Ekranizacje literackie:

• Dzieje grzechu (1911)
• Meir Ezofowicz (1911)

Patriotyczne (większość z okresu I wojny światowej):

• Obrona Częstochowy (1913)
• Pod jarzmem tyranów (1916)
• Ochrana warszawska i jej tajemnice (1916)
• Carat i jego sługi (1917)

Melodramatyczne:

• Słodycz grzechu (1914)
• Niewolnica zmysłów (1914) z debiutującą Polą Negri
• Bestia (1917)
• Carska faworyta (1918)

[edytuj] 20-lecie międzywojenne

Po odzyskaniu niepodległości film polski zaczął się bardzo szybko rozwijać. Powstawały wytwórnie filmowe (m.in. Sfinks, Leo Film, Feniks, Falanga) produkujące najpopularniejsze gatunki, czyli adaptacje literatury i filmy patriotyczne, melodramaty, komedie. W okresie kina niemego do najlepszych dzieł filmowych należały adaptacje literackie:

• Ziemia obiecana (1927) reż. Aleksander Hertz
• Pan Tadeusz (1928) reż. Ryszard Ordyński
• Przedwiośnie (1928) reż. Henryk Szaro

W 1930 powstał pierwszy film dźwiękowy Moralność Pani Dulskiej w reż. Bolesława Newolina.

W latach trzydziestych powstały pierwsze filmy eksperymentalne:

• Przekroje (1931) i Beton (1933) Janusza Marii Brzeskiego (ten ostatni z Kazimierzem Podsądeckim)
• OR - Obliczenia Rytmiczne (1933) Jalu Kurka

[edytuj] II wojna światowa

Po wybuchu drugiej wojny światowej polski przemysł filmowy przestał istnieć.

We wrześniu 1939 obronę Warszawy filmowali m.in. Roman Banach, Jerzy Gabryjelski, Stanisław Lipiński, Henryk Vlassak, Jerzy Zarzycki (Kronika oblężonej Warszawy).

Od początku okupacji rozpoczęto akcję bojkotu kin (słynne hasło "tylko świnie siedzą w kinie"), które okupacyjne władze niemieckie traktowały jako miejsce intensywnej propagandy.

Wielu filmowców znalazło się poza granicami kraju, gdzie głównie przy armiach polskich lub rządzie w Londynie (Biuro Filmowe Ministerstwa Informacji i Dokumentacji) organizowali grupy zdjęciowe:

• od 1940 w Wielkiej Brytanii (Eugeniusz Cękalski, Stefan Osiecki, Franciszek Ożga)
• od 1942 w ZSRR w Armii Andersa (m.in. Michał Waszyński, Stanisław Lipiński, Konrad Tom, Seweryn Steinwurzel) i na jej szlaku: w Iraku, Iranie, Palestynie, Egipcie i we Włoszech (Monte Cassino) - Kroniki wojenne

Na Zachodzie powstały filmy o patriotyczne, propagandowe, dokumentalne m.in.:

• Jeszcze Polska nie zginęła reż. Franciszek Ożga i Zbigniew Jaszcz (1940)
• Biały Orzeł (1940)
• To jest Polska (1941)
• Dziennik polskiego lotnika (1942)
• Niedokończona podróż reż. Eugeniusz Cękalski
• Kraj mojej matki (1943) reż. Romuald Gantkowski, z udziałem Ewy Curie jako narratorki (z wykorzystaniem kolorowych zdjęć z reportażu Beautiful Poland z 1938-1939)
• Polska parada (Polish Parade - 1943)
• Monte Cassino (1944) reż. Michał Waszyński
• Niezwyciężeni – Idziemy (1944) scenariusz i montaż Franciszek Ożga
• Wzywamy pana Smitha (Calling Mr Smith - 1943) Franciszka i Stefan Themersonowie realizują w barwny film eksperymentalny

W 1942 Komenda Główna Armii Krajowej powołała w Biurze Informacji i Propagandy grupę filmową kierowaną przez Antoniego Bohdziewicza w kraju. Powstanie warszawskie filmowali m.in.: Jerzy Zarzycki, Andrzej Ancuta, Stefan Bagiński, Jerzy Gabryjelski, Roman Banach, Seweryn Kruszyński, Henryk Vlassak, Antoni Wawrzyniak (Kroniki z powstania warszawskiego).

W 1943 filmowcy, którzy wcześniej pracowali w wytwórniach sowieckich, stworzyli Czołówkę Filmową Wojska Polskiego, realizującą kroniki i filmy dokumentalne (m.in. Przysięgamy ziemi polskiej (1943) i Majdanek cmentarzysko Europy (1944) reż. Aleksander Ford, Bitwa o Kołobrzeg (1945) reż. Jerzy Bossak. Po zakończeniu wojny Czołówka stała się pierwszym ośrodkiem produkcji filmowej w kraju.

[edytuj] Po II wojnie światowej

(Ta sekcja wymaga dalszego rozszerzenia)

Reżyserzy

• Leonard Buczkowski: Zakazane piosenki, Skarb, Przygoda na Mariensztacie
• Wanda Jakubowska: Ostatni etap
• Aleksander Ford - przed "szkołą polską"
• Andrzej Munk, Andrzej Wajda, Jerzy Kawalerowicz, Wojciech Jerzy Has, Tadeusz Konwicki, Kazimierz Kutz, Janusz Morgenstern, Ewa i Czesław Petelscy, Stanisław Różewicz - "szkoła polska"
• Roman Polański, Jerzy Skolimowski - za granicą
• Krzysztof Zanussi, Antoni Krauze, Grzegorz Królikiewicz, Witold Leszczyński, Janusz Majewski, Marek Piwowski, Andrzej Trzos-Rastawiecki - kino "tubylców"
• Krzysztof Kieślowski, Feliks Falk, Agnieszka Holland, Piotr Andrejew, Janusz Kijowski - kino moralnego niepokoju

Filmy

• komedie: Rejs, Miś, Seksmisja
• adaptacje literatury polskiej: Krzyżacy, Faraon - nominacja do Oscara, Trylogia (Pan Wołodyjowski, Potop - nominacja do Oscara, Ogniem i mieczem), Noce i dnie - nominacja do Oscara

Nagrody

• Złota Palma i wiele innych

[edytuj] Zobacz też

• Polski Instytut Sztuki Filmowej
• Lista polskich festiwali filmowych
• Polskie filmy kinowe od 1998 roku
• Polskie filmy zgłoszone do rywalizacji o Oscara w kategorii filmu nieanglojęzycznego

[edytuj] Linki zewnętrzne

• filmpolski.pl - serwis Internetowa Baza Filmu Polskiego
• filmweb.pl - serwis FilmWeb
• film.gery.pl - portal GeryFilm
• bazafilmowa.pl - portal Baza Filmowa
• stopklatka.pl - serwis StopKlatka
• kinopolska.pl - kanał telewizyjny Kino Polska
• kino.pl - portal Kino
• alekino.pl - kanał telewizyjny Ale Kino