Porosty - Google

Porosty

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj
Porosty
Systematyka
Domena jÄ…drowce
Królestwo grzyby
Typ porosty
Nazwa systematyczna
Lichenes
Galeria Wikimedia Commons

Porosty (łac. lichenes) – tradycyjna nazwa licznej grupy grzybów (ponad 20% wszystkich gatunków grzybów Fungi), określanych jako lichenizowane, tworzących obligatoryjne symbiozy głównie z prokariotycznymi cyanobakteriami Cyanobacteria lub eukariotycznymi zielenicami Chlorophyta. Jako samodzielna jednostka taksonomiczna, przestała istnieć w 1981 roku, w wyniku zmian wprowadzonych przez Międzynarodowy Kodeks Nomenklatury Botanicznej. Pojęcie to ujmowane jest obecnie w kategoriach ekologicznych (podobnie jak grzyby mikoryzowe) a nie systematycznych.

Nauka zajmujÄ…ca siÄ™ porostami to lichenologia.

Spis treści

[edytuj] Występowanie

Porosty są organizmami pionierskimi porastającymi korę drzew, kamienie, gleby najbardziej ubogie, a także bardziej suche zwane też "glebami poligonowymi". Występują niemalże na wszystkich długościach i szerokościach geograficznych. Najwięcej gleb poligonowych znajduje się w tundrze, a także na pustyniach i stepach. Gleby tundrowe, pustynne i stepowe należą do bardzo ubogich w azot i dlatego porosty, asymilują azot z atmosfery przy pomocy bakterii znajdujących w zgrubieniach grzybni.

Porosty spotkać można na korze drzew (epifity), drewnie (epiksylity), glebie (epigeity) oraz na naturalnych i antropogenicznych podłożach skalnych, takich jak skałki, kamienie i głazy narzutowe, beton, tynk, cegły, eternit, dachówki (epility). Duża grupa porostów zasiedla różne podłoża, gatunki takie określamy jako ubikwistyczne. Na przykład niektóre chrobotki (chrobotek szydlasty - Cladonia coniocraea, strzępiasty - Cladonia fimbriata) osiedlają się głównie na murszejących pniakach, często jednak występują także na glebie, korze drzew, a nawet pokrytym cienką warstewką gleby podłożu skalnym.

[edytuj] Budowa i czynności życiowe porostów

[edytuj] Budowa

Porosty tworzą plechy, które mogą mieć dwie postacie. Komponenty grzybowe i glon mogą być rozmieszczone równomiernie (plecha homeomeryczna) lub komponenty ułożone są warstwowo (plecha heteromeryczna). W drugim przypadku wyróżniamy korę górną (grzyb), warstwę glonową i niżej warstwa strzępek grzyba.

Plecha porostów może mieć formy:

  • nitkowatÄ…
  • krzaczkowatÄ… - porozgaÅ‚Ä™ziana i wzniesiona (zwisajÄ…ca w wypadku porostów nadrzewnych)
  • listkowatÄ… - lekko odstaje od podÅ‚oża i przypomina pofaÅ‚dowany na brzegach liść
  • skorupiastÄ… - pÅ‚aska i Å›ciÅ›le przylega do podÅ‚oża np. skaÅ‚y, muru lub kory drzewa

Wiek pospolitych u nas porostów nadrzewnych i naziemnych jest określany z reguły na kilka do kilkunastu lat; najbardziej długowieczne z tej grupy żyją 50-100 lat. Naskalne porosty o plechach skorupiastych mogą dożywać od 2-4,5 tysiąca lat (np. wzorzec geograficzny - Rhizocarpon geographicum). Najwolniej rosną porosty o plechach skorupiastych np. wzorzec geograficzny przyrasta rocznie 0,25–0,5 mm, pawężnice (Peltigera) 1-3 cm rocznie.

[edytuj] Symbioza

W symbiozie komponent grzybowy określany jako mikobiont należy w przeważającej części (ok. 98%) do workowców (Ascomycota), rzadziej grzybów podstawkowych (Basidiomycota) lub grzybów niedoskonałych (Deuteromycota). Komponentami autotroficznymi, określanymi mianem fotobiont, są zielenice lub sinice. Najczęściej spotykanym fotobiontem są przedstawiciele rodzajów trebouksia (Trebouxia) i trentepolia (Trentepohlia) - zielenice oraz trzęsidło (Nostoc) - cyanobakteria. Wymienione rodzaje występują w plechach ponad 90% gatunków porostów. Związki między tymi organizmami mogą mieć różny charakter, od bardzo swobodnego po bardzo ścisły i jest różnie interpretowany. Niektórzy uważają go za związek mutualistyczny inni jako symbiozę antagonistyczną (helotyzm, pasożytnictwo, endosaprofityzm, glonopasożytnictwo). Obok podstawowego, niektóre porosty zawierają także dodatkowy gatunek fotobionta, który umieszczony jest zazwyczaj w określonych partiach plechy - cefalodiach. Na plechach porostów mogą także występować grzyby naporostowe - w formie pasożytów, saprobiontów lub organizmów parasymbiotycznych. Nic więc dziwnego, że plechy porostów porównuje się często do miniaturowych ekosystemów.

[edytuj] Rozmnażanie

Rozmnażanie porostów następuje w wyniku wytwarzania diaspor, które podzielić można na diaspory zlichenizowane oraz diaspory niezlichenizowane. Diaspory zlichenizowane to różnego typu wytwory, np. wyrostki - izydia lub urwistki - soredia (powstające w soraliach), złożone ze strzępek mikobionta i komórek fotobionta, które po oddzieleniu od macierzystej plechy mogą odtworzyć (w sprzyjających warunkach) nowy organizm o identycznych genetycznie cechach. Diaspory niezlichenizowane są wyłącznymi wytworami grzybni mikobionta. Zaliczyć można do nich zarodniki (mejospory) - askospory lub bazydiospory, których wytworzenie poprzedzone jest procesem płciowym, typowym dla danej grupy grzybów, powstające w charakterystycznych dla danego rodzaju grzyba owocnikach (np. perytecja – otocznie lub apotecja – miseczki) oraz konidia (mitospory), powstające z wyspecjalizowanych strzępek grzybni wegetatywnej, zazwyczaj w różnego typu owocowaniach (np. pyknidiach). Propagacja diaspor odbywa się biernie, za pośrednictwem wiatru, wody lub zwierząt. W przypadku diaspor niezlichenizowanych, utworzenie nowej plechy (lichenizacja) możliwe jest tylko w wyniku bezpośredniego kontaktu rozwijającej się z diaspory grzybni z komórkami odpowiedniego fotobionta. Zjawisko to nie odgrywa zapewne głównej roli w procesie rozprzestrzeniania się porostów. Reprodukcja porostów następuje także w wyniku mechanicznej fragmentacji plech (np. u naziemnych chrobotków Cladonia spp.).

[edytuj] Systematyka

chrobotek strzępiasty
chrobotek strzępiasty

Na świecie znanych jest ok. 13,5 tysiąca gatunków porostów, z czego w Polsce występuje ok. 1600. Wiele z nich jest długowieczna. Do najbardziej znanych przedstawicieli należą: chrobotek reniferowy (Cladonia rangiferina), płucnica islandzka (Cetraria islandica).

[edytuj] Znaczenie porostów

  • Porosty jako organizmy pionierskie majÄ… bardzo ważnÄ… funkcjÄ™ glebotwórczÄ….
  • SÄ… ważnym skÅ‚adnikiem pokarmowym (dla reniferów i piżmowołów) oraz schronieniem bezkrÄ™gowców. Niektóre ptaki wykorzystujÄ… porosty do budowy gniazd. Porosty wykorzystywane sÄ… w lecznictwie (pÅ‚ucnica lekarska, brodaczka, tarczownica), inne sÄ… cenione w kuchni (krusznica jadalna - "manna z nieba").
  • Porosty sÄ… bardzo czuÅ‚ym biowskaźnikiem (bioindykatorem) czystoÅ›ci atmosfery. Specjalna skala porostowa pozwala na podstawie skÅ‚adu gatunkowego porostów okreÅ›lić stopieÅ„ zanieczyszczenia atmosfery.
  • SzczÄ…tki porostów przyczyniajÄ… siÄ™ do powstawania próchnicy, która z rozdrobnionym materiaÅ‚em skalnym tworzy glebÄ™.

[edytuj] Ochrona prawna

W Polsce ok. 270 gatunków jest objętych ścisłą ochroną.

[edytuj] Zobacz też

[edytuj] Linki zewnętrzne


Termin apelacji Karadżicia minął
O północy z piątku na sobotę minął ostateczny termin odwoływania się od ekstradycji do Trybunału ONZ zatrzymanego w poniedziałek w Belgradzie przywódcy bośniackich Serbów Radovana Karadżicia.
Włosi drżą przed imigrantami
Stały napływ nielegalnych imigrantów nie na żarty przestraszył włoski rząd. W związku z tym, tamtejsze władze ogłosiły w piątek stan kryzysowy na terenie całego kraju.
Uczył studentów jak godnie umierać
Zmarł Randy Pausch, niezwykły wykładowca amerykańskiego uniwersytetu, który przekonywał swoich studentów, że umieranie nie jest tragedią. Chory na raka naukowiec zyskał popularność dzięki opublikowanemu w internecie wykładowi, podczas którego robił pompki i śmiał się ze zbliżającej śmierci.
Z maczetami na uchodźców
23 osoby zostały ranne po tym, jak kilkudziesięciu mężczyzn zaatakowało mieszkańców ośrodka dla uchodźców w Norwegii. Napastnicy mieli przy sobie metalowe pręty i maczety.
Setki osób uciekają przed powodzią
Ponad 300 osób zostało ewakuowanych po tym, jak ulewne deszcze spowodowały powodzie w północno-wschodniej Rumunii. Woda uszkodziła drogi, mosty i linie energetyczne.
Linki: Strona g³ówna