Powiat tarnogórski - Google

Powiat tarnogórski

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj
Powiat tarnogórski
Herb
Herb powiatu Flaga powiatu
Położenie na mapie województwa
Położenie na mapie województwa
Województwo śląskie
Siedziba władz powiatu Tarnowskie Góry
Starosta Józef Korpak
Powierzchnia 642,63 km²
Populacja (2005)
 - liczba ludności
 - gęstość
138 458
215,46 osób/km²
Urbanizacja 68,56%
Tablica rejestracyjna STA
gminy miejskie 4
miejsko-wiejskie 0
wiejskie 5
Starostwo
ul. Karłuszowiec 5
42-600 Tarnowskie Góry
tel. 032 285 38 38; faks 032 285 40 03
Strona internetowa powiatu

Powiat tarnogórski - powiat ziemski w województwie śląskim, odrodzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej.

Siedzibą powiatu jest miasto Tarnowskie Góry.

Spis treści

[edytuj] Położenie

Powiat tarnogórski położony jest w południowo-zachodniej Polsce, w północno-zachodniej części województwa śląskiego i Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP).

Powiat sąsiaduje z miastami na prawach powiatu:

oraz powiatami ziemskimi:

[edytuj] Miasta i gminy

W skład powiatu wchodzą:

[edytuj] Miasta

[edytuj] Gminy

[edytuj] Demografia

Liczba ludności (dane z 30 czerwca 2005):

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
  osób  % osób  % osób  %
ogółem 138 458 100 71 061 51,3 67 397 48,7
miasto 94 867 100 49 086 51,7 45 781 48,3
wieś 43 591 100 21 975 50,4 21 616 49,6

Ludność w latach:

  • 1999 - 144 098
  • 2000 - 143 317
  • 2001 - 142 798
  • 2002 - 139 197
  • 2003 - 138 804
  • 2004 - 138 577

[edytuj] Charakterystyka

Obszar bardzo silnie zaludniony (216 mieszk. na km²) i zurbanizowany (68,7% ludności w miastach).

Powiat położony na pograniczu Zagłębia Węglowego (GOP-u), południowa część silnie uprzemysłowiona (Tarnowskie Góry, Radzionków), tereny północno-zachodnie oraz wschodnie mają charakter rolniczo-leśny (51,7% powierzchni powiatu to Lasy Lublinieckie);

Powiat leży w obrębie dwóch regionów, część północno-zachodnia w obszarze Niziny Śląskiej (dolina Małej Panwi i Stoły), pozostała część na obszarze Wyżyny Śląskiej. Najbardziej charakterystyczną formą jest Grzbiet Tarnogórski, składający się z odosobnionych wzgórz skalistych (najwyższe to Księża Góra 353,5 m n.p.m.). Główne rzeki: Mała Panew, Stoła, Drama (dorzecze Odry) i Brynica (dorzecze Wisły), na tej ostatniej sztuczny zbiornik Kozłowa Góra, inne zbiorniki wodne to: Nakło-Chechło, Zielona.

W południowej części powiatu (okolice Radzionkowa) znajdują się złoża węgla kamiennego. Przemysł skupiony jest głównie w Tarnowskich Górach; ponadto: przemysł drzewny i papierniczy (Kalety), chemiczny (Krupski Młyn), hutnictwo cynku i ołowiu (Miasteczko Śląskie), przetwórstwo rolno-spożywcze (Radzionków, Ożarowice); niski udział użytków rolnych – 29,1% pow.; uprawa głównie pszenicy, jęczmienia i żyta; hodowla bydła i trzody chlewnej.

Główne trasy komunikacyjne: linie kolejowe Chorzów-Tczew (magistrala węglowa), linia Katowice - Lubliniec oraz Bytom – Fosowskie, drogi krajowe: DK11 (Bytom - Lubliniec - Ostrów Wielkopolski - Poznań – Kołobrzeg) i DK78 (Chałupki – Chmielnik), droga ekspresowa S1 (Pyrzowice - Mysłowice) oraz projektowane: autostrada A1 (Ostrawa – Gdańsk) i droga ekspresowa S11 (Kołobrzeg - Bytom).

Turystyczna kolej wąskotorowa z 1851 na trasie Siemianowice Śląskie – Miasteczko Śląskie. Na terenie Powiatu w gminie Ożarowice znajduje się Międzynarodowy Port Lotniczy Katowice-Pyrzowice (niemal 2 miliony pasażerów w 2007 r.). Muzea w Tarnowskich Górach (Muzeum Miejskie) i Radzionkowie (Muzeum chleba); ośrodki wypoczynkowe (Kalety, Świerklaniec), jeździeckie (Kalety, Krupski Młyn, Tarnowskie Góry, Zbrosławice).

Zabytki (zamki, pałace, kościoły) w miastach oraz w wielu wsiach (m.in. Brynek, Kamieniec, Kopienica, Łubie, Miedary-Kopanina, Nakło Śląskie, Szałsza, Świerklaniec, Tworóg, Wilkowice, Zbrosławice), zabytki techniki: Zabytkowa Kopalnia Rud Srebronośnych, Sztolnia "Czarnego Pstrąga", i in. w: Tarnowskie Góry, Krupski Młyn, Niezdara, Tąpkowice, Tworóg, Żyglinek).

Ziemia Tarnogórska na mapie Helwiga z XVI w

[edytuj] Historia

Najstarsze ślady pobytu człowieka np. narzędzia krzemienne i ceramika, na terenie Powiatu Tarnogórskiego pochodzą z ok. 10-4 tys. lat p.n.e. z terenów dzisiejszych Tarnowskich Gór i Ożarowic. Najstarszą osada w okolicy Repty (dziś dzielnica Tarnowskich Gór) po raz pierwszy wspomniano w bulli papieskiej z 1201 r. Od 1327 r. tereny te wraz z całym księstwem bytomskim przeszły pod władanie królów Czech. Od 1526 roku władcami byli Habsburgowie.

Odkrycie w okolicach Tarnowic złoża kruszców srebronośnych było przyczyna powstania osady górniczej, która szybko zdobyła dominująca pozycję w regionie i przekształciła się w miasto Tarnowskie Góry. Wydany przez księcia opolskiego Jana II Dobrego i księcia karniowskiego, margrabiego Jerzego von Ansbach "Ordunek Gorny" w 1528 r. stał się podstawą pomyślnego rozwoju miasta, które stało się tym samym kolebką nowożytnego zagłębia przemysłowego na Górnym Śląsku.

Wraz z rozwojem gospodarczym przybywało rezydencji magnackich i szlacheckich: kompleks pałacowo - parkowy w Świerklańcu, zamki w Tarnowicach Starych, Reptach, Ptakowicach, Wilkowicach, Zbrosławicach itd.

Po trzech wojnach śląskich w połowie XVIII w. Ziemia Tarnogórska - tak jak i większość Śląska - dostała się pod władanie Hohenzollernów i stałą się częścią Królestwa Pruskiego.

26 listopada 1741 r. król pruski Fryderyk II Wielki wydał ordonans nakazujący wydzielenie powiatów (niem. Kreis) i podporządkowanie ich starostom (niem. Landrat). Stolicą utworzonego wówczas powiatu formalnie był Bytom, ale faktyczną siedzibą władz Tarnowskie Góry.

Ponownym rozwój gospodarczy tych ziem związany jest z inwestycjami i działalnością hrabiego Fryderyka Wilhelma von Redena. To z jego inicjatywy powstała na ziemie tarnogórskiej m.in. kopalnia "Fryderyk" i huta "Fryderyk". Do odwadniania kopalni sprowadzono z Anglii maszynę parową. Fakt jej uruchomienia stał się głośny w całej Europie i tutaj zaczęła się jej wielka światowa kariera.

W 1818 r. władze powiatu przeniesiono do Bytomia. Ustawą z dnia 27 marca 1873 r. z północnej części powiatu bytomskiego utworzono powiat tarnogórski. W takim kształcie doczekał on końca I wojny światowej. XIX w. przyniósł ze sobą znaczny rozwój przemysłu. Huta "Fryderyk" eksportowała swoje produkty do Austrii, Rosji a nawet do Ameryki. Wraz z rozwojem przemysłu nastąpiła potrzeba budowy linii kolejowych. Początkowo Tarnowskie Góry uzyskały połączenie z Bytomiem, a potem z Lublińcem. Liczba ludności miasta przekroczyła 11 tys.

Po I wojnie światowej ziemia tarnogórska została w 1922 r. podzielona między Niemcy i II Rzeczpospolitą. Polski powiat tarnogórski obejmował 254,25 km2 i liczył ponad 66 tys. mieszkańców. Zaczęły powstawać nowe fabryki: fabryka papieru w Boruszowicach, huta cynku w Radzionkowie, fabryka chemiczna w Sowicach. 1 kwietnia 1939 r. do powiatu włączono Piekary Śląskie, Brzozowice-Kamień, Brzeziny Śląskie i Dąbrówkę Wielką.

W czasie II wojny światowej Tarnowskie Góry, jak i całe międzywojenne województwo śląskie, zostały włączone do III Rzeszy. Na mocy rozporządzenia nadprezydenta prowincji górnośląskiej z 4 listopada 1941 r., "były polski powiat tarnogórski" od 1 kwietnia 1942 r. stał się częścią niemieckiego powiatu Beuthen-Tarnowitz. Siedzibą władz powiatowych pozostały Tarnowskie Góry.

Po wojnie przywrócono podział sprzed 1 września 1939 r., który został zatwierdzony decyzją wojewody śląsko-dąbrowskiego 27 listopada 1945 r. Całość ziemi tarnogórskiej została włączona do Polski i znajdowała się w granicach województwa śląsko-dąbrowskiego (później katowickiego). Poważniejsze zmiany przeprowadzono w latach 1951-1956 gdy dołączono tereny z dawnego powiatu bytomskiego, gliwickiego i będzińskiego.

Powiaty zlikwidowano 1 czerwca 1975 r. wprowadzając dwustopniowy podział administracyjny na gminy i województwa.

W 1998 r. Sejm RP uchwalił ustawę o nowym podziale administracyjnym. Region znalazł się w granicach województwa śląskiego. W granicach przywróconego Powiatu Tarnogórskiego od 1 stycznia 1999 r. znalazły się następujące miasta: Tarnowskie Góry, Kalety, Miasteczko Śląskie i Radzionków oraz gminy: Krupski Młyn, Ożarowice, Świerklaniec, Tworóg, Zbrosławice.

[edytuj] Królestwo Pruskie

Starostwie bytomscy urzędujący w Tarnowskich Górach:
1 X 1818 starosta przeniósł się do Bytomia

[edytuj] Cesarstwo Niemieckie

Starostowie tarnogórscy:
  • Bernhard Georg August Barchewitz - 1873-1884 (do 1875 p.o. starosty)
1 kwietnia 1877 - starosta tarnogórski wprowadził się do nowej siedziby przy Hugostraße 2 (dziś ul. Sienkiewicza 2).

[edytuj] II Rzeczpospolita

[edytuj] II wojna światowa - III Rzesza

(w latach 1937 -1945 - także starosta bytomski)

[edytuj] Polska Rzeczpospolita Ludowa (do 1952 RP)

  • Wilhelm Dejas - I 1945 - 20 III 1945
  • Wincenty Łukowski - III 1945 - 6 VIII 1945
  • Józef Marek - VIII 1945 - 7 XI 1946
  • Józef Grzegorzek - 7 XI 1946 - 22 X 1948
  • Antoni Zawisza – 22 X 1948 – 16 II 1949
  • Ryszard Adamski – 16 II 1949 – 3 VI 1950
Przewodniczący Prezydium Powiatowej Rady Narodowej:
  • Edmund Grzeganek – 3 VI 1950 – 17 VII 1952
  • Józef Mstowski – 17 VII 1952 – 24 XI 1953
  • Piotr Chmiel – 24 XI 1953 – 15 XII 1956
  • Stefan Kaczmarek – 15 XII 1956 - 1 II 1961
  • Stanisław Kiermaszek - 1 II 1961 - 2 XII 1964
  • Wilhelm Skrzyposzek - 2 XII 1964 - 16 VI 1967
  • Zdzisław Lewandowski - 16 VI 1967 - 13 XII 1973
Naczelnik Powiatu:
  • Zdzisław Lewandowski - 13 XII 1973 - 1 VI 1975
1 VI 1975 - zniesienie podziału na powiaty, wprowadzenie dwustopniowego podziału administracyjnego kraju.

[edytuj] III Rzeczpospolita

Starostowie tarnogórscy:

[edytuj] Powiaty partnerskie

[edytuj] Zobacz też

[edytuj] Bibliografia

A. Kuzio-Podrucki, D. Woźnicki, Herb i barwy powiatu tarnogórskiego, Tarnowskie Góry 2002

[edytuj] Linki zewnętrzne

p • d • e
Powiat tarnogórski

Miasta: Kalety • Miasteczko Śląskie • Radzionków • Tarnowskie Góry
Gminy miejskie: Kalety • Miasteczko Śląskie • Radzionków • Tarnowskie Góry
Gminy wiejskie: Krupski Młyn • Ożarowice • Świerklaniec • Tworóg • Zbrosławice

 
p • d • e
Województwo śląskie
Miasta na prawach powiatu Herb województwa śląskiego
Powiaty

Eksperymenty ze szkolnej klasy na YouTube
Brytyjska organizacja rządowa Training and Development Agency (TDA) zachęca nauczycieli do umieszczania lekcji nauk przyrodniczych na YouTube.
Polskie tłumaczenie interfejsu Visual Studio
Dzięki współpracy ze studentami Politechniki Wrocławskiej, Microsoft przygotował narzędzie służące do tłumaczenia na język polski elementów interfejsu programu Visual Studio 2008.
Niedługo pierwsza beta Windows 7
Pierwsza beta nowego systemu operacyjnego Microsoftu, Windows 7, dostępna będzie jeszcze przed 13 stycznia 2009 roku – można dowiedzieć się ze strony MSDN Developer Conference.
Święta – logistyczny problem sklepów internetowych
W grudniu prawdopodobnie padnie kolejny rekord sprzedaży przez Internet. I jak co roku pojawi się problem z logistyką. Czy polski e-biznes jest skazany na takie problemy?
Powstanie Pomorska Biblioteka Cyfrowa
Pomorska Biblioteka Cyfrowa – dzieło powołane do życia z inicjatywy Politechniki Gdańskiej – otrzymała dofinansowanie na rozwój działalności.
Linki: Strona gwna