Z Wikipedii

Prawa kardynalne są to ustawy przeforsowane w latach 1767-1768 w Warszawie na sejmie, zwanym „Repninowskim”, obejmowały podstawowe zasady ustroju demokracji szlacheckiej, gwarantujące szlachcie: wolną elekcję, utrzymanie liberum veto na sejmach, prawo wypowiadania posłuszeństwa królowi, nietykalność osobistą (neminem captivabimus), przywileje w sprawowaniu rządów oraz posiadania ziemi i władzy nad chłopstwem. Gwarantowane przez Katarzynę II. Nawiązywały one duchem do artykułów henrykowskich i również miały charakter ustawy zasadniczej. Prawa te nie miały możliwości się zmienić – były stałe. Zapewniały one utrzymanie dawnego porządku rzeczy, na co przystała koalicja magnatów i "zwolenników polityki państw ościennych". Dzięki temu prawa uzyskały w 1768 roku gwarancję ze strony Rosji, zaś w 1775 roku wszystkich trzech mocarstw ościennych (Prusy, Austria i Rosja). W wyniku takiego przebiegu sprawy sąsiedzi Polski zdobyli możliwość wywierania wpływu na jej politykę wewnętrzną. Zostały uchylone przez Sejm Wielki, aby znowu być przywrócone w 1793 przez sejm grodzieński.

Mianem tym również określa się zbiór podstawowych zasad ustrojowych sformułowanych już w wieku XVII. Ich przestrzeganie gwarantowało utrzymanie słynnej "złotej wolności".

Sejm z 1768 uchwalił następujące prawa kardynalne i sprawy zaliczające się do Materiae status, a więc możliwe do uchwalenia bądź zmiany jedynie przy jednogłośnym orzeczeniu sejmu:

[edytuj] Prawa kardynalne (niezmienne)

• Zasada wolnej elekcji
• Zasada Liberum veto
• Zasada Neminem Captivabimus – nietykalności osobistej szlachty
• Prawo do wypowiadania posłuszeństwa królowi (zawiązywania konfederacji i rokoszu)
• Wyłączne prawo dla szlachty do piastowania urzędów i posiadania ziemi
• Niemal nieograniczona władza dziedziców nad chłopami (oprócz możliwości karania śmiercią)
• Unia z Litwą
• Utrzymanie przywilejów Prus Królewskich
• Równouprawnienie dysydentów (protestantów i prawosławnych)

[edytuj] Materiae status

• Zmienianie i podnoszenie podatków
• Powiększanie wojska
• Zawieranie przymierzy i umów handlowych
• Wypowiadanie wojny i zawieranie pokoju
• Sprawy monetarne
• Zmiany sposobu sejmowania i sejmikowania
• Zwoływanie pospolitego ruszenia
• Zmiany i tworzenie nowych urzędów

Zobacz w Wikiźródłach tekst
Praw Kardynalnych