Z Wikipedii

Westpreußen Prusy Zachodnie
← ← ← 1773-1824 1878-1922 → → →
Flaga Godło
Stolica	Gdańsk
Powierzchnia  • całkowita	25,534 km²
Liczba ludności ()  • całkowita   • gęstość zaludnienia	1,433,681 56.1 osób/km²
Data powstania	1773
Data likwidacji	1922

Prusy Zachodnie, (niem. Westpreußen) prowincja państwa pruskiego. Powstała na początku 1773 roku, po I rozbiorze Polski i włączeniu Pomorza Gdańskiego do Prus. Obejmowała w przybliżeniu tereny dawnych Prus Królewskich (bez Warmii, ale z dodatkiem Kwidzyna, okręgu nadnoteckiego (Bydgoszcz) i części Nowej Marchii (powiat wałecki)). Stolicą prowincji został Kwidzyn, od 1793 roku Gdańsk.

Z początku Prusy Zachodnie dzieliły się na dwa departamenty: gdański i kwidzyński, od 1818 przemianowane na rejencje o tych samych nazwach. W 1807 roku obszar prowincji zmniejszył się o tereny wokół Bydgoszczy i Torunia, które przeszły do Księstwa Warszawskiego. W 1815 roku Ziemia chełmińska wróciła do Prus Zachodnich (co zresztą było złamaniem zasad ustalonych na kongresie wiedeńskim). Odtąd Westpreußen obejmowały ten sam teren (aż do 1918 roku). W latach 1824-29 funkcjonowała unia personalna między Prusami Zachodnimi i Prusami Wschodnimi, a w 1829 roku formalnie zjednoczono obie prowincje w jedną prowincję o nazwie Prusy. W 1878 unia została rozwiązana i wrócono do sytuacji z 1823 roku.

W wyniku traktatu wersalskiego od Prus odpadła większa część Pomorza Gdańskiego z ziemią chełmińską, Kociewiem i Kaszubami. Przy Niemczech pozostały zachodnie skrawki Westpreußen (powiaty: Wałcz, Złotów i Człuchów), które wraz z pozostałymi przy Niemczech fragmentami prowincji poznańskiej złożyły się na region Marchia Graniczna Poznań-Prusy Zachodnie. Wschodnia część prowincji z powiatami Kwidzyn, Sztum, Malbork, Susz i Elbląg stałą się częścią Prus Wschodnich i funkcjonowała w ich ramach jako rejencja zachodniopruska. Gdańsk z okolicami stworzyły wolne miasto.

W 1938 roku prowincja Marchia Graniczna Poznań-Prusy Zachodnie została rozwiązana i rozdzielono ją między sąsiednie: Brandenburgię, Śląsk i Pomorze.

W wyniku okupacji niemieckiej 1939-45 powstał region Gdańsk-Prusy Zachodnie, znacznie szerszy jednak niż w latach 1815-1918. Obejmował w przybliżeniu: całe przedwojenne województwo pomorskie, rejencję zachodniopruską i Wolne Miasto Gdańsk. Na jego czele stał Albert Forster jako gauleiter NSDAP i prezes prowincji zachodniopruskiej. Po 1945 nazwa Prusy Zachodnie wyszła w Polsce z obiegu, choć nadal używana jest w Niemczech na określenie Pomorza Gdańskiego (termin Pommern zarezerwowany jest w Niemczech tylko i wyłącznie dla Pomorza Zachodniego).

[edytuj] Podział administracyjny Prus Zachodnich (do 1920 r.)

• Rejencja Gdańska
• Powiaty grodzkie:

1. Gdańsk

2. Elbląg

• Powiaty ziemskie:

1. Kościerzyna

2. Gdańsk-Niziny

3. Gdańsk-Wyżyny

4. Tczew

5. Elbląg

6. Kartuzy

7. Wejherowo

8. Starogard Gdański

9. Puck

• Rejencja Kwidzyńska:
• Powiaty grodzkie:

1. Grudziądz

2. Toruń

• Powiaty ziemskie

1. Wąbrzeźno

2. Chełmno

3. Wałcz

4. Złotów

5. Grudziądz

6. Chojnice

7. Lubawa

8. Kwidzyn

9. Susz

10. Człuchów

11. Świecie

12. Brodnica

13. Sztum

14. Toruń

15. Tuchola

Bydgoszcz

[edytuj] Nadprezydenci Prus Zachodnich (1816-1919)

Od 3 grudnia 1829 do 1 kwietnia 1878 Prusy Zachodnie były połączone z Prusami Wschodnimi.

p • d • e

Prowincje pruskie 1815-1939

1815: Brandenburgia • Wielkie Księstwo Nadrenii • Jülich-Kleve-Berg • Prusy Wschodnie • Pomorze • Wielkie Księstwo Poznańskie • Saksonia • Śląsk • Westfalia • Prusy Zachodnie • 1822: Nadrenia • 1829: Prusy • 1846: Poznańska 1850: Kraj Hohenzollernów • 1867: Hanower • Hesja-Nassau • Szlezwik-Holsztyn • 1920: Prusy Wschodnie • Brandenburgia • Pomorze • Dolny Śląsk • Górny Śląsk • Saksonia • Szlezwik-Holsztyn • Hanower • Westfalia • Nadrenia • Hesja-Nassau • Waldeck • 1922: Marchia Graniczna Poznańsko-Zachodniopruska

 

p • d • e

Ziemie I Rzeczypospolitej pod zaborami 1772-1807

Rosja: gubernia białoruska • gubernia bracławska • gubernia czernihowska • gubernia grodzieńska • gubernia izasławska • gubernia jekaterynosławska • gubernia kijowska • gubernia kurlandzka • gubernia litewska • gubernia mińska • gubernia mohylewska • namiestnictwo podolskie • gubernia podolska • gubernia połocka • gubernia pskowska • gubernia słonimska • gubernia wileńska • gubernia wołyńska

Prusy: Nowy Śląsk • Obwód Nadnotecki • Prusy Nowowschodnie • Prusy Południowe • Prusy Wschodnie • Prusy Zachodnie

Austria: Królestwo Galicji i Lodomerii • Księstwo Oświęcimskie • Księstwo Zatorskie • Nowa Galicja

 

p • d • e

Ziemie I Rzeczypospolitej pod zaborami 1815-1918

Rosja:
Królestwo Polskie (kongresowe): gubernia warszawska • gubernia kaliska • gubernia kielecka • gubernia łomżyńska • gubernia lubelska • gubernia piotrkowska • gubernia płocka • gubernia radomska • gubernia siedlecka • gubernia suwalska
Ziemie zabrane: Obwód białostocki • gubernia białoruska • gubernia bracławska • gubernia chełmska • gubernia czernihowska • gubernia grodzieńska • gubernia izasławska • gubernia jekaterynosławska • gubernia kijowska • gubernia kowieńska • gubernia kurlandzka • gubernia litewska • gubernia mińska • gubernia mohylewska • gubernia podolska • gubernia połocka • gubernia pskowska • gubernia słonimska • gubernia wileńska • gubernia wołyńska

Prusy: Wielkie Księstwo Poznańskie • Prowincja Poznańska • Prusy Wschodnie • Prusy Zachodnie

Austria: Królestwo Galicji i Lodomerii • Księstwo Oświęcimskie • Księstwo Zatorskie

Królestwo Polskie (regencyjne) • Wolne Miasto Kraków