Przywilej
Z Wikipedii
Przywilej, łac. privilegium – prawo (dokument) nadane przez monarchę określonej grupie społecznej (stanowi) obowiązujące na danej ziemi lub w całym kraju (przywilej generalny). Przywileje najczęściej miały formę zrzeczenia się przez monarchę pewnych swoich kompetencji na rzecz wymienionych adresatów przywileju.
[edytuj] Najważniejsze przywileje szlacheckie wydane w Polsce
| Data | Miejsce | Wystawiający | Postanowienia |
|---|---|---|---|
| 1180 | Łęczyca | Kazimierz II Sprawiedliwy | Dla Kościoła: zniesienie ius spolii (prawa księcia do ruchomości po zmarłym biskupie), ograniczenie nadużyć w korzystaniu z podwód (usług transportowych) i stacji w dobrach kościelnych |
| 9 czerwca 1210 | Borzykowa | Leszek Biały, Konrad I mazowiecki, Władysław Odonic | Dla Kościoła: zgoda na wolny wybór biskupa i swobodne obsadzanie urzędów kościelnych; niezależne sądownictwo osób duchownych; ostateczne zniesienie ius spolli; oficjalne wprowadzenie celibatu |
| 1215 | Wolbórz | Leszek Biały, Konrad I mazowiecki, Władysław Odonic, Kazimierz I opolski | Rozszerzenie gwarancji immunitetowych posiadłości kościelnych na ziemie Kazimierza opolskiego; potwierdzenie przywileju borzykowskiego |
| 5 maja 1228 | Cienia | Władysław III Laskonogi | Dla Małopolski: potwierdzenie rozbicia feudalnego; pierwszy znany przywilej ziemski dla rycerstwa polskiego - zachowanie praw słusznych i godnych podług rady biskupów i baronów... wykluczając uciski i nienależne podatki |
| 1290 | Wrocław | Henryk IV Probus | Biskupowi wrocławskiemu: prawo pełnego immunitetu dla dóbr nysko-otmuchowskich. |
| 1 września 1291 | Lutomyśl | Wacław II | Dla Małopolski: urzędy dla miejscowych; żołd dla rycerzy; nienakładanie nowych podatków |
| 1355 | Buda | Ludwik Węgierski | Przywilej budziński – za uznanie za dziedzica tronu: zniesienie stacji; wynagrodzenie za wyprawy zagraniczne |
| 17 września 1374 (1381 dla duchownych) |
Koszyce | Ludwik Węgierski | Przywilej koszycki – za uznanie córek za następczynie: jedyny podatek – poradlne z 12 na 2 gr z łanu chłopskiego; podatki inne tylko za zgodą szlachty; starostwa dla Polaków; refundacja kosztów wykupu szlachty z niewoli; zwolnienie z prac na rzecz państwa – mosty, drogi, wały |
| 1387 | Wilno | Władysław II Jagiełło | Dla katolickich bojarów Litwy: gwarancja dziedzicznego posiadania ziemi; zwolnienie z osobistych świadczeń na rzecz władcy |
| 1388 | Piotrków | Władysław II Jagiełło | Potwierdzenie poprzednich; 3 grzywny za kopię w wyprawie zagranicznej |
| 23 lipca 1422 | Czerwińsk | Władysław II Jagiełło | Przywilej czerwiński – za udział w wojnie z Krzyżakami: nietykalność majątkowa bez wyroku sądowego; król nie może bić monety bez zgody rady królewskiej; sądy sądzą wg prawa pisanego; nikt nie będzie równocześnie starostą i urzędnikiem ziemskim |
| 28 października 1423 | Warta | Władysław II Jagiełło | Statut warcki (warecki) – za tron dla potomków: szlachta mogła usuwać "krnąbrnych i nieużytecznych" sołtysów; ograniczenie wychodźstwa chłopów z ziemi; taksy wojewodzińskie – ceny produktów rzemieślniczych ustalane przez wojewodę |
| 4 marca 1430 i 9 stycznia 1433 (25 kwietnia 1425) |
Jedlnia i Kraków (Brześć Kujawski) |
Władysław II Jagiełło | Przywileje jedlneński i krakowski – za tron dla potomków: nietykalność osobista bez wyroku (neminem captivabimus nisi iure victum); prawa polskie na ziemie ruskie; tylko szlachcic mógł zostać dostojnikiem kościelnym; (pierwotnie król odrzuca przywilej brzeski) |
| 1447 | Wilno | Kazimierz IV Jagiellończyk | Zagwarantowanie niezależności i równouprawnienia Polski i Litwy; zrównanie szlachty litewskiej w prawach ze szlachtą polską |
| 1454 | Cerekwica | Kazimierz IV Jagiellończyk | Za udział szlachty w wojnie trzynastoletniej dla Wielkopolski: niezwoływanie pospolitego ruszenia, nienakładanie nowych podatków i nowych praw bez zgody sejmików; zaostrzenie kar za ucieczkę ze wsi; usankcjonowanie pragmatyki stanowych sądów ziemskich; anulowany |
| 1454 | Nieszawa | Kazimierz IV Jagiellończyk | Łącznie z poprzednim to przywileje cerekwicko-nieszawskie – za udział szlachty w wojnie trzynastoletniej, dla Wielkopolski (12 listopada) i Małopolski (11-12 listopada): niezwoływanie pospolitego ruszenia, nienakładanie nowych podatków i nowych praw bez zgody sejmików; zaostrzenie kar za ucieczkę ze wsi |
| 1456 | Korczyn | Kazimierz IV Jagiellończyk | Możni danej ziemi mają głos w sprawie losów tej ziemi. |
| 27 lutego 1493 | Piotrków | Jan I Olbracht | Zaostrzenie kar wobec przestępców; zakaz ingerencji kościelnej w sądy świeckie; dwuizbowy sejm; chłop mógł opuścić wieś dopiero po uregulowaniu wszystkich powinności względem pana; potwierdzenie wcześniejszych przywilejów |
| 26 kwietnia 1496 | Piotrków | Jan I Olbracht | Przywilej piotrkowski z 1496 – za udział szlachty w wyprawie na Mołdawię: brak ceł na towary dla siebie lub w swoich dobrach wytworzone; tylko jeden chłop mógł opuścić wieś w ciągu roku; zakaz kupowania ziemi przez mieszczan; taksy wojewodzińskie na towary miejskie |
| 25 października 1501 | Mielnik | Aleksander Jagiellończyk | Przywilej mielnicki – cała władza w ręce senatorów, król jedynie przewodniczącym senatu; niewykonanie poleceń senatu przez króla zwalniało z wierności mu |
| 1504 | Piotrków | Aleksander Jagiellończyk | Kontrola senatu i sejmu nad nadawaniem dóbr koronnych; określenie organizacji i kompetencji najwyższych urzędów koronnych i dworskich, tzw. ministeriów (marszałków, podskarbich i kanclerzy); zakaz łączenia w jednym ręku dwóch (lub więcej) urzędów |
| 1505 | Radom | Aleksander Jagiellończyk | Konstytucja nihil novi (nic nowego) – nowe prawa tylko za zgodą senatu i izby poselskiej; anulowanie przywileju z 1501; gwarancja wolnego wyboru urzędników sądowych; niepociąganie spraw świeckich pod trybunały duchowne; zakaz stanowienia ceł prywatnych |
| 1518 | Toruń | Zygmunt I Stary | Król zrzekł się sądzenia sporów między panami świeckimi i duchownymi a ich poddanymi |
| 1520 | Bydgoszcz | Zygmunt I Stary | Wobec wojny z zakonem: pańszczyzna min. jeden dzień w tygodniu; swoboda żeglugi na Wiśle; ograniczenie praw sądów miejskich gdy sprawcą był szlachcic |
| 1538 | Zygmunt I Stary | Zakaz usuwania szlachty z urzędów przez króla |
[edytuj] Linki zewnętrzne
| Polscy sportowcy piszą blogi o Pekinie |
|
Po raz pierwszy w historii igrzysk olimpijskich sportowcy mogą prowadzić blogi w czasie trwania zawodów. Z możliwości tej korzystają także Polacy.
|
| Będzie "Spiegel" dla dzieci |
|
Niemieckie wydawnictwo Spiegel Verlag planuje wprowadzenie na rynek magazynu opinii dla dzieci – podał serwis "Werben und Verkaufen".
|
| Mniejsze zarobki Murdocha |
|
W roku finansowym zakończonym 31 czerwca br. magnat medialny Rupert Murdoch zarobił 27 mln dol. To o ponad 14 proc. mniej niż w ub.r. fiskalnym.
|
| Piątkowska wydawcą w TVN Warszawa |
|
Katarzyna Piątkowska została wydawcą kanału TVN Warszawa.
|
| Agora finalizuje rozmowy z Superstacją |
|
Ryszard Krajewski, prezes Superstacji, poinformował wczoraj zespół, że część udziałów w stacji kupi Agora SA.
|