Retrofleksja (fonetyka)
Z Wikipedii
Retrofleksja (z łac. retrō ‘wstecz’ i flexio ‘zginanie’ od czasownika flectere ‘zgiąć’) to rodzaj artykulacji spółgłosek (też samogłosek). Retrofleksja polega na wygięciu przodu języka ku górze i zbliżeniu (ew. zwarciu) jego koniuszka w okolicy zadziąsłowej (postalweolarno-prepalatalnej), co zasadniczo odróżnia ten typ artykulacji od pozostałych spółgłosek zadziąsłowych i podniebiennych o artykulacji laminalnej.
Spółgłoski z retrofleksją zalicza się do spółgłosek przedniojęzykowych podniebiennych. W transkrypcji IPA symbolem spółgłoski z retrofleksją jest modyfikacja w postaci ogonka w prawo pod symbolem spółgłoski o artyklacji dziąsłowej (zębowej): [ʈ, ɖ, ʂ, ʐ, ɳ, ɭ, ɽ].
Spis treści |
[edytuj] Artykulacja
Można wyróżnić zasadniczo dwa typy retrofleksji:
- artykulację apikalno-postalweolarną – koniuszek języka zostaje uniesiony ku górze i zbliża się (ew. styka) z obszarem tuż za dziąsłami,
- artykulację subapikalno-prepalatalną – przód języka wygina się ku górze i do tyłu, tak że spodnia część języka zbliża się (ew. styka) z początkowym odcinkiem podniebienia twardego.
Często za retrofleksję uznaje się tylko drugą z opisanych powyżej artykulacji i dla niej rezerwuje się znaki [ʈ, ɖ, ʂ, ʐ, ɳ, ɭ, ɽ] występujące w transkrypcji międzynarodowej IPA. Spółgłoski o artykulacji apikalno-postalweolarnej transkrybowane są za pomocą kropki pod literą lub przy pomocy symboli dla głosek zadziąsłowych: [ʃ,ʒ,ʧ,ʤ].
[edytuj] Przykłady
W języku polskim nie ma spółgłosek z retrofleksją, choć polskie spółgłoski zadziąsłowe [ʃ], [ʒ] są często uznawane za spółgłoski laminalne z retrofleksją [ʂ], [ʐ]. W języku polskim mamy jednak do czynienia z artykulacją z płaskim językiem, więc używanie tego terminu ma na celu podkreślenie różnicy między polskimi twardymi spółgłoskami zadziąsłowymi a ich czeskimi czy angielskimi odpowiednikami, wymawianymi miękko.
Spółgłoski z retrofleksją (apikalno-postalweolarne) występują w języku norweskim i szwedzkim (nie we wszystkich dialektach).
Spółgłoski z retrofleksją rozpowszechnione są w językach indyjskich, drawidyjskich i językach australijskich Aborygenów. W sanskrycie i języku hindi apikalno-postalweolarne spółgłoski zapisywane są w transliteracji zwykle przy pomocy kropki pod literą. Język toda (i inne języki drawidyjskie) kontrastuje ze sobą spółgłoski o artykulacji lamino-postalweolarnej i subapikalno-prepalatalnej.
W amerykańskiej odmianie języka angielskiego r wymawiane jest jako spółgłoska półotwarta z retrofleksją [ɻ]. Następujące po niej spółgłoski dziąsłowe pod wpływem upodobnienia są również wymawiane z retrofleksją.
[edytuj] Terminologia
Spółgłoski z retrofleksją to inaczej spółgłoski cerebralne (od łac. cerebrum ‘mózg’) lub spółgłoski szczytowe. Nazwy te używane są w szczególności w kontekście sanskrytu i innych języków indyjskich. Termin spółgłoska z retrofleksją można też uznać za równoważny terminowi spółgłoska subapikalna, chociaż może mieć też szersze znaczenie obejmując również spółgłoski apikalno-prepalatalne. (?)
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Spółgłoski szczelinowe, boczne i drżące z retrofleksją w języku toda
- Spółgłoski zwarte z retrofleksją w języku hindi
| Forssell rozpoczął służbę wojskową |
|
Piłkarz reprezentacji Finlandii, 27-letni Mikael Forssell rozpoczął obowiązkową służbę wojskową w Lahti.
|
| Piłkarze Zenitu u prezydenta Rosji |
|
Prezydent Rosji, Dmitrij Miedwiediew przyjął w Moskwie, na Kremlu piłkarzy i działaczy Zenitu St. Petersburg. Zenit zdobył w środę Puchar UEFA, po wygranej w meczu finałowym w Manchesterze z Glasgow Rangers 2:0.
|
| Cantoro: w Polsce czuję się jak w domu |
|
W Polsce czuję się jak w domu - zadeklarował piłkarz Wisły Kraków Mauro Cantoro odbierając zaświadczenie o nadaniu obywatelstwa polskiego.
|
| "To bardzo głupie, nikt za mnie tyle nie zapłaci" |
|
Scott Carson, bramkarz Liverpoolu, któremu właśnie zakończył się okres wypożyczenia do Aston Villa, jest bardzo niezadowolony z ceny, jakiej żąda za niego klub z Anfield Road - 12,5 miliona euro.
|
| Szokujące gole, niesamowite "samobóje" |
|
W piątek odbędą się dwa mecze półfinałowe mistrzostw świata w hokeju na lodzie, które odbywają się w Kanadzie, ale wciąż trwają dyskusje nad samobójczym golem Szwajcara Philippa Furrera. Bramka ta zszokowała cały hokejowy świat. Tak kuriozalnego gola nie widziano już dawno.
|