Z Wikipedii

Richard Rorty (z lewej) i Akbar Gandji

Richard McKay Rorty (ur. 4 października 1931 r. w Nowym Jorku, zm. 8 czerwca 2007 r. w Stanford), był amerykańskim filozofem, przedstawicielem pragmatyzmu (w tradycji Johna Deweya, którego uważał za swojego mistrza), profesorem filozofii i literaturoznawstwa porównawczego Uniwersytetu Stanforda, członkiem American Philosophical Association (prezes Eastern Division w 1979), American Academy of Arts and Sciences oraz American Philosophical Society.

[edytuj] Najważniejsze kwestie filozoficzne

Z rezerwą odnosił się do tradycyjnych kategorii prawdy, wiedzy i obiektywności. Istotnym terminem u Rorty'ego jest "przygodność". Odnosi się ona do takich kwestii, jak język, jaźń, czy społeczeństwo liberalne. Pojęcie "przygodności" ma wskazywać na indywidualność, różnorodność, brak możliwości stworzenia jednej metafizyki, która by wszystko obejmowała. Na gruncie tego terminu Rorty tworzy koncepcję "liberalnej ironistki", czyli kogoś takiego, kto stawia czoło przygodności, w szczególności tej zawartej we własnych przekonaniach. "Liberalna ironistka" jest historycystką i nominalistką, dzięki czemu może porzucić wszelkie metafizyczne próby odniesienia się, za pomocą języka, do jakiejś istoty rzeczy. Z tym natomiast wiąże się koncepcja tworzenia własnego języka metafor. Taki pogląd wymusza podejście liberalne - każdy może używać języka jakiego chce. "Liberalna ironistka" ma dystans do swej wizji świata, która jest tylko jedną z wielu możliwych. Posiada świadomość, że niekoniecznie jest bliżej rzeczywistości niż inne.

Problemami pragmatyzmu zajął się Rorty analizując wcześniejszych twórców tej teorii, między innymi Charlesa Peirce’a, Johna Deweya i Hilarego Putnama. Jego idee głównie nawiązywały do wyzbycia się metafizyki z filozofii i stworzenia liberalnego społeczeństwa, gdzie każdy mógłby rozwijać własne intelektualne zdolności. To wiąże się z kwestią humanitarnej polityki.

W polityce był autorytetem dla umiarkowanej lewicy amerykańskiej i jako przeciwnik prawicy religijnej krytykował interwencje USA w Iraku i Wietnamie. Dobrobyt Zachodu po II wojnie światowej uznawał za najlepszy okres w dziejach ^[1].

[edytuj] Najważniejsze książki

• Whitehead's Use of the Concept of Potentiality, praca magisterska
• The Linguistic Turn (red.), University of Chicago Press, Chicago 1967
• Philosophy and the Mirror of Nature, Princeton University Press, Princeton 1979

Filozofia a zwierciadło natury, tł. M. Szczubiałka, Fundacja Aletheia - Wydawnictwo Spacja, Warszawa 1994

• Consequences of Pragmatism, University of Minnesota Press, Minneapolis 1982

Konsekwencje pragmatyzmu, tł. Cz. Karkowski, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 1998

• Contingency, Irony and Solidarity, Cambridge University Press, Cambridge 1989

Przygodność, ironia i solidarność, tł. W. J. Popowski, Wydawnictwo Spacja, Warszawa 1996

• Objectivity, Relativism and Truth: Philosophical Papers I, Cambridge University Press, Cambridge l991

Obiektywność, relatywizm i prawda, tł. J. Margański, Fundacja Aletheia, Warszawa 1999

• Essays on Heidegger and Others: Philosophical Papers II, Cambridge University Press, Cambridge l99l
• Truth, Politics and ‘Post-Modernism’, van Gorcum, Assen 1997
• Achieving Our Country: leftist thought in twentieth century America, Harvard University Press, Cambridge (MA) 1998
• Truth and Progress: Philosophical Papers III, Cambridge University Press, Cambridge 1998
• Philosophy and Social Hope, Penguin, New York 2000
• Philosophy as Cultural Politics: Philosophical Papers IV, wydanie planowane na 2007

[edytuj] Artykuły dostępne w języku polskim

• Dekonstrukcja [w:] T. KomendziÅ„ski, A. Szahaj (red.), Filozofia amerykaÅ„ska dziÅ›, Wydawnictwo UMK, ToruÅ„ 1999
• Filozofia i przyszÅ‚ość [w:] PrzeglÄ…d filozoficzny 1/1996
• Filozofia jako nauka, jako metafora i jako polityka, [w:] A. Szahaj (red.), MiÄ™dzy pragmatyzmem a postmodernizmem: wokół filozofii Richarda Rorty'ego, Wydawnictwo UMK, ToruÅ„ 1995
• Filozofia jako rodzaj pisarstwa: esej o Derridzie [w:] S. Czerniak, A. Szahaj (red.), Postmodernizm a filozofia, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 1996
• Habermas i Lyotard o postmodernizmie [w:] Colloquia Communia 4-5/1986
• Heidegger, Kundera, Dickens tÅ‚. M. Kwiek [w:] A. Szahaj (red.), MiÄ™dzy pragmatyzmem a postmodernizmem: wokół filozofii Richarda Rorty'ego, Wydawnictwo UMK, ToruÅ„ 1995
• IntelektualiÅ›ci u kresu socjalizmu [w:] J. BrzeziÅ„ski, L. Witkowski (red.), Edukacja wobec zmiany spoÅ‚ecznej, Edytor, PoznaÅ„-ToruÅ„, 1994
• Kariera pragmatysty [w:] Ch. Brooke-Rose, J. Culler, U. Eco, R. Rorty, Interpretacja i Nadinterpretacja, Znak, Kraków 1996
• Moralna tożsamość a prywatna autonomia: przypadek Foucaulta [w:] Etyka (26)/1993
• Nauka jako solidarność, tÅ‚. A. Chmielecki [w:] Literatura na Åšwiecie 5(238)/1991
• Niezdeterminowanie przekÅ‚adu i prawdy [w:] B. Stanosz (red.), Filozofia jÄ™zyka, Warszawa 1993.
• PierwszeÅ„stwo demokracji wobec filozofii, tÅ‚. P. Dehnel [w:] Odra 7-8/1992
• Postmodernistyczny Liberalizm MieszczaÅ„ski [w:] R. Nycz (red.), Postmodernizm: antologia przekÅ‚adów, Kraków 1997
• Pragmatyzm [w:] T. KomendziÅ„ski, A. Szahaj (red.), Filozofia amerykaÅ„ska dziÅ›, Wydawnictwo UMK, ToruÅ„ 1999
• Przygodność jÄ™zyka, [w:] S. Czerniak, A. Szahaj (red.),Postmodernizm a filozofia, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 1996
• Putnam a groźba relatywizmu [w:] A. Szahaj (red.), MiÄ™dzy pragmatyzmem a postmodernizmem: wokół filozofii Richarda Rorty'ego, Wydawnictwo UMK, ToruÅ„ 1995
• Racjonalność i różnica w kulturze: ujÄ™cie pragmatyczne, tÅ‚. L. Witkowski [w:] Kultura Współczesna 1/1993
• Relatywizm: odnajdywanie i tworzenie [w:] J. Niżnik (red.), Habermas, Rorty, KoÅ‚akowski: stan filozofii współczesnej, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 1996
• Trocki i dzikie storczyki [w:] Teksty Drugie 4/1994
• Wiara religijna, odpowiedzialność intelektualna, romantyczność [w:] T. BuksiÅ„ski (red.), Wspólnotowość wobec wyzwaÅ„ liberalizmu , Wydawnictwo IF UAM, PoznaÅ„ 1995
• Wychowanie bez dogmatu [w:] Ameryka (236)/1990
• Wittgenstein i zwrot lingwistyczny [w:] Homo Communicativus 1(2)/2007

[edytuj] Literatura przedmiotu

• H. BuczyÅ„ska-Garewicz, Pragmatyzm Peirce'a, Rorty'ego i Putnama [w:] T. KomendziÅ„ski, A. Szahaj (red.), Filozofia amerykaÅ„ska dziÅ›, Wydawnictwo UMK, ToruÅ„ 1999
• M. Chwaniok, Åšwiat i czÅ‚owiek ponowoczesny - odpowiedź filozofii. MyÅ›l Baumana i Rorty'ego
• A. Szahaj, Ironia i miÅ‚ość. Neopragmatyzm Richarda Rorty'ego w kontekÅ›cie sporu o postmodernizm, Lepoldinum, WrocÅ‚aw 1996
• A. Szahaj (red.), MiÄ™dzy pragmatyzmem a postmodernizmem: wokół filozofii Richarda Rorty'ego, Wydawnictwo Uniwersytetu MikoÅ‚aja Kopernika w Toruniu, ToruÅ„ 1995
• M. Å»ardecka - Nowak,"Wspólnota i ironia" (Richard Rorty i jego wizja spoÅ‚eczeÅ„stwa liberalnego), KUL, Lublin 2003.

Przypisy

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Wywiad z Rorty'm z 1995 (ang)
• Wywiad z Rorty'm z 2003(pol)
• Habermas o Rorty'm (2007)(pol)