Z Wikipedii

1984 (tytuł oryginalny: Nineteen Eighty-Four) – futurystyczna antyutopia o licznych podtekstach politycznych, napisana przez George’a Orwella i opublikowana w roku 1949. Autor napisał ją pod wpływem kontaktu z praktyczną stroną ideologii komunistycznej, do jakiego po raz pierwszy doszło w Hiszpanii w 1938 roku (w czasie wojny domowej), gdzie pojechał jako dziennikarz i sympatyk strony republikańskiej.

Pierwsze polskie tłumaczenie - Juliusza Mieroszewskiego opublikowane zostało na emigracji w Instytucie Literackim w Paryżu w roku 1953. Do upadku ustroju komunistycznego w Polsce (1989) była to powieść zakazana przez cenzurę, od roku 1980 była jednak publikowana w postaci przedruków z wydania paryskiego w wydawnictwach niezależnych - tzw. "drugiego obiegu". Wszystkie wydania krajowe oficjalne od 1988 r. ukazały się w tłumaczeniu Tomasza Mirkowicza.

Do kultury masowej przeniknęły pewne pojęcia z tej powieści np. Wielki Brat (ang. Big Brother), nowomowa (ang. newspeak) czy unperson (polityk odsunięty od wpływów lub obywatel o wrogich lub nieortodoksyjnych poglądach politycznych).

[edytuj] Fabuła

Uwaga! W dalszej części artykułu znajdują się szczegóły fabuły lub zakończenia utworu.

Powieść opisuje Londyn stosunkowo niezbyt odległej przyszłości (w czasie powstawania powieści; obecnie jest to niedawna przeszłość), gdzie życie jednostek zostaje podporządkowane wszechpotężnej władzy państwa. Społeczeństwo podzielone jest na trzy klasy społeczne: 1. - klasę wyższych funkcjonariuszy partyjnych (Partia Wewnętrzna) pełniących najwyższe urzędy państwowe; 2. - szeregowych członków partii (Partia Zewnętrzna) będących urzędnikami niskiego szczebla; 3. - "prole" czyli proletariat będący klasą pracującą. Interesujące jest to, że prole de facto mają znacznie większą wolność osobistą niż "klasa średnia": wolno im kochać, spędzać w dowolny (możliwy) sposób wolny czas (np. uprawiać hazard, chodzić do knajpy etc.), komentować bieżące wydarzenia. Prole mieszkają w osobnych dzielnicach gdzie nie wolno pojawiać się członkom Partii, w dzielnicach tych inwigilacja jest zupełnie niewielka,( np. nie ma wszechobecnych teleekranów). Prole jednak nie posiadają świadomości społecznej, zajmują się tylko zaspokajaniem podstawowych potrzeb. Pomimo tego, że mogli by w dowolnej chwili zniszczyć partie, nie są wstanie zrobić najmniejszego ruchu przeciwko władzy. Najprawdopodobniej pośród Proli, krążą agenci Policji Myśli, którzy wyłapują jednostki będące wstanie dostrzec narzucone im jarzmo. Co ciekawe ta najniższa społecznie klasa, jest karmiona Popkulturą oraz Pornografią.

Członkowie Partii Zewnętrzej są odpowiednikami dzisiejszej klasy średniej, zajmują się głównie sprawami administracyjnymi, ale także pisaniem książek, tworzeniem filmów (głownie pornograficznych) czy komponowaniem muzyki dla proli. Każdy członek partii jest całkowicie podporządkowany doktrynie angsocu, nie ma wolności słowa, nie ma nawet wolności myśli. Wszech obecne teleekrany wymuszają bezwzględne posłuszeństwo. Nawet najdrobniejsze odstępstwo jest natychmiast wykrywane i kończy się ewarporacją czyli śmiercią i całkowitym wymazaniem z histori. Osoba Ewarporowana nigdy nie istniała.

O członkach Partii Wewnętrznej wiadomo niewiele: nie kontaktują się z nikim, czasem pojawiają się w teleekranach lub na manifestacjach, urzędują na najwyższych piętrach Ministerstw, korzystają z dobrobytu lecz o tym nikt i tak nie wie (oficjalnie pojawiają się w takich samych uniformach jak wszyscy). Tylko członkowie Parti wewnętrznej posiadają świadomość tego, co dzieje się na świecie i sprawują bezwzględną kontrole nad życiem Członków Partii Zewnęrznej. Ich zadaniem jest utrzymanie obecnej sytuacji na świecie i by władza partii trwała wiecznie. Dostęp do wysokiej jakości jedzenia i używek, oraz pewna swoboda sprawia, że wszyscy są posłuszni partii i bez mrugnięcia okiem wykonują swoje obowiązki. Ich jedynym celem jest władza sama w sobie, nie mają wyższych ideałów czy jakiegoś kierunku w którym ma podążać kraj.

Kodeks karny uproszczony jest do minimum - osoba podejrzana jest winna i wykazanie tej winy jest jedynym zadaniem sądu, kara jest tylko jedna - "ewaporacja", która jest czymś więcej niż kara śmierci. Jest to nie tylko fizyczne unicestwienie człowieka ale również wszelkich śladów jego istnienia (np. niszczy się książki czy gazety, gdzie występowało nazwisko skazanego i drukuje się nowe, już bez niego). Oczywiście od momentu ewaporacji wszelka rozmowa o skazanym jest zabroniona i karana (oczywiście również ewaporacją). Ewaporacja nie jest ogłaszana publicznie, po prostu gdy ktoś nagle nie pojawia się w pracy oznacza to, że już go nie ma i nigdy nie było. Jedynie członkowie Partii Wewnętrznej mają oficjalne procesy, które wykazują ich winę. Czasem tacy skompromitowani członkowie Partii Wewnętrznej jakiś czas są pozostawiani przy życiu i nawet mają możliwość poruszania się po Londynie (np. chodzenia do Kawiarni pod Kasztanami), jednak ostatecznie nieuchronnie są ewaporowani i wtedy każde ich wspomnienie traktowane jest jako myślozbrodnia.

W świecie opisywanym przez Orwella decydującą rolę odgrywają cztery ministerstwa:

• Ministerstwo Pokoju, zajmujÄ…ce siÄ™ w rzeczywistoÅ›ci ciÄ…gÅ‚ymi dziaÅ‚aniami wojennymi
• Ministerstwo Prawdy, którego celem jest prowadzenie propagandy i nieustanne faÅ‚szowanie wszelkich informacji
• Ministerstwo MiÅ‚oÅ›ci, odpowiednik tajnych sÅ‚użb i swego rodzaju gestapo, a raczej NKWD, opisywanego Å›wiata, sÅ‚ynne z okrucieÅ„stwa i tortur
• Ministerstwo ObfitoÅ›ci do spraw zaopatrzenia, zajmujÄ…ce siÄ™ w rzeczywistoÅ›ci coraz wiÄ™kszym obcinaniem i tak gÅ‚odowych już racji żywnoÅ›ciowych

Głównym bohaterem jest Winston Smith, pracownik Ministerstwa Prawdy w średnim wieku. Zajmuje się on fałszowaniem oficjalnych dokumentów, publikacji prasowych i książek, które nie są zgodne z uznawanym przez rządzącą partię obrazem rzeczywistości. Fałszerstwom takim podlega na przykład zmiana sojuszy pomiędzy państwami (jeżeli nagle Oceania skończy prowadzić wojnę ze Wschódazją i rozpocznie wojnę z Eurazją, wszystkie poprzednie publikacje świadczące o poprzedniej wojnie zostają przerobione tak, by odpowiadały nowemu stanowi).

Winston, znudzony życiem i zawiedziony panującym systemem, stara się dociec, czy to, co mówi Partia jest prawdą i czy to, co robi, ma jakikolwiek sens. Odczuwa potrzebę bliskości z innym człowiekiem, chce kochać i być kochanym, jednak jest to niemożliwe, ponieważ uczucia takie jak miłość, przyjaźń, czy lojalność są w tym świecie zakazane i karalne. Winston wielokrotnie dopuszcza się myślozbrodni (w myślach występuje przeciwko Partii, za co schwytany może zostać przez Policję Myśli), poważnie zaczyna myśleć o przeciwstawieniu się panującemu systemowi. Któregoś dnia poznaje Julię – młodą pracownicę innego działu Ministerstwa Prawdy. Zakochują się w sobie, współżyją ze sobą, znajdują się także w posiadaniu Księgi, (która, jak głoszą plotki, napisana została przez Goldsteina - przeciwnika Wielkiego Brata - i demaskuje mechanizmy angsocu), którą czyta.

Ponadto Winston dopuszcza się następujących zbrodni: odwiedza dzielnice proli, rozmawia i pije piwo z prolami, opuszcza koleją na kilka godzin Londyn, przypomina sobie świat przed wojną (przed wprowadzeniem angsocu). Za każde z tych przestępstwa grozi kara (ewaporacja). Ostatecznie Winston ponosi klęskę - zostaje aresztowany, poddany śledztwu w czasie którego przyznaje się do winy. Jest to jednak tylko wstęp, gdyż ostatecznym celem śledztwa nie jest udowodnienie winy (która i tak jest oczywista) a "przebudowa" świadomości skazanego (pranie mózgu). Ostateczną klęską Winstona jest to, iż (po śledztwie) zrozumiał iż kocha Wielkiego Brata - co jest równoznaczne z ewaporacją Winstona.

[edytuj] Åšwiat w Roku 1984

Świat w Roku 1984 z granicami współczesnych państw.

     Oceania

     Eurazja

     Wschódazja

     Teren sporny

Atak wojsk eurazjatyckich (czarne) na terytorium Oceanii i odparcie agresji (białe) - ostatni rozdział książki

Świat w Roku 1984 jest podzielony na trzy walczące ze sobą nieustannie supermocarstwa. Państwom tym, które walczą o wielki obszar obfitujący w tanią siłę roboczą (część Afryki, Indie i Bliski Wschód), wcale nie zależy na pokoju, gdyż dzięki wojnie utrzymać można status quo wewnątrz.

Państwa w Roku 1984:

• Oceania:
  • PaÅ„stwo, w którym rozgrywa siÄ™ akcja powieÅ›ci. Obejmuje obie Ameryki, WielkÄ… BrytaniÄ™, poÅ‚udniowÄ… AfrykÄ™, AustraliÄ™ i OceaniÄ™. Panuje tu ideologia Angsocu (socjalizm angielski), równie totalitarna jak jej odpowiedniki u sÄ…siadów;

• Eurazja:
  • RozroÅ›niÄ™ty ZwiÄ…zek Radziecki. Obejmuje prócz tego caÅ‚Ä… EuropÄ™ (prócz Wysp Brytyjskich). IdeologiÄ… panujÄ…cÄ… jest neobolszewizm;

• Wschódazja:
  • Obejmuje Chiny i pobliskie kraje. Jest najmniejszym mocarstwem. Jego oficjalnÄ… ideologiÄ… jest kult Å›mierci (Kult Nie-Ja).

[edytuj] Film

Na podstawie książki powstało kilka filmów: w roku 1954 (film telewizyjny), 1956 i 1984. Ostatni nakręcony został w Anglii w okolicach miejsc, w których mogła mieć miejsce akcja książki.

[edytuj] Linki zewnętrzne

• PeÅ‚na treść Roku 1984 (po angielsku)

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Roku 1984