Pismo orchońskie - Google

Pismo orchońskie

Z Wikipedii

(Przekierowano z Runy tureckie)
Skocz do: nawigacji, szukaj
Orchońska inskrypcja w mieście Kyzył, Tuwa.
Orchońska inskrypcja w mieście Kyzył, Tuwa.

Pismo orchońskie lub orchońsko-jenisejskie, zwane też runami tureckimi lub kök türk, względnie pismem starotureckim, od jednego z ludów tureckich, Gokturków (Niebieskich Turków), jest najwcześniejszym alfabetem tureckim. Ze względu na charakterystyczne, kanciaste kształty zaliczane jest do pism runopodobnych, nie ma jednak z runami germańskimi nic wspólnego. Pierwsze znane napisy datowane są na VIII w. n.e. i pochodzą z terenów nad rzeką Orchon (północna Mongolia) i dolnego Jeniseju (IX w.). Napisy typu orchońskiego zostały odkryte w 1889 roku przez Nikołaja Jadrinceva. Opublikowane przez Wasilija Radłova, zostały odcyfrowane przez duńskiego filologa Wilhelma Thomsena w 1893 roku. Uważa się, że alfabet orchoński mógł wywodzić się z pisma sogdyjskiego. Przez krótki czas po rozpadzie wschodniego kaganatu tureckiego, kök türk uzywany był w Kaganacie Ujgurskim. W ciągu IX-X w. został zastąpiony alfabetem ujgurskim.

Spis treści

[edytuj] Odmiany

  • dońska
  • jenisejska
  • kubanska (znad rzeki Kubań)
  • orchońska
  • tałaska

[edytuj] Inskrypcje

Najbardziej znane pomniki z napisami orchońskimi powstały dla upamiętnienia chanów Niebieskich Turków:

  • Tonjukuka (~720 n.e.)
  • Kultegina (732 n.e.)
  • Bilge Kagana (735 n.e.)

[edytuj] Wybrana bibliografia

  • David Diringer, Alfabet, czyli klucz do dziejów ludzkości, Warszawa 1972
  • György Kara, Aramaic Scripts for Altaic Languages. In Daniels and *Bright, eds., The World's Writing Systems, 1996.
  • Kyzlasov I.L, Runiczeskie pis'mennosti evrazijskich stepej, Moskwa 1994

[edytuj] Zobacz też

[edytuj] Linki zewnętrzne

p • d • e
Pisma świata

Alfabetyczne: Arabskie  • Aramejskie  • Braille'a  • Cyrylica  • Dewanagari  • Etiopskie  • Fenickie  • Głagolica  • Gockie  • Greckie  • Gruzińskie  • Hebrajskie  • Łacińskie  • Moon  • Ormiańskie  • Rowasz  • Runiczne  • Tifinagh
Sylabowe: Bopomofo  • Czirokeskie  • Dewanagari  • Gurmukhi  • Hangyl  • Hiragana  • Kanadyjskie  • Katakana  • Laotańskie  • Sojombo  • Tajskie  • Tamilskie  • Tybetańskie
Obrazkowe: Hieroglify  • Pismo pierwotne
Chińskie: Pismo chińskie (tradycyjne i uproszczone)  • Hancha  • Kanji
Zobacz też: Alfabet  • Systemy pisma CJK  • Alfabet flagowy  • Alfabet Morse'a

 

Pompy insulinowe potrzebne juz przy planowaniu ciąży
Kobiety z cukrzycą powinny mieć możliwość korzystania z pomp insulinowych już w okresie planowania ciąży. Zmniejsza to bowiem znacznie ryzyko wad wrodzonych i zgonów ich dzieci, mówili lekarze na konferencji w Warszawie.
Alternatywa dla aukcji uprawnień do emisji CO2
Polska proponuje, aby także po 2013 roku unijne elektrownie otrzymywały za darmo część uprawnień do emisji CO2. Dopiero powyżej pewnego poziomu emisji będą musiały kupować je na aukcji - poinformowało Ministerstwo Gospodarki (MG).
Co czwarty człowiek ma zaburzenia psychiczne
Co czwarty mieszkaniec Ziemi może cierpieć na zaburzenia psychiczne. Takie alarmujące statystyki przedstawiła w najnowszym raporcie Światowa Organizacja Zdrowia.
Po "melaminowej" aferze zwiększą się kontrole
W związku ze skandalem z melaminą w chińskim sproszkowanym mleku Chiny zaostrzyły kontrolę procesu produkcji wyrobów mleczarskich i zagroziły umieszczeniem nieuczciwych producentów na czarnej liście - podały tamtejsze media.
Szklarnie są odpowiedzialne za ochłodzenie klimatu?
Białe dachy szklarni w hiszpańskiej prowincji Almeria odbijają tyle światła słonecznego, że w okolicy obniżyła się temperatura. - informuje "New Scientist".
Linki: Strona gwna