Z Wikipedii

Ten artykuł dotyczy krążownika z 1909 r. Zobacz też: inne okręty o tej nazwie .

SMS Emden
Historia
Położenie stępki	6 kwietnia 1906
Wodowanie	26 maja 1908
Oddanie do służby	10 lipca 1909
Status okrętu	zniszczony 9 listopada 1914 w walce na Wyspach Kokosowych
Stocznia	Stocznia Cesarska, Gdańsk
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność	projektowa - 3664 t pełna - 4268 t
Długość	118,3m
Szerokość	13,5 m
Zanurzenie	5,53 m
Napęd	2 maszyny parowe o mocy łącznej 16 350 KM, 12 kotłów parowych, 2 śruby
Prędkość	24 węzły
Zasięg	3 760 Mm przy 12 w.
Załoga	361, w tym 18 oficerów
Uzbrojenie	10 x 105 mm (10xI), 8 x 52 mm[1], 10 karabinów maszynowych[2], 2 wt 450 mm

SMS Emden to niemiecki okręt klasy krążownik pancernopokładowy, używany na początku I wojny światowej. Był to pierwszy krążownik o tej nazwie, pochodzącej od miasta Emden - pod koniec I wojny światowej wszedł do służby drugi "Emden".

"Emden" należał do małych krążowników pancernopokładowych (niemiecka klasyfikacja: kleines Kreuzer) typu Dresden, rozwinięcia typu Bremen. Jego okrętem bliźniaczym, lecz różniącym się siłownią, był "Dresden".

Budowę "Emdena" rozpoczęto w Stoczni Cesarskiej w Gdańsku 6 kwietnia 1906, kadłub zwodowano 26 maja 1908. Okręt wszedł do służby 10 lipca 1909 i został wysłany do niemieckiej kolonii Tsingtao w Chinach, gdzie dołączono go do składu Wschodnioazjatyckiej Eskadry Krążowników. Tuż przed wybuchem I wojny światowej, 31 lipca 1914 okręt odłączył się od głównych sił eskadry niemieckiej i opuścił Tsingtao, po czym samodzielnie polował jako rajder na samotne statki handlowe Wielkiej Brytanii i jej sojuszników na Oceanie Indyjskim. 4 sierpnia 1914 zdobył rosyjski parowiec "Riazań", przebudowany później na niemiecki krążownik pomocniczy "Cormoran". Przez następne trzy miesiące, pod dowództwem kapitana Karla von Müllera, zdołał zatopić lub zdobyć 23 statki handlowe o łącznej pojemności 101 182 BRT, unikając wytropienia przez poszukujące go okręty. W nocy 22 września 1914 okręt ostrzelał brytyjskie instalacje w Madrasie w Indiach. Choć zniszczenia były stosunkowo niewielkie, w mieście wybuchła panika i epizod był ciosem w brytyjski prestiż. 28 października "Emden", zamaskowany jako brytyjski krążownik przez dodanie fałszywego czwartego komina, wszedł do portu Penang w Malezji i otworzył ogień do stojących tam alianckich okrętów, zatapiając francuski torpedowiec "Mosquet" i rosyjski mały krążownik pancernopokładowy "Żemczug" (Жемчуг).

Wrak "Emdena"

"Emden" został przechwycony przez australijski krążownik lekki HMAS "Sydney" i zatopiony 9 listopada 1914 w bitwie koło Wysp Kokosowych. "Sydney" był nowszy, dużo większy i o wiele lepiej uzbrojony, przenosząc 8 dział 152 mm, o znacznie większej sile i zasięgu rażenia, niż 10 dział 105 mm "Emdena" (waga salwy burtowej odpowiednio 295 kg i 72 kg). HMAS "Sydney" był też o 2 węzły szybszy od SMS "Emden", a więc lżej uzbrojony krążownik nie był w stanie uciec z pola bitwy. Zniszczony ostrzałem "Emden" wyrzucił się na brzeg Wysp Kokosowych. Niemcy stracili 134 zabitych z załogi liczącej 376 ludzi. Okręt australijski miał 4 zabitych i 12 rannych.

Walka z "Emdenem" była pierwszą bitwą morską w historii australijskiej marynarki wojennej (Royal Australian Navy, stworzonej w 1911) i jako taka ma duże znaczenie historyczne dla Australii. Dla jej upamiętnienia dwa działa "Emdena" zostały wymontowane z wraku i ustawione jako pomniki w miastach Sydney i Canberra.

[edytuj] Dane

Działo 105 mm "Emdena" na pomniku w Australii

• wyporność:
  • projektowa: 3664 t
  • pełna: 4268 t
• długość (maksymalna): 118,3 m
• szerokość: 13,5 m
• zanurzenie: 5,53 m
• napęd: 2 pionowe trzycylindrowe maszyny parowe potrójnego rozprężania (VTE) o mocy łącznej 16 350 KM, 12 kotłów parowych, 2 śruby
• prędkość maksymalna: 24 w.
• zapas paliwa: 740 t węgla
• zasięg maksymalny: 3 760 Mm przy 12 w.
• załoga: 361, w tym 18 oficerów

• Uzbrojenie:
  • 10 pojedynczych dział 105 mm (L/40) (10xI: 4 w kazamatach, 2 z maskami pancernymi w stanowiskach burtowych i po 2 z maskami pancernymi na dziobie i rufie, obok siebie).
  • 8 pojedynczych dział 52 mm w kazamatach (8xI)^[1]
  • 10 karabinów maszynowych^[2]
  • 2 wyrzutnie torped 450 mm (stałe podwodne burtowe)

• Opancerzenie: (uwaga: dane różnią się w publikacjach)
  • pokład pancerny: 20-30 mm^[3]
  • stanowisko dowodzenia: 100 mm
  • maski dział: 50 mm

[edytuj] "Emden" w kulturze

Śląski poeta Benno Nehlert napisał wiersz ku czci okrętu opublikowany w zbiorze Kriegsgedichte.

Przypisy

[edytuj] Bibliografia

• Robert Gardiner (red.): Conway's All the World's Fighting Ships: 1906-1921, US Naval Institute Press, Annapolis, 1985, ISBN 0870219073

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Opis na stronie www.german-navy.de

Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
SMS Emden (1909)