Z Wikipedii

Samuel Willenberg (ur. 1923 w Częstochowie) – izraelski rzeźbiarz i malarz polskiego pochodzenia, więzień Treblinki, uczestnik powstania warszawskiego, kawaler orderu Virtuti Militari.

Jego ojciec Perec Willenberg był przed wojną nauczycielem plastyki w żydowskim gimnazjum w Częstochowie. Matka – prawosławna Rosjanka – dopiero po ślubie przeszła na judaizm.

We wrześniu 1939 r. jako 16-latek na ochotnika przyłączył się do wojska i wziął udział w walkach z Niemcami oraz w potyczce z Armią Czerwoną w okolicach Chełma, gdzie został ciężko ranny. Następnie wraz z rodziną mieszkał pod Warszawą. W 1942 r., po wydaniu przez sąsiadów jego sióstr Niemcom, wyjechał do Opatowa, gdzie trafił do getta. Wraz z jego mieszkańcami w październiku 1942 roku został wywieziony do obozu zagłady w Treblince.

Podając się za murarza, jako jedyny z transportu uniknął natychmiastowej śmierci i został skierowany do Sonderkommando. Otrzymał numer 937. Pracował w sortowni, gdzie wśród przedmiotów, należących do zamordowanych rozpoznał ubrania swoich dwóch sióstr. Jednym z jego obowiązków było też strzyżenie włosów Żydówkom, idącym do komór gazowych. Zapamiętał nazwisko i twarz jednej z kobiet – 20-letniej Rut Dorfman. Jej wizerunek po latach stanie się częstym motywem jego rzeźb. 2 sierpnia 1943 r. uczestniczył w buncie i wraz z ok. 200 więźniami uciekł z obozu. Był jednym z 68 członków Sonderkommando Treblinka, którzy przeżyli wojnę, a 2003 r. jednym z czterech ostatnich żyjących. Przedostał się do Warszawy, gdzie się ukrywał, a w 1944 r. wziął udział w powstaniu, walcząc w szeregach batalionu "Ruczaj". Za męstwo otrzymał order Virtuti Militari. Po kapitulacji powstania walczył w partyzantce.

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
ze wspomnień Samuela Willenberga

W 1950 r. wyjechał z matką i żoną do Izraela, gdzie został inżynierem geodetą, a następnie pracował jako urzędnik średniego szczebla w ministerstwie budownictwa. Dopiero po przejściu na emeryturę zajął się plastyką. Ukończył kursy rzeźbiarskie na Uniwersytecie Ludowym w Jerozolimie i szybko zyskał rozgłos dziełami, które dotyczą wyłącznie jednego tematu – holocaustu. Tworzy głównie rzeźby w glinie oraz odlewy w brązie.

W 2003 r. indywidualna wystawa jego prac odbyła się w warszawskiej Zachęcie. Swoje rzeźby pokazywał też w 2004 roku na wystawie "Żydzi-Częstochowianie" w Muzeum Częstochowskim. Obecnie pracuje nad projektem pomnika ofiar częstochowskiego getta.

Od 1983 r. jest współorganizatorem wizyt młodzieży izraelskiej w Polsce. W 1994 r. Samuel Willenberg ponownie przyjął polskie obywatelstwo.

Napisał wspomnieniową książkę "Bunt w Treblince" (wydanie izraelskie 1986; polskie: "Więź", 2004).

Jego córka Orit Willenberg-Giladi jest architektem. Zaprojektowała m.in. gmach ambasady Izraela w Berlinie.