Z Wikipedii

Sankcja pragmatyczna - dekret monarchy, mający moc równą mocy ustanowionego prawa. W historii miały miejsce dwie istotne sankcje pragmatyczne.

[edytuj] Sankcja pragmatyczna (1438)

We Francji, uchwała Kościoła na synodzie w Bourges, przyjęta przez parlament i króla Karola VII jako obowiązujące prawo.

Ustalenia:

• król miaÅ‚ prawo mianować urzÄ™dników koÅ›cielnych;
• znosiÅ‚a prawo apelacji dostojników koÅ›cielnych do Rzymu.

W efekcie sankcji pragmatycznej król został praktycznym zwierzchnikiem kościoła katolickiego we Francji

Zobacz: gallikanizm

[edytuj] Sankcja pragmatyczna (1713)

Sankcja pragmatyczna z 1713 roku

Edykt cesarza Karola VI z 19 kwietnia 1713 r., w którym ogłoszono, że posiadłości Habsburgów będą niepodzielne oraz mogą być dziedziczone przez kobiety. Sankcja pragmatyczna nie dotyczyła tytułu cesarza (był to tytuł obieralny i żaden edykt nie miał tu mocy), a jedynie tytułu arcyksięcia Austrii.

[edytuj] Wprowadzenie

Pod koniec XVII wieku głową rodu Habsburgów był bezdzietny król Hiszpanii, Karol II. O sukcesję po jego śmierci kłóciło się wielu kandydatów.

W 1701 r. wybuchła wojna o sukcesję hiszpańską, która zakończyła się dopiero w 1713 r. 12 września 1703 r. cesarz Leopold podpisał pakt o sukcesji, w którym ogłosił, że kobiety mogą dziedziczyć tron tylko wtedy, gdy wygasną wszystkie męskie linie Habsburgów. Była to próba uporządkowania spraw rodu i uniknięcia podobnych konfliktów w przyszłości.

Po śmierci Leopolda (1705), tron objął jego syn, Józef I, który jednak zostawił dwie córki (zmarł w 1711 r.). Cesarzem został jego brat, Karol VI.

19 września 1713 r. wydał on akt, sankcję pragmatyczną, w którym anulował akt ojca z 1703 r. i ustalił, że jego córki będą miały pierwszeństwo przed córkami brata.

Sankcja pragmatyczna została przyjęta przez stany całej Austrii oraz uznana przez większość państw europejskich:

• Hiszpania (1725);
• Rosja (1726);
• Prusy (1728);
• Wielka Brytania i Holandia (1731);
• Hanower (1732);
• PaÅ„stwa Rzeszy Niemieckiej (1732);
• Francja (1738).

Uznania odmówiła Bawaria.

[edytuj] Skutki

Po śmierci Karola VI (1740 r.), zgodnie z ustaleniami sankcji pragmatycznej tron mogła objąć jego córka, Maria Teresa. Jednak odmowa Bawarii doprowadziła do kryzysu. Elektor bawarski Karol Albert zażądał tronu dla siebie, poparty przez Francję, Prusy i Saksonię. Cesarzem został monarcha bawarski, jako Karol VII. Wybuchła wojna o sukcesję austriacką.

Austria została wsparta przez Wielką Brytanię, Holandię i Sardynię, zdołała zawrzeć separatystyczny pokój z Prusami, a następnie zająć Bawarię W 1745r. zmarł Karol VII, Bawaria zrzekła się roszczeń i zawarto pokój. W tym samym roku cesarzem został wybrany mąż Marii Teresy, wielki książę Toskanii, Franciszek Stefan.

[edytuj] Literatura/Źródła

• Brauneder, Wilhelm: Die Pragmatische Sanktion als Grundgesetz der Monarchia Austriaca von 1713 bis 1918, in: Brauneder, Wilhelm: Studien I: Entwicklung des Öffentlichen Rechts, Frankfurt 1994, 85 ff.
• Lentze, Hans: Die Pragmatische Sanktion und das Werden des österreichischen Staates, in: Der Donauraum 9 (1964) 3 ff.
• Turba, Gustav: (Hrsg.): Die pragmatische Sanktion. Authentische Texte samt Erläuterungen und Ãœbersetzungen, Wien 1913 (Quellentexte).
• Turba, Gustav: Geschichte des Thronfolgerechtes in allen habsburgischen Ländern bis zur pragmatischen Sanktion Kaiser Karls VI. 1156 bis 1732, Wien, Leipzig 1903.
• Turba, Gustav: Die Grundlagen der pragmatischen Sanktion, 2 Bde.: I. Ungarn, II. Die Hausgesetze, (Wiener staatswissenschaftliche Studien 10,2 u. 11.1), Wien 1911 und 1912.
• Winkler, Arnold: Die Grundlage der Habsburger Monarchie. Studien über Gesamtstaatsidee, Pragmatische Sanktion und Nationalitätenfrage im Majorat Österreich, Leipzig, Wien 1915.

[edytuj] Linki

• Tekst Sankcji Pragmatycznej (j. niemiecki)