Z Wikipedii

Pięć skupisk (skupisko; sans. स्कन्ध skandha; pali khandha; tybet. phung po lnga; chiń. 蘊 yùn; - nagromadzenie; agregat) - w buddyzmie wyróżnia się pięć psycho-fizycznych komponentów lub inaczej pięć tzw., skupisk lgnięcia (pali pañcupadanakkandha), które tworzą każdą istotę, znajdującą się w świecie pożądania i formy. Istoty ze sfery nieforemnej składają się z czterech umysłowych agregatów. Skupiska nie stanowią jednak ostatecznych elementów, które wchodzą w skład istoty, lecz są jedynie stosowanym przez Buddhę sposobem klasyfikowania wielu rozmaitych fizycznych i mentalnych zjawisk.

1. forma materialna (pali, sanskryt rūpa)
2. uczucia (pali vedanā)
3. percepcja, (pali saññā)
4. formacje mentalne (pali sankhāra)
5. świadomość (pali viññāna)

[edytuj] Forma materialna

Rupa tworzona jest przez cztery główne elementy (stałość, ciekłość, ciepło i ruch) i 24 drugorzędne spośród których pięć to zmysły: ciała (czyli dotyku), oka (wzroku), ucha (słuchu), nosa (zapachu) i języka (smaku) a kolejne pięć to przedmioty tych zmysłów. Kolejne dwanaście to:kobiecość, męskość, fizyczna podstawa umysłu, ekspresja ciała, wyrażenia werbalne, żywotność fizyczne, element przestrzeni, fizyczna zwinność, fizyczna elastyczność, fizyczna zdolność do przystosowania, wzrost fizyczny, ciągłość fizyczna, rozkład, nietrwałość, pożywienie.

[edytuj] Uczucia, Percepcja i Formacje mentalne

Uczucia są przyjemne, nieprzyjemne i obojętne. Wyróżnia się piędziesiąt dwie formacje mentalne i obejmują one także dwa wcześniejsze skupiska: uczucia i percepcję, które zostały wyróżnione osobno dla podkreślenia ich wagi. Oprócz wymienionych dwóch jest wyróżnia się jedenaście ogólnych (powszechnych) elementów psychologicznych, dwadzieścia pięć wzniosłych (pali sobhana) cech, czternaście karmicznie szkodliwych cech (pali akusala).

Jedenaście powszechnych formacji mentalnych (aññasamāna) to:

(a) Pięć zawsze obecnych (sabbacitta) występujących w każdej świadomości:

1.Wrażenia świadomości (phassa), 2.Wola (cetanā), 3.(Mentalna) witalność (jīvita), 4.Jedno-upunktowienie (samādhi), 5.Uwaga (manasikāra)

(b) Sześć szczegółowych (pakinnakā) występującch nie w każdej świadomości:

1.Koncepcja myślowa (vitakka), 2.Dyskursywne myślenie (vicāra), 3.Determinacja (adhimokkha), 4.Wysiłek (viriya), 5.Entuzjazm (pīti), 6.Zamiar (chanda)

Dwadzieścia pięć wzniosłych, czystych (sobhana) formacji mentalnych:

(a) Dziewiętnaście głównych występujących w każdej wzniosłej świadomości:

1.Wiara/zaufanie (saddhā), 2.Uważność (sati), 3.Wstyd moralny (hiri), 4.Strach moralny (ottappa), 5.Szczodrość (alobha), 6.Brak nienawiści (adosa), 7.Równowaga (tatra-majjhattatā), 8.Uspokojenie czynników mentalnych (kāya-passaddhi), 9.Uspokojenie świadomości (citta-passaddhi), 10. Zwinność lub lekkość czynników mentalnych (kāya-lahutā), 11. Zwinność lub lekkość świadomości (citta-lahutā), 12. Elastyczność czynników mentalnych (kāya-mudutā), 13. Elastyczność świadomości (citta-mudutā), 14. Zdolność do przystosowania czynników mentalnych (kāya-kammaññatā), 15. Zdolność do przystosowania świadomości (citta-kammaññatā), 16. Sprawność czynników mentalnych (kāya-pāguññatā), 17. Sprawność świadomości (citta-pāguññatā), 18. Prawość czynników mentalnych (kāya’ujukatā), 19. Prawość świadomości (citta’ujukatā)

(b) Sześć drugorzędnych to trzy Powstrzymania (viratiyo):

20.Właściwe działanie ciała (sammākammanto), 21. Właściwa mowa (sammāvācā), 22. Właściwe zarobkowanie (samma-ājīvo)

Dwa nieograniczone stany (appamaññā): 23. Współczucie (karunā), 24. Życzliwa radość (muditā)

Jedna zdolność mądrości (paññindriya) czyli 25. Brak złudzeń (amoha) = mądrość (paññā)

Czternaście szkodliwych formacji mentalnych (akusala)

(a) Cztery główne występujące w każdej szkodliwej świadomości:

1.Złudzenie (moha), 2.Brak moralnego wstydu (ahirika), 3.Brak moralnego strachu (anottappa), 4.Niepokój (uddhacca)

(b) Dziesięć drugorzędnych (nie w każdej szkodliwej świadomości):

Cztery zakorzenione w nienawiści: 1. Nienawiść (dosa), 2. Zazdrość (issā), 3. Skąpstwo (macchariya), 4. Zmartwienie (kukkucca)

Pozostałe: 5. Chciwość (lobha), 6.(Niewłaściwy) pogląd, wgląd (ditthi), 7. Duma, pycha (māna), 8. Lenistwo (thīna), 9. Ociężałość (middha), 10. Sceptycyzm (vicikicchā)

[edytuj] Świadomość

Świadomośc ogólnie to świadomości sześciu zmysłów: ciała, oka, ucha, nosa, języka i umysłu. W buddyzmie Mahajany zalicza tu także Alajawidżnianę, czyli świadomość magazynującą, w której gromadzone i przechowywane są wszystkie przeszłe doświadczenia, które później stają się nasionami dla kolejnych późniejszych świadomości.

[edytuj] Znaczenie skupisk istnienia

Wszystkie te agregaty oraz uwarunkowane lgnięcie do nich, kształtują każdą istotę i stanowią jej wyobrażenie własnego ja (ego). Dlatego też nazywane są skupiskami przywiązania. Wszystkie z tych agregatów charakteryzowane są przez Trzy Cechy Istnienia. Oznacza to, że wszystkie są one nietrwałe (pali anicca), powstają stosownie do warunków i poprzez to nie można w nich odnaleźć żadne trwałej, nieuwarunkowanej i niezłożonej duszy (pali atta, sanskryt atman), osoby czy ja.