Skarpa warszawska - Google

Skarpa warszawska

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj
Skarpa warszawska w rejonie Królikarni
Skarpa w Parku na Książęcem
Skarpa w rejonie ul. Tamka

Skarpa warszawska - potoczna nazwa wysokiej (zachodniej) skarpy wiślanej na terenie Warszawy. Skarpa ta jest najbardziej charakterystycznym naturalnym elementem ukształtowania terenu Warszawy - jednym z tych, które kształtują krajobraz i strukturę przestrzenną miasta. Inne formy rzeźby terenu nie odznaczają się tak silnie w krajobrazie miasta.

Skarpy niższych tarasów Wisły (np. kilkumetrowa skarpa wzdłuż pasa jeziorek: Powsinkowskiego, Wilanowskiego i Czerniakowskiego na lewym brzegu Wisły oraz Gocławskiego i Kamionkowskiego na prawym) są dużo niższe i słabo zaznaczone.

Skarpa warszawska stanowi krawędź erozyjną wysoczyznowej Równiny Warszawskiej (318.76) i jednocześnie zachodnią granicę Doliny Środkowej Wisły (318.75).

Spis treści

[edytuj] Wpływ na lokalizację Warszawy

Skarpa była jednym z czynników przesądzających o lokalizacji Warszawy. Usytuowanie grodów i późniejszych rezydencji na skarpie miało wiele zalet: ułatwiało obronę, zapewniało atrakcyjne widoki i korzystny klimat (przewietrzanie przez dolinę Wisły), suche podłoże i brak niebezpieczeństwa powodzi (w przeciwieństwie do terenów położonych w dolinie).

Ślad pierwszego grodu, z końca XIII wieku, odnaleziono na brzegu skarpy wiślanej w rejonie Zamku Królewskiego i Wieży Grodzkiej. Stroma skarpa broniła miasta na tyle dobrze, że otoczono je murami od strony lądu, ale nie od strony Wisły. Na północ od obecnego Starego Miasta powstała później na skarpie osada Nowe Miasto.

Również w XIII wieku władcy Mazowsza ulokowali gród przy przeprawie przez Wisłę, w rejonie dzisiejszego Jazdowa. Doceniano walory krajobrazowo-przyrodnicze skarpy - z 1262 roku pochodzi pierwsza wzmianka o ogrodzie położonym w tym miejscu.

W XVII i XVIII wieku na skarpie, a zwłaszcza w dolinach dopływów Wisły, budowano podmiejskie wille, pałace z ogrodami, kościoły i klasztory, młyny, tartaki i manufaktury. Możnowładców przyciągały rozległe widoki na otwarty krajobraz.

[edytuj] Przebieg

Skarpa w granicach Warszawy ma przebieg z południowego wschodu na północny zachód, zgodny z biegiem Wisły: stanowi naturalną granicę między Ursynowem a Wilanowem - biegnie na wschód od Ogrodu Botanicznego PAN w Powsinie i Parku Kultury, skrajem Lasu Kabackiego, przez rezerwaty Park Natoliński i Skarpa Ursynowska. W rejonie kościoła św. Katarzyny rozcina ją dolina Potoku Służewieckiego, dawnej Sadurki. Skarpa odchyla się na zachód w stronę Szop Polskich, a następnie na północ, oddzielając Stary (Górny) Mokotów z Ksawerowem i Wierzbnem od Dolnego Mokotowa z Sielcami i Stegnami, biegnie poniżej Królikarni i Parku Arkadia, przez Park Morskie Oko, następnie przez Łazienki Królewskie poniżej Belwederu i Ogrodu Botanicznego. W rejonie parku Agrykola na skarpie (na osi stanisławowskiej) stoi Zamek Ujazdowski. Następnie skarpa biegnie wzdłuż ul. Myśliwieckiej, powyżej Parku Marszałka Edwarda Śmigłego-Rydza, przez Park na Książęcem, powyżej ogrodów klasztoru ss. szarytek na Powiślu, Parku Kazimierzowskiego i Mariensztatu. W rejonie Zamku Królewskiego, Starego Miasta i Cytadeli skarpa przybliża się do Wisły. Następnie łagodnieje i oddala się na zachód w stronę Marymontu. Dalej biegnie przez rezerwat Las Bielański, znowu przybliżając się do Wisły, i przez Park Młociński.

[edytuj] Wysokość

Wysokość skarpy jest różna na poszczególnych odcinkach i wynosi:

[edytuj] Budowa geologiczna

W budowie skarpy warszawskiej występują gliny zwałowe, piaski wodnolodowcowe, mułki i iły zastoiskowe oraz iły plioceńskie i nasypy antropogeniczne. W miejscach wypiętrzeń iłów plioceńskich zbocza skarpy są łagodniejsze, z tendencją do tworzenia się osuwisk. W budowie skarpy mają udział również grunty pochodzenia antropogenicznego: śmieci, popioły z palenisk, nieczystości z gospodarstw domowych, odpadki rzemieślnicze i cegielniane. W rejonie Starego Miasta od założenia miasta do połowy XIX wieku na skarpie funkcjonowało miejskie wysypisko śmieci, nagromadzone w nim odpadki o miąższości ok. 23 m uformowały Górę Gnojną, na której znajduje się obecnie taras widokowy. Po I i II wojnie światowej znaczący udział w nadbudowie skarpy uzyskały gruzy budowlane. Nadbudowano nimi skarpę na Mokotowie, Żoliborzu, ciąg podskarpowy Nowego Miasta i Cytadeli, bagienne podnóże skarpy w rejonie Marymontu oraz nasyp Wisłostrady na Bielanach.

Wąwóz Drny przy Cytadeli

[edytuj] Dolinki, wąwozy, rozcięcia

Stok skarpy jest miejscami porozcinany rozcięciami i wąwozami powstałymi wskutek działalności erozyjnej wód lodowcowych, potoków odprowadzających wody z obszaru wysoczyzny oraz strumieni ze źródeł skarpowych i wysięków wód podziemnych.

Największymi tego typu rozcięciami są:

  • dolinka Sadurki (Potoku Służewieckiego)
  • dolinka Żurawki (ul. Książęca)
  • dolinka Bełczącej (Nalewki) - wyrównana w XIX wieku podczas prowadzonych prac fortyfikacyjnych w rejonie Cytadeli i związanego z nią fortu Legionów
  • dolinka Drny - przekształcona podczas prac fortyfikacyjnych w XIX wieku w rejonie Cytadeli i fortu Sokolnickiego
  • dolinka Polkówki (rejon ul. Bohomolca) - zasypana, dziś praktycznie niezauważalna
  • dolinka Rudawki - w znacznej części przekształcona podczas budowy Trasy AK.

Poza rozcięciami naturalnymi powstały liczne rozcięcia antropogeniczne spowodowane rozwojem miasta, głównie rozcięcia komunikacyjne i związane z pracami budowlanymi, m.in:

[edytuj] Osuwiska i inne ruchy masowe

Warszawska skarpa jest obszarem zagrożonym ruchami masowymi ziemi (m.in. osuwaniem i spełzywaniem), zaznaczającymi się w przeszłości i obecnie. Ich natężenie uzależnione jest od wysokości i nachylenia skarpy w danym rejonie, lokalnej budowy geologicznej oraz działalnością człowieka (wykopy, wznoszenie nowych budynków) - nie tylko bezpośrednio na skarpie, ale również u jej podnóża oraz w pewnej strefie powyżej krawędzi skarpy. Skutki przemieszczania się ziemi widoczne są w wielu miejscach w postaci pęknięć ścian, murów oporowych, schodów, przesuwania się chodników itp.

Największe zagrożenie dla skarpy wiązało się z realizacją tunelu Trasy W-Z oraz Wisłostrady w rejonie Lasu Bielańskiego, której planowany pierwotnie przebieg dzięki interwencji przyrodników został zmieniony. Najgroźniejsze zsuwy mas gruntu wraz z kościołem św. Anny miały miejsce w 1948 r. wskutek rozcięcia skarpy wykopem Trasy W-Z.

W ostatnich latach zwiększoną aktywność procesów osuwiskowych obserwowano w rejonach:

[edytuj] Znaczenie w urbanistyce Warszawy

Według studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Warszawy skarpa wraz ze skarpami tarasów nadzalewowych, Wisłą i układem sieci hydrograficznej miasta - rzekami, kanałami, jeziorkami i stawami – są zrębem systemu przyrodniczego Warszawy, i tworzą podstawę do kształtowania najbardziej atrakcyjnych i wartościowych przestrzeni miasta dostępnych dla mieszkańców.

Zamek Ujazdowski
Zamek Ostrogskich na skarpie obudowanej wysokim murem oporowym
Zamek Królewski od strony Wisły
Pałac Brühla na Młocinach

Skarpa Warszawska z historyczną sylwetą Warszawy ma stanowić zasadniczy element panoramy miasta, którą tworzą historyczne obiekty i założenia rezydencjonalne, parkowe i sakralne położone na skarpie, wśród nich w szczególności:

Studium ustala:

  • ochronę i eksponowanie historycznej sylwety miasta na Skarpie Warszawskiej i panoramy miasta według wymogów wynikających z ochrony wartości zabytkowych i kulturowych;
  • ochronę wartości krajobrazowych Doliny Wisły i Skarpy Warszawskiej według wymogów wynikających z ochrony wartości zabytkowych i kulturowych oraz ochrony środowiska przyrodniczego, ze szczególnym uwzględnieniem punktów i osi widokowych oraz płaszczyzn widokowych i panoram.

Polskie Radio podda się procedurze audytu
Od poniedziałku Rada Nadzorcza Polskiego Radia rozpocznie procedurę wyboru firmy audytorskiej - ustalono podczas posiedzenia Rady. Decyzję o wprowadzeniu niezależnej firmy kontrolującej podjął na ostatnim Nadzwyczajnym Walnym Zgromadzeniu Akcjonariuszy spółki minister skarbu Aleksander Grad.
Spotkanie radioamatorów w Nowosielcu
W Nowosielcu koło Łosic w województwie mazowieckim rozpoczyna się spotkanie radioamatorów. Organizatorami są członkowie działającego w Łosicach Harcerskiego Klubu Łączności SP8ZOC.
Konkurs "Prawa Człowieka w obiektywie"
20 października w serwisie Plfoto.com ruszył konkurs "Prawa Człowieka w obiektywie", organizowany przez Amnesty International.
Nagrody Historyczne "Polityki" po raz 47
3 grudnia (środa) o godz. 16.00 w siedzibie "Polityki" już po raz 47 zostaną wręczone Nagrody Historyczne "Polityki" (obowiązują zaproszenia). Lista laureatów wraz z relacją z uroczystości zostanie opublikowana w numerze 50. "Polityki" (10 grudnia).
TV Biznes zacieśni współpracę z Polsat New
Wiosną 2009 roku planowane jest odświeżenie wizerunku TV Biznes.
Linki: Strona gwna