Z Wikipedii

Współrzędne: 53°59'24" N 18°10'09" E53.99 18.1691667 (Stara Kiszewa)

Stara Kiszewa
Herb Starej Kiszewy
Województwo	pomorskie
Powiat	kościerski
Gmina	Stara Kiszewa
Położenie	53° 59' 24'' N 18° 10' 09'' E
Wysokość	117,5 m n.p.m.
Ludność (2006)  • liczba ludności	1480
Strefa numeracyjna (do 2005)	58
Kod pocztowy	83-430
Tablice rejestracyjne	GKS
Położenie na mapie Polski Stara Kiszewa

Stara Kiszewa

Stara Kiszewa

Kościół parafialny

Stara Kiszewa (kaszb. Starô Cziszewa) – duża wieś w Polsce położona w województwie pomorskim, w południowej części powiatu kościerskiego, leżąca na pograniczu Kaszub i Kociewia, położona nad rzeką Wierzycą, w gminie Stara Kiszewa przy drodze wojewódzkiej nr 214 .

W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie gdańskim.

Siedziba władz gminy Stara Kiszewa.

[edytuj] Historia

[edytuj] Nazwa

Nazwa wsi pochodzi od imienia męskiego Kiss i w ciągu wieków była przekształcana od najstarszej formy: Kissow, przez Vela Kyssewa, Kissawa Stara, (niem. Alt Kischau) do współczesnej – Stara Kiszewa.

[edytuj] Dzieje

• ok. 1500 lat p.n.e. – teren zasiedlony przez ludność kultury wschodniopomorskiej (wykopaliska nieopodal Zamku Kiszewskiego na cmentarzysku z grobami skrzynkowymi, odkrytymi w II poł. XIX w.)
• 1269 – najstarszy zapis w związku z przebiegiem przez terytorium Starej Kiszewy drogi do grodu w Garczynie, a później do Pogódek i Kościerzyny
• 1281 – dokument księcia Mściwoja II – Vela Kyssewa została nadana sędziemu poznańskiemu, Mikołajowi Jankowicowi, późniejszemu wojewodzie kaliskiemu, z obowiązkiem brania udziału w wyprawach wojennych i obronie kraju. Do majętności tej doszło w 1290 r. 16 jezior z prawem połowu ryb. Dobra te wchodziły w zasięg kasztelani garczyńskiej.
• 27 października 1296 – król Władysław Łokietek podczas swojego pobytu w Kaliszu potwierdza nadanie wsi Mikołajowi Jankowicowi (który pełnił wówczas funkcję wojewody kaliskiego).
• 1315 – wieś objął we władanie najstarszy syn Mikołaja Jankowica, kanonik poznański Jakub,
• 1316 – Kanonik Jakub odstąpił Kiszewę za dożywotnią rentę roczną Krzyżakom
• XIV wiek – Krzyżacy zbudowali 1,5 km od Starej Kiszewy murowany zamek. Składał się on z dwóch części: zamku głównego (siedziby wójta), który stał po południowo-wschodniej stronie całego założenia obronnego, oraz z przedzamcza, zachowanego częściowo do dzisiaj. Całość stanęła na dwóch niewysokich płaszczyznach pośród obniżenia terenu zalanego wodami Wierzycy.
• 1347 – Stara Kiszewa uzyskała prawo chełmińskie i wówczas zapewne zbudowano pierwszy drewniany kościół parafialny
• XVI w. – w Starej Kiszewie było 12 gburów, rzemieślnicy, dwaj zagrodnicy, czynna była karczma
• 1453 – w okresie wojny trzynastoletniej wojska gdańskie zdobyły zamek krzyżacki, spaliły i częściowo zburzyły budynki.
• 3 sierpnia 1459 zamek odbili Krzyżacy. Pozostał on w ich rękach aż do pokoju toruńskiego
• 1466 po pokoju toruńskim Stara Kiszewa weszła w skład niegrodowego starostwa kiszewskiego, podlegając staroście rezydującemu w pobliskim Zamku Kiszewskim. Pierwszym starostą kiszewskim, mianowanym przez króla Kazimierza Jagiellończyka, został zasłużony w wojnie trzynastoletniej rotmistrz królewski, Piotr Szorc z Obrąbu.
• 1553 – na lewym brzegu rzeki Wierzycy z funduszy królewskich zbudowano drewniany kościół.
• 1664 – po II wojnie szwedzkiej wieś została poważnie zniszczona, tak że nie było w niej ani jednego gbura, a tylko 5 zagrodników, odrabiających za wyżywienie szarwarki i gospodarujących na 14 morgach. Do wsi należało wówczas 56 łanów gruntu, z czego pleban uprawiał 4, dwaj sołtysi 6, karczmarz 2 i dwaj leśniczowie 5. Na czas potrzeby wysyłała wieś człowieka do piechoty wybranieckiej – człowiek ten miał prawo do uprawiania 1 włóki. Jeden z leśniczych prowadził karczmę i zobowiązany był w niej sprzedawać piwo z browaru zamkowego.
• 1741 – starosta kiszewski, Stanisław Skórzewski, zbudował na prawym brzegu rzeki nowy, barokowy kościół.
• 19 września 1772 – w wyniku pierwszego rozbioru Polski wieś weszła w skład zaboru pruskiego. Dokonany wówczas spis wykazał, że w Starej Kiszewie mieszkało 21 gburów, w tym 5 Niemców ewangelików.
• 1861 – informacja o tym, że we wsi istniała szkoła oraz czynne były 3 karczmy
• 1891 – budowa neogotyckiego kościoła, czynnego do chwili obecnej
• początek XX w. – Stara Kiszewa należała do najbardziej uświadomionych narodowo i dobrze zorganizowanych wsi Pomorza. Czynne było m.in. Polskie Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół".
• Niezrealizowyny projekt linii kolejowej (Czersk-Bąk-Stara Kiszewa-Liniewo-Przywidz-Stara Piła-Gdańsk Kokoszki-Gdańsk Wrzeszcz). Odcinek pomiędzy Starą Piłą a Bąkiem niedoczekał się realizacji. (w okolicy wyraźne ślady robót ziemnych)
• 6 kwietnia 1919 – w Starej Kiszewie założona została filia Zjednoczenia Zawodowego Polskiego z Walentym Szramką, Janem Soldatem i Nikodemem Wąsem na czele. W tym samym dniu odbył się we wsi wielki wiec, na którym zebrani uchwalili jednogłośnie następujące oświadczenie: My Polacy zebrani w Starej Kiszewie na wiecu oświadczamy uroczyście, że nie jesteśmy Niemcami tylko Polakami, na starej polskiej ziemi mieszkającymi i chcemy po wieczne czasy Polakami pozostać. Żądamy, aby nas z naszym polskim Gdańskiem, który nam stary Fryc i zgraja krzyżacka zrabowali do naszej Matki Polski przyłączono!
• 1939-1945 – Okupacja niemiecka. Represje wobec polskiej ludności, m.in. wysiedlenie wielu gospodarzy do Generalnego Gubernatorstwa, zabranie na przymusowe roboty, uwięzienie w obozie przejściowym w Potulicach. Stara Kiszewa dawała w tym czasie oparcie dla grup partyzanckich organizacji konspiracyjnej TOW "Gryf Pomorski".
• listopad 1939 – Niemcy rozstrzelali 8 polskich mieszkańców Starej Kiszewy
• 1942 – Niemcy zamordowali kiszewskiego nauczyciela Stanisława Knittera
• zima 1945 – Hitlerowcy rozstrzelali w pobliżu wsi grupę Żydówek, ewakuowanych z obozu koncentracyjnego Stutthof.
• 6 marca 1945 – zajęcie wsi przez Armię Czerwoną
• 19 maja 1946 – oddział partyzantki antykomunistycznej Zygmunta Szendzielarza (pseudonim Łupaszka) rozstrzelał pięciu funkcjonariuszy SB, MO, ORMO i miejscowego rolnika.
• 1966 – oddano do użytku nowy budynek szkoły podstawowej, tzw. Tysiąclatkę

[edytuj] Starostowie kiszewscy

• od 1466 – rycerz Piotr Szorc z Obrąbu. Ród Szorców utrzymywał się na starostwie do 1607
• 1607-1616 – Konarscy,
• 1616-1624 – Jan Bąkowski,
• 1624-1656 – Konarscy,
• 1656-1685 - Michał Działyński,
• 1687-1719 - Stanisław Działyński,
• wdowa po Stanisławie Działyńskim – Barbara (z d. Heidenstein) z Sulęczyna,
• od 1724 – jej drugi mąż Jakub Wolski,
• od 1725 – Gotfried Ernest Klejna,
• od 1726 - Franciszek Czapski,
• wdowa po Franciszku Czapskim
• jej drugi mąż – Stanisław Skórzewski,
• 1761-1772 – Michał Skórzewski.

[edytuj] Informacje

Stara Kiszewa w ostatnich latach pełni coraz większą rolę bazy wypadowej i zaopatrzeniowej dla turystów i letników odwiedzających licznie pobliskie lasy i jeziora.

[edytuj] Atrakcje turystyczne

Zamek Kiszewski

Zamek Kiszewski

Zamek Kiszewski

Zamek Kiszewski - renesansowa baszta przybramna i XIX w. pałac

Baszta przybramna od strony dziedzińca

Zamek Kiszewski - XIX w. rekonstrukcja południowej baszty narożnej

Zamek Kiszewski - pozostałości murów obronnych i baszty zachodniej

Baszta przybramna

Zamek Kiszewski, widok ogólny

• pozostałości zamku krzyżackiego w oddalonym o 1,5 km Zamku Kiszewskim (obecnie w ręku prywatnego właściciela). Z dawnego podgrodzia zachowały się (w stanie ruiny) trzy gotyckie narożne baszty (północna, zachodnia i wschodnia) z łączącymi je murami obronnymi oraz (w dobrym stanie) renesansowa baszta przybramna (brama wjazdowa), w której znajduje się pomieszczenie z oryginalnym sklepieniem gwiaździstym. Gotycką bramę forteczki rozbudowano w początku XVII w., zdobiąc ją w duchu renesansu. Czwartą, południową bramę zrekonstruowano w XIX w. wykorzystując pierwotne fundamenty. W 1856 r. pomiędzy bramą wjazdową a basztą południową wzniesiony został dworek ówczesnego właściciela folwarku, obecnie remontowany. Pod budynkiem gospodarczym w północno-zachodniej części przedzamcza znajduje się gotycka piwnica ze sklepieniem kolebkowym. Całość założenia ma kształt nieregularnego czworoboku o długości 79 m, szerokościach: 43 m i 63 m.
• mała elektrownia wodna na Wierzycy w Zamku Kiszewskim
• neogotycki kościół parafialny pw. św. Marcina z końca XIX w. w Starej Kiszewie
• drewniana kaplica przedpogrzebowa na cmentarzu przykościelnym, wykonana z bali drewnianych pochodzących ze starego, XVIII-wiecznego kościoła
• drewniana figura św. Jana Nepomucena z XIX w. w ogrodzie plebani w Starej Kiszewie
• liczne jeziora położone w niewielkiej (4-5 km) odległości: Krąg, Wygonin, Prusionki, Drzęczno, Białe Błota itd.
• rezerwat florystyczno-leśny Krwawe Doły, w leśnictwie Cięgardło
• rezerwat roślinności bagiennej Czerwone Błota w Konarzynach
• sąsiedztwo Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego ze stolicą we Wdzydzach Kiszewskich

[edytuj] Dla mieszkańców i turystów

• urząd gminy
• kościół rzymskokatolicki
• urząd pocztowy
• ośrodek zdrowia
• apteka
• szkoła podstawowa i gimnazjum
• komunikacja PKS – połączenie z Gdańskiem, Kościerzyną, Starogardem Gdańskim, Skarszewami, Konarzynami, Chwarznem
• stacja benzynowa
• restauracja
• liczne sklepy spożywcze i przemysłowe

[edytuj] Źródła

1. Franciszek Mamuszka i Izabela Trojanowska – Kościerzyna i ziemia kościerska – Wydawnictwo Morskie Gdańsk, 1972.

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Urząd Gminy Stara Kiszewa
• Stara Kiszewa
• Mapy: Autopilot • Google Maps • Szukacz • Targeo • Zumi

• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi
• Stara Kiszewa i Zamek Kiszewski
• Stara Kiszewa (strona prywatna)
• Regionalna legenda dotycząca nazwy miejscowości

p • d • e

Gmina Stara Kiszewa

Siedziba gminy: Stara Kiszewa

Wsie sołeckie: Bartoszylas • Chwarzenko • Chwarzno • Czerniki • Foshuta • Góra • Górne Maliki • Kobyle • Konarzyny • Lipy • Nowe Polaszki • Nowy Bukowiec • Olpuch • Pałubin • Stare Polaszki • Stary Bukowiec • Wilcze Błota Kościerskie • Wygonin • Zamek Kiszewski

Miejscowości niesołeckie: Bąk • Bestra Suka • Bożepole Szlacheckie • Chrósty • Cięgardło • Dolne Maliki • Drzewiny • Dubryk • Grzybno • Hamerbark • Kalk • Kozia • Lisia Huta • Łasinek • Madera • Nowiny • Nowy Dworzec • Olpuch-Dworzec • Pikowo • Portygała • Ruda • Struga • Strzelki • Tramkule • Warszawa • Zomrze