Z Wikipedii

Stara Synagoga w Heilbronn
Data budowy	1873-1877
Data zniszczenia	1938
Data zburzenia	1940
Tradycja	reformowana
Architekt	Adolff Wolff
Budulec	murowana
Obecnie	nie istnieje
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Stara Synagoga w Heilbronn - synagoga zbudowana w Heilbronn w latach 1873-1877, według planów niemieckiego architekta Adolfa Wolffa, w stylu eklektycznym z wieloma elementami mauretańskimi. Była najbardziej charakterystycznym budynkiem w mieście z dominującą kopułą, znajdującą się bezpośrednio nad główną salą modlitewną.

Synagoga została spalona podczas nocy kryształowej w listopadzie 1938 roku, a następnie usunięto jej zgliszcza do poziomu fundamentów. W 1993 roku na miejscu synagogi odsłonięto pomnik w postaci zniszczonej kopuły, która dawniej znajdowała się na synagodze.

[edytuj] Opis

[edytuj] Widok zewnętrzny

Synagoga została wybudowana w latach 1873–1877, według projektu Adolffa Wolffa. Była to trzecia synagoga jego budowy – wcześniej zbudował synagogi w Stuttgarcie (1859 – 1861) i Ulm (1870 – 1873).

Budynek został zorientowany z kierunku północno-zachodniego na południowo-wschodni. Z założenia była to bazylika o planie krzyżowym z wysoką nawą główną, transeptem oraz niskimi nawami bocznymi. Transept był przykryty płaskim dachem brogowym i zwieńczony czterema małymi kopułami. Główna kopuła, znajdująca się na miejscu przecięcia nawy głównej i transeptu, posiadała 12 okien łukowych i była z zewnątrz wyłożona spatyniałą, połyskującą na zielonkawo miedzią.

Dwie wieżokształtne nadbudówki, latarnie, które flankowały portal, były także przyozdobione kopułami. Ogólnie zastosowanie kopuł miało przypominać architekturę perską lub indyjską (np. Tadź Mahal^[1]). Nad portalem widniał hebrajski napis: ביתי בית תפלה יקרא לכל העמים (Iz 56,7 „bo dom mój będzie nazwany domem modlitwy dla wszystkich narodów“). Na ścianie frontowej budynku znajdowała się rozeta.

[edytuj] Wnętrze

Poprzez portal wchodziło się otoczonym kolumnami przedsionkiem do nawy głównej synagogi. Znajdowały się w niej 34 ławki dla męskich przedstawicieli gminy. W transepcie znajdowała się galeria dla kobiet z 33 ławkami. W centralnej kopule, na środku skrzyżowania transeptu i nawy głównej znajdował się mosiężny świecznik na 80 świec. Sama kopuła opierała się na łączonych półkolumnach o stylu neoromańskim. Nad wejściem znajdowały się ogromne organy z 32 rejestrami. Aron ha-kodesz (hebr. ארון הקודש) – kapliczka, w której przechowywane były parasze – zwoje Tory z czytaniami na określone tygodnie, znajdowała się w chórze, pod ścianą skierowaną w kierunku Jerozolimy. Nad Aron ha-kodeszem zawieszony była lampka, Ner tamid. Święty zwój Tory po wyciągnięciu z kapliczki był umieszczany na Bimie (hebr.: בימה), która stała na małym podwyższeniu przed kapliczką. Na prawo od Aron ha-kodeszu znajdowała się ambona z dębowego drzewa, a po jego lewej i prawej stronie stały dwie menory.

[edytuj] Historia

[edytuj] Rabini

[edytuj] Zniszczenie

[edytuj] Pozostałości przedmiotów kultu

[edytuj] Tora (hebr.: תורה) i Tefilin (hebr.: תפלין)

Świadek w procesie przeciw sprawcom Nocy kryształowej zeznał, iż zaobserwowano wynoszenie obiektów kultu Żydowskiego do Harmonii^[2]. Pośród nich znajdowały się: Zwoje Tory, filakterie, transparenty napisane po hebrajsku oraz żydowskie księgi rachunkowe. Sefer Tora była przyozdobiona kamieniami szlachetnymi, a jej wartość oszacowano na 8´000 DM. Jedynie losy Zwoju są znane – został uratowany i zabrany do USA. Obecnie znajduje się on w synagodze w Baltimore.

[edytuj] Jad

Wiersz strażaka głosi, że inwentarz srebrny został wyniesiony jeszcze przed pożarem. Jest to możliwe, ponieważ synagoga została podpalona nie wieczorem 9 listopada, a dopiero wczesnym porankiem następnego dnia. W swoim wierszu strażak mówi o „srebrnej ręce“, prawdopodobnie miał na myśli część kolekcji srebra Adolpha Grünwalda.

[edytuj] Wyburzenie ruin

Przez krótki czas zastanawiano się nad ratowaniem ruiny^[3]. Protokół rady miasta z dnia 23. lutego 1940 głosi, iż burmistrz Heinrich Gültig wspomniał, że sąsiadujący z synagogą urząd pocztowy jest „miłośnikiem“ ruiny. Uznał on, że jeżeli poczcie uda się „doprowadzić ścianę frontową, sąsiadującą z Allee do architektonicznie dobrego stanu“ nie ma powodu by zabronić zamiany lokalizacji urzędu pocztowego z budynku, stojącego w tym czasie nad Neckarem, do ruiny synagogi. Poczta, jako interesant ruin synagogi zasługuje na to by być brana pod uwagę jako pierwsza^[4]. Inny członek rady przekonywał jednak, że ruina oszpeca miasto i przez to powinna jak najszybciej zostać wydana zgoda na jej zburzenie. Tak się też stało: pozostałości synagogi zostały rozebrane w styczniu 1940, a kamienie z jej konstrukcji zostały użyte do budowy piwnicy na owoce pod młodzieżową szkołą plastyczną.

[edytuj] Pomniki

Odsłonięty w 1993 roku pomnik „Kuppel“ artystki Bettiny Bürkle oraz Tablica Pamiątkowa z 9 listopada 1966 mają przypominać o zniszczonej synagodze. Pomnik znajdujący się w pobliżu dawnej synagogi, przy ul. Allee, na wprost budynku kina ma postać metalowego szkieletu kopuły, mającego symbolizować płonące kopuły synagogi. W pobliżu, na końcu ścieżki prowadzącej kiedyś do synagogi, stoi tablica pamiątkowa, przy której corocznie odbywają się spotkania upamiętniające zdarzenia Nocy Kryształowej.

"Kuppel"

Tablica Pamiątkowa

[edytuj] Przypisy

1. ↑ Hahn "Synagogen in Baden-Württemberg" strona 31
2. ↑ Sala konferencyjno-koncertowa w Heilbronn
3. ↑ Jacobi, U., "Die vermißten Ratsprotokolle" Heilbronn 1981 strona 82
4. ↑ Jacobi, U., "Die vermißten Ratsprotokolle" Heilbronn 1981 strona 83; tak sytuacja miała miejsce także w Poczdamie, lecz tam udzielono zgodę na przejęcie synagogi przez sąsiednią pocztę. Ruina została przebudowana w audytorium poczty, dzięki czemu ogólny zarys budynku nie uległ większej zmianie.

[edytuj] Galeria