Z Wikipedii

Niektóre informacje zawarte w artykule wymagają weryfikacji. Do weryfikacji: czynniki biologiczne - podział

Karcynogen – czynnik, który powodując mutację materiału genetycznego, przyczynia się do rozwoju choroby nowotworowej.

[edytuj] Podział

[edytuj] Karcynogeny fizyczne

• promieniowanie jonizujące
• promieniowanie UV

[edytuj] Karcynogeny chemiczne

• arsen (-> rak wątroby i oskrzeli),
• azbest (-> rak oskrzeli i śródbłoniak),
• aminy aromatyczne (-> rak pęcherza),
• benzen (-> białaczki),
• nikiel (-> rak oskrzeli i zatok przynosowych),
• chlorek winylu (-> rak wątrobowokomórkowy),
• alkohol (-> rak jamy ustnej, przełyku i krtani),
• alkilowane cytostatyki (-> białaczki),
• stilbestrol - DES (-> gruczolak wątroby, rak pochwy),
• oxymetholon - syntetyczny androgen (-> rak wątroby),
• thorotrast - kontrast do analizy rentgenowskiej (-> naczyniomięsak),
• związki powstające w czasie niepełnego spalenia (niekoniecznie papierosów), wskutek zbyt małej ilości tlenu:
  • wolne rodniki
  • związki aromatyczne: substancje smoliste (w tym węglowodory aromatyczne – antraceny, benzopiren), aminy aromatyczne, nitrozaminy
• dioksyny
• aflatoksyna – wytwarzana przez pleśń z rodzaju Aspergillus

[edytuj] Karcynogeny biologiczne

Zwiększone ryzyko zachorowania na nowotwory, nie wynikające z ingerencji w materiał genetyczny jest związane z takimi patogenami jak:

• HIV – sam nie jest wirusem onkogennym, ale zwiększa ryzyka wystąpienia różnych nowotworów z powodu obniżenia odporności organizmu, który słabiej zwalcza komórki nowotworowe, a także w związku z transaktywacją innych, onkogennych wirusów (HPV i Epsteina-Barr)
• Schistosoma haematobium – zwiększone ryzyko raka pęcherza moczowego (ze względu na zwiększoną proliferację nabłonka urotelialnego)
• Helicobacter pylori – prawdopodobnie (niepotwierdzone): zwiększone ryzyko chłoniaka żołądka z komórek B, a także raka żołądka

[edytuj] Wirusy onkogenne

Zobacz więcej w osobnym artykule: Wirusy onkogenne.

• HHV-8 – herpeswirus 8 – mięsak Kaposiego
• HPV – Ludzki wirus brodawczaka – rak szyjki macicy, rak sromu, rak prącia
• HBV, HCV – Wirus zapalenia wątroby typu B i C – rak wątrobowokomórkowy
• EBV – Wirus Epsteina-Barr – ziarnica złośliwa (prawdopodobnie), rak jamy nosowo-gardłowej, chłoniak Burkitta, niektóre rzadkie postacie chłoniaków
• HTLV-I i HTLV-II – ostra białaczka z limfocytów T

[edytuj] Spożycie alkoholu

Spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko wystąpienia różnych rodzajów raka, ale mechanizm, przez jaki etanol miałby zwiększać to prawdopodobieństwo, nie jest znany. Jednym z mechanizmów może być zwiększenie proliferacji komórek wskutek uszkodzenia nabłonka. W 2005 roku wykazano na modelach eksperymentalnych, że pod wpływem etanolu dochodzi w nowotworach do zwiększenia produkcji śródbłonkowego czynnika wzrostu naczyń (VEGF) oraz czynnika angiogennego^[1], co wskazuje dodatkowy mechanizm przyczyniający się do lepszego wzrostu nowotworów.

W Polsce obowiązuje rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 28 września 2005 roku w sprawie wykazu substancji niebezpiecznych wraz z ich klasyfikacją i oznakowaniem (Dz.U. Nr 201 poz.1674) [1].

[edytuj] Zobacz też

• karcynogeneza,
• onkogeneza
• Kokarcinogen

[edytuj] Źródła

1. ↑ "Ethanol Stimulates Tumor Progression and Expression of Vascular Endothelial Growth Factor in Chick Embryos,"Jian-Wei Gu, Amelia Purser Bailey, Amanda Sartin, Ian Makey, Ann L. Brady, CANCER; Published Online: 13 grudnia 2004 (DOI: 10.1002/cncr.20781); Data wydania: 15 stycznia 2005.

Przeczytaj zastrzeżenia dotyczące pojęć medycznych w Wikipedii!