Z Wikipedii

Struktura sulfonamidów.

Sulfonamidy (sulfamidy) - grupa zwiÄ…zków organicznych bÄ™dÄ…cych amidami kwasu sulfanilowego. ZawierajÄ… w swojej czÄ…steczce grupÄ™ sulfonamidowÄ… SO₂NH₂ podstawionÄ… lub niepodstawionÄ…. Pierwszym otrzymanym sulfonamidem byÅ‚ sulfanilamid^{[potrzebne ÅºródÅ‚o]}.

Są stosowane w medycynie, jako środki bakteriostatyczne, odkażające. Dla aktywności przeciwbakteryjnej niezbędna jest wolna, niepodstawiona grupa aminowa w pozycji para względem grupy sulfonamidowej.

pochodne sulfonamidowe o innej budowie (zawierające inne podstawniki lub heteroatomy w pierścieniu) są lekami moczopędnymi i przeciwcukrzycowymi.

[edytuj] PoczÄ…tki

W 1935 roku, Gerhard Domagk użył czerwonego barwnika azowego do leczenia myszy zakażonych bakteriami. Mimo tego, że barwnik ten nie wykazywał właściwości bakteriobójczych ani bakteriostatycznych in vitro, eksperyment dowiódł skuteczności zawartych w nim związków wobec drobnoustrojów - myszy zostały wyleczone. Najprostszy związek z grupy sulfonamidów bakteriostatycznych - para-aminobenzenosulfonamid - okazał się być metabolitem użytego przez Domagka barwnika. W późniejszym czasie wiele z sulfonamidów znalazło zastosowanie w medycynie jako jedne z pierwszych leków chemioterapeutycznych.

[edytuj] Działanie

Sulfonamidy są analogami kwasu p-aminobenzoesowego (PABA), kompetetywnie hamują działanie enzymu syntetyzującego kwas dihydrofoliowy.

W normalnych warunkach, w komórce bakteryjnej dochodzi do syntezy kwasu dihydrofoliowego (DHF) z użyciem PABA i kwasu foliowego. Dostanie się leku do komórki powoduje włączenie w tę syntezę sulfonamidu zamiast PABA i w konsekwencji zahamowanie procesu (przez zablokowanie odpowiedniego enzymu). W wyniku niedoboru DHF komórka bakteryjna nie może produkować nowych nukleotydów i budować nowych nici DNA i RNA. Doprowadza to do zablokowania zdolności rozmnażania się bakterii.

Substancje, będące (podobnie jak sulfonamidy) analogami PABA, np. prokaina czy tetrakaina, powodują osłabienie działania sulfonamidów, przez wypieranie ich z miejsca działania (enzymu). Z tego powodu nie powinno się tych leków stosować razem.

Sulfonamidy nie są skuteczne wobec bakterii korzystających z gotowego DHF i jego zredukowanej formy - THF, dostępnych w środowisku.

[edytuj] Zakres działania i zastosowanie

Sulfonamidy są lekami o szerokim spektrum działania przeciwbakteryjnego. Działają na bakterie Gram-ujemne i Gram-dodatnie, w tym na:

• paciorkowce,
• dwoinki zapalenia pÅ‚uc, rzeżączki, zapalenia opon mózgowych,
• paÅ‚eczkÄ™ okrężnicy,
• paÅ‚eczki Shigella i Salmonella,
• promieniowce,
• gronkowce.
• laseczki beztlenowe,
• paÅ‚eczki ropy bÅ‚Ä™kitnej i wiele innych.

Obecnie tracą znaczenie na rzecz szybszych i bezpieczniejszych antybiotyków. W wielu państwach wycofano je z obrotu jako mało skuteczne lub toksyczne (np. sulfametazyna, sulfadimetoksyna). W Polsce nadal są stosowane:

• sulfaguanidyna wyÅ‚Ä…cznie jako substancja do receptury. Najczęściej jest skÅ‚adnikiem globulek dopochwowych.
• sulfafurazol (amidoxal) - w zakażeniach dróg moczowych,
• sulfacetamid - w bakteryjnych zapaleniach spojówek.

[edytuj] Działania niepożądane

Większość sulfonamidów wykazuje znaczną toksyczność, co jest powodem ograniczania ich stosowania. Do działań niepożądanych należą:

• dziaÅ‚anie nefrotoksyczne; sulfonamidy mogÄ… krystalizować w kanalikach nerkowych powodujÄ…c niszczenie miąższu nerek z objawami krwiomoczu i bezmoczu;
• objawy skórne. Może wystÄ…pić zespół Stevensa-Johnsona lub zespół Lyella objawiajÄ…ce siÄ™ zÅ‚uszczaniem skóry i zmianami w bÅ‚onach Å›luzowych;
• zapalenie nerwów, ataksje, halucynacje, depresje, psychozy;
• uszkodzenia szpiku kostnego.

U noworodków może wystąpić żółtaczka. Sulfonamidy są bowiem usuwane po sprzęganiu z glukuronianem, które jest niedorozwinięte w pierwszych miesiącach życia.

[edytuj] Bibliografia

• Danysz A, red. Podstawy farmakologii. WrocÅ‚aw: Volumed; 1996 ISBN 83-85564-26-8

Przeczytaj też zastrzeżenia dotyczące pojęć medycznych na Wikipedii!
Wikiprojekt: Nauki medyczne • Portal: Nauki medyczne