System prawa
Z Wikipedii
System prawa (język prawniczy) – termin używany w różnych znaczeniach np.: system prawa danego państwa, system prawa określonej gałęzi prawa czy system źródeł prawa.
System prawa danego państwa oznacza całokształt obowiązujących w określonym czasie przepisów prawnych tego państwa, uporządkowanych wg przyjętych kryteriów. Bardziej ogólnie można system prawny określić też jako uporządkowany zbiór norm prawnych.
Obowiązujący w Rzeczypospolitej Polskiej system prawny dzieli się na gałęzie, które obejmują kompleksy norm regulujących określone kategorie stosunków społecznych. Podział systemu prawa na poszczególne gałęzie nie dokonuje się z mocy jednorazowej i świadomej decyzji prawodawcy lecz jest rezultatem procesu historycznego oraz ewolucji prawa. Ogół norm należących do danej gałęzi prawa np. prawa cywilnego nazywany jest systemem określonej gałęzi prawa, np. system prawa cywilnego.
Spis treści |
[edytuj] System źródeł prawa
Systemem źródeł prawa nazywane są charakterystyczne formy działalności prawotwórczej w systemie prawnym danego państwa. W zależności od tego jakiego rodzaju fakty prawotwórcze tworzy się głównie w danym systemie prawnym, wyróżnia się systemy prawa stanowionego, zwane inaczej także systemami prawa ustawowego ( statute law ), powstające w głównej mierze w drodze stanowienia norm przez ustawodawcę, oraz systemy prawa ( common law ), powstające głównie w drodze precedensów prawotwórczych
| COMMON LAW | PRAWO STANOWIONE |
|---|---|
| Stworzony w XIII wieku w Anglii | Opiera się na prawie rzymskim, spisywanym przez glosatorów |
| źródła | prawa |
| duża rola precedensu w tym systemie | mała rola precedensów tym systemie |
| wysoka pozycja precedensu wśród źródeł prawa | pozycja precedensu w orzecznictwie sądów |
| prawo stanowione jest najwyższym źródłem prawa (bowiem może uchylić precedens, precedens natomiast nie może uchylić ustawy)- zasada prymatu ustawy | prawo stanowione jest najwyższym źródłem prawa - zasada prymatu ustawy |
| występowanie zasady stare decidis | brak zasady stare decidis |
| mała rola kodeksów | duża rola kodyfikacji prawa (kodeksów) |
| podział | prawa |
| brak wyraźnego podziału na prawo publiczne i prywatne | rozdział prawa publicznego i prywatnego |
| jednolita konstrukcja systemu sądowego: brak sądów administracyjnych i karnych | w sądach istnieją wydziały karne i cywilne, istnieją również sądy administracyjne i konstytucyjne (system sądowy nie jest jednolity) |
| podział na common law i equity | podział podstawowy na prawo cywilne i prawo karne |
| rola | sędziów |
| rozstrzyganie spraw | rozstrzyganie spraw |
| tworzenie prawa (precedens de iure) | nie tworzą prawa (występują precedensy de facto - formalnie niewiążące) |
| wykładnia i interpretacja prawa, wnioskowanie per analogiam (sprawy podobne) | wykładnia i interpretacja prawa, wnioskowanie dedukcyjne, subsumpcja, per analogiam gdy można zastosować wykładnie rozszerzającą (interpretatio extensiva)- wolności i uprawnienia, w myśl zasady in dubio pro liberate |
| wydawanie wyroków, tworzenie precedensów (nie każdy wyrok jest precedensem) | wydawanie wyroków, określanie kar i odszkodowań |
| judicial review (ocena zgodności prawa z Konstytucją) | brak judicial review |
| mniejsza rola doktryny w orzecznictwie | większa rola doktryny w orzecznictwie |
| norma | prawa |
| norma prawna precedensu | norma prawna kodeksowa |
| norma indywidualna (wyrok), która może stać się normą generalną w przyszłości, | norma generalna, trzy- lub dwuczłonowa jako podstawa systemu |
| wyrok sądu jest normą | wyrok sądu nie jest normą |
| rola | ławy przysięgłych |
| występowanie ławy przysięgłych (jury) | występowanie ławników (razem z sędzią decydują o wyroku) |
| znaczący udział czynnika ludzkiego w systemie (np. Konstytucja Stanów Zjednoczonych gwarantuje prawo do procesu z udziałem jury) | mniejszy udział czynnika ludzkiego w systemie (biorą udział w sprawach rodzinnych i pracowniczych) |
| wyrok w procesie karnym: ława orzeka o winie, sędzia o karze | wyrok w procesie karnym: sędzia orzeka o winie i karze |
| wyrok w procesie cywilnym: ława orzeka o tym, kto ma rację i o odszkodowaniu, sędzia ewentualnie może zmniejszyć jego wysokość | wyrok w procesie cywilnym: ławnicy orzekają na równi z sędzią |
[edytuj] System prawa kapitalistycznego i socjalistycznego[1]
| SYSTEM PRAWA KAPITALISTYCZNEGO | SYSTEM PRAWA SOCJALISTYCZNEGO |
|---|---|
| Podstawa ustroju | ekonomicznego |
| Własność prywatna i gospodarka wolnorynkowa | Własność państwowa |
| Podstawa ustroju | politycznego |
| Demokracja parlamentarna | Dyktatura partii komunistycznej |
| Płaszczyzna | społeczna |
| System praw i wolności obywatelskich | Negacja podstawowych praw i wolności obywatelskich |
[edytuj] System prawa zwyczajowego
System prawa zwyczajowego opiera się na zwyczaju - niepisanych regułach, obowiązujących na określonym terytorium określoną grupę ludzi przez określony czas. Zwyczaj może przekształcić się w prawo zwyczajowe, gdy zostaną spełnione dwa kryteria:
- zwyczaj przerodzi się w pewną ustaloną, jednolicie wykonywaną i trwała praktykę (frequent usus) postępowania w określonej sytuacji;
- praktyce tej będzie towarzyszyło przekonanie o mocy prawnej (opinio iuris) - powszechne przekonanie społeczeństwa o prawnie wiążących charakterze normy zwyczajowej.
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Opracowane na podstawie: Lech Morawski, "Wstęp do prawoznawstwa" wydanie VIII, TNOiK, Toruń 2004, ISBN 83-7285-182-4
| Indeks Nikkei spadł o prawie 10 proc. |
|
W ślad za spadkami na Wall Street, indeks Nikkei 225 spadł na zamknięciu o 9,38 proc. i wyniósł 9.203,32 pkt.
|
| Deutsche Bank obniżył rekomendację Emperii |
|
Analitycy Deutsche Banku obniżyli rekomendację dla Emperii Holding do "trzymaj" z "kupuj".
|
| DJ European Stocks Seen Falling Sharply; U.K. Govt Plan Eyed |
|
European stocks are seen opening sharply lower Wednesday as investors remain concerned that government-led action in the banking sector won't be enough to prevent a serious economic downturn.
|
| ING TFI zmniejszyło zaangażowanie w Barlinku |
|
ING Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych zmniejszyło zaangażowanie w Barlinku i obecnie ma 4,73 proc. kapitału i głosów na WZA - poinformowała spółka w komunikacie.
|
| Krach sięgnie do portfeli |
|
Skończy się wzrost płac, zaczną się zwolnienia i kłopoty ze spłatą kredytów. To wszystko czeka nas, jeżeli sprawdza się prognozy analityków, że wzrost PKB będzie znacznie niższy niż prognozuje rząd - "Rzeczpospolita".
|