Szalony Wierch
Z Wikipedii
Współrzędne: 49°14'12" N 20°13'12" E
| Szalony Wierch | |
 Szalony Wierch ze szlaku do Doliny Białych Stawów |
|
| Państwo |  Słowacja, Europa |
| Pasmo | Tatry, Karpaty |
| Wysokość | 2061 m n.p.m. |
| Wybitność | 235 m |
Szalony Wierch, dawniej Głupi Wierch (słow. Hlúpy vrch, Šialený vrch, niem. Thörichter Gern, Törichter Gern, Ternichter Gern, węg. Bolond Gerő) – trzeci pod względem wysokości (2061 m n.p.m.) szczyt Tatr Bielskich na Słowacji. Wznosi się we wschodniej części pasma i jest oddzielony od Płaczliwej Skały Szeroką Przełęczą Bielską, a od Zadnich Jatek Szaloną Przełęczą. Jest jednym z końców odcinka wspólnego grani głównej Tatr oraz grani głównej Tatr Bielskich (drugim jest Hawrań).
Południowa grań Szalonego Wierchu poprzez Przełęcz pod Kopą łączy się z Tatrami Wysokimi. Grań ta rozdziela dwa systemy dolin walnych: Doliny Jaworowej i Doliny Kieżmarskiej, a konkretnie jej górne piętra, czyli Dolinę Zadnich Koperszadów oraz Dolinę Przednich Koperszadów. W grani opadającej na Przełęcz pod Kopą znajduje się niewielkie wzniesienie – Szalona Kazalnica (1945 m), oddzielona od szczytu Szalonym Przechodem.
Północne zbocza Szalonego Wierchu opadają do Szerokiej Doliny i Szalonego Kotła – górnych pięter Doliny do Regli. Są one rozdzielone Wielkim Szalonym Klinem – długim grzbietem odchodzącym od grani głównej Tatr Bielskich nieco na wschód od szczytu. W górnej części od Wielkiego Szalonego Klina odchodzi w stronę północnego zachodu znacznie krótszy Mały Szalony Klin.
[edytuj] Historia
Na łatwo dostępny, trawiasty szczyt prawdopodobnie od dawna wchodzili pasterze, turyści i naukowcy. Pierwszego wejścia zimą dokonali Julius A. Hefty, Ernő Kaczander i István Laufer w 1910 r.
W językach polskim i słowackim szczyt nosił dwie różne nazwy: Głupi Wierch (Hlúpy vrch) oraz Szalony Wierch (Šialený vrch). Polska literatura używała najpierw pierwszej, potem drugiej nazwy. Według Wielkiej Encyklopedii Tatrzańskiej Zofii i Witolda Henryka Paryskich pierwotną nazwą stosowaną przez pasterzy polskich był Głupi Wierch, zaś przez pasterzy słowackich Šialený vrch, potem tworzono kalki tych nazw. Niemieckie nazwy są gwarowymi kalkami nazwy polskiej lub słowackiej, zaś nazwa węgierska powstała na podstawie nazwy niemieckiej. Według Stanisława Eljasza-Radzikowskiego nazwa szczytu „zalicza się do przezwisk nadawanych na urągowisko szczytom bystro wznoszącym się, a więc uciążliwym przy wychodzeniu”, tak jak i w przypadku Durnego Szczytu czy Świnicy.
Pod koniec II wojny światowej w grani Szalonego Wierchu został utworzony przez żołnierzy niemieckich bunkier, połączony linią telefoniczną z Jaworzyną Spiską. Stanowił on wraz ze stanowiskami obronnymi na Szalonej Przełęczy fragment linii obronnej, jednak ostatecznie nie doszło do walk w tym rejonie.
[edytuj] Szlaki turystyczne
Obecnie, ze względu na położenie na terenie ścisłego rezerwatu, wszelkie wejścia na szczyt są zabronione. Zboczami przebiega szlak turystyczny:
– zielony jednokierunkowy ze Ździaru przez Szeroką Przełęcz Bielską i Szalony Przechód na Przełęcz pod Kopą. Czas przejścia: 3:15 h
[edytuj] Bibliografia
- Grzegorz Barczyk, Ryszard Jakubowski: Bedeker tatrzański. Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN, 2000. ISBN 83-01-13184-5.
- Marta Cobel-Tokarska: Tatry Wysokie i Bielskie : polskie i słowackie. Warszawa: ExpressMap, 2007. ISBN 978-83-60120-88-0.
- Wielka Encyklopedia Tatrzańska, hasło "Szalony Wierch". [dostęp 07.07.2008].
Rogowa • Mały Murań • Murańska Przełęcz • Murań • Nowa Przełęcz • Nowy Wierch • Hawrania Przełęcz • Hawrań • Strzystarska Przełęcz • Płaczliwa Skała • Szeroka Przełęcz Bielska • Szalony Wierch • Szalona Przełęcz • Zadnie Jatki • Pośrednie Jatki • Skrajne Jatki • Bujacza Przełęcz • Bujaczy Wierch • Skalne Wrota • Kozi Grzbiet • Fajksowa Przełęcz • Fajksowa Czuba • Kobyla Przełęcz • Kobyli Wierch
Fragment od Hawrania do Szalonego Wierchu należy też do grani głównej Tatr.
| Tatry Wysokie |
1. Gerlach (2654 m) • 2. Łomnica (2634 m) • 3. Lodowy Szczyt (2627 m) • 4. Durny Szczyt (2621 m) • 5. Wysoka (2565 m) • 6. Kieżmarski Szczyt (2558 m) • 7. Kończysta (2538 m) • 8. Baranie Rogi (2536 m) • 9. Rysy (2503 m) • 10. Krywań (2494 m) |
| Tatry Zachodnie |
1. Bystra (2248 m) • 2. Raczkowa Czuba (2194 m) • 3. Baraniec (2185 m) • 4. Banówka (2178 m) • 5. Starorobociański Wierch (2176 m) • 6. Pachoł (2166 m) • 7. Hruba Kopa (2166 m) • 8. Zadnia Kopa (2163 m) • 9. Trzy Kopy (2150 m) • 10. Jarząbczy Wierch (2137 m) |
| Tatry Bielskie |
1. Hawrań (2152 m) • 2. Płaczliwa Skała (2142 m) • 3. Szalony Wierch (2061 m) • 4. Zadnie Jatki (2020 m) • 5. Skrajne Jatki (2012 m) |
| Piłkarki ręczne SPR Safo Lublin na turnieju w Zaporożu |
|
Przygotowując się do nowego sezonu piłkarki ręczne SPR Safo Lublin uczestniczyć będą od najbliższego piątku (22 sierpnia) w międzynarodowym turnieju o Puchar Dniepru w ukraińskim Zaporożu.
|
| Lekkoatletyka: mistrz świata pokazał klasę |
|
Mistrz świata Portugalczyk Nelson Evora pokazał klasę w finale olimpijskiego konkursu w Pekinie, wygrywając z wynikiem 17,67 m.
|
| Mistrzowie olimpijscy powalczą o tytuły mistrza Polski |
|
Uczestnicy igrzysk olimpijskich w Pekinie wystąpią w rozpoczynających się w piątek w Poznaniu 84. Mistrzostwach Polski w wioślarstwie.
|
| MKOl - nowi członkowie Komisji Zawodniczej |
|
Byli mistrzowie olimpijscy Rosjanin Aleksander Popow (pływanie) i Moon Dae-sung z Korei Południowej (taekwondo) znaleźli się wśród czterech nowo wybranych członków Komisji Zawodniczej Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego.
|
| Koszykówka: Amerykanki pierwszymi finalistkami |
|
Koszykarki USA, aktualne mistrzynie olimpijskie, awansowały do finału turnieju olimpijskiego w Pekinie, pokonując w 1/2 finału wicemistrzynie świata Rosjanki 67:52.
|