Z Wikipedii

Szer Szah Suri - Władca Tygrys
Władca Delhi
Okres urzędowania	od 1540 do 22 maja 1545
Poprzednik	Humajun
Następca	Islam Szah Suri
Dane biograficzne
Dynastia	Suri
Urodzony	1486 Sasaram, Bihar
Zmarł	22 maja 1545 Kalańdźar
Ojciec	nieznany
Matka	nieznana
Dzieci	Dżalal Chan (Islam Szach Suri)

Farid ibn Hasan Szer Chan (panował jako Szer Szah Suri określany też jako Władca Tygrys) (ur. 1486 - zm. 22 maja 1545) - był jednym z afgańskich możnych, którzy tworzyli elitę rządzącą w muzułmańskim Sułtanacie Delhijskim w północnych Indiach. Walcząc z Mogołami stworzył imperium rozciągające się od Bengalu po Indus. Pochodził z rodziny Suri, którą to wyniósł do rangi dynastii rządzącej.

[edytuj] Twórca imperium

Do znaczenia doszedł za panowania jednego z ostatnich sułtanów Delhi - Daulata Chana. Gdy w Indiach zjawił się Babur Szer Chan przeszedł na jego służbę zostając w 1529 roku zarządcą Biharu. Po śmierci padyszacha zaczął umacniać swe pozycje w Biharze i Bengalu łamiąc opór pozostałych afgańskich możnych. Popadł w końcu w otwarty konflikt z następcą Babura - Humajunem. Pokonał go jednak w bitwie pod Ćausą nad brzegami Gangesu (26 czerwca 1539). Umocniwszy się w Bengalu jako udzielny władca przyjął pod koniec tego samego roku tytuł królewski. W początku roku 1540 ruszył na Malwę i tam 17 maja doszło do decydującej bitwy z wojskami Mogoła. Mimo że armia Humajuna była dwukrotnie liczniejsza, nie zdołała stawić czoła dobrze dowodzonym oddziałom Szer Szaha. W ręce zwycięzcy wpadło nie tylko Delhi ale i cały Pendżab. W 1541 roku Szer Szah musiał tłumić powstanie w Bengalu. Następnie kontynuował podboje zajmując w kolejnych latach Gwalior, Malwę, Marwar, Sind i Multan. Zdobył także Ćitor - najważniejszą twierdzę Radźputów. W 1545 roku podczas zwycięskiego oblężenia Kalańdźary Szer Szah został ranny. Zmarł 22 maja przekazując władzę swojemu drugiemu synowi Dżalal Chanowi, który objął władzę jako Islam Szah Suri.

[edytuj] Reformy Szer Szacha

Szer Szah był utalentowanym władcą. Oprócz zwycięstw na polach bitew zapisał się jako reformator administracji i gospodarki. Niechętni mu historycy muzułmańscy widzieli w nim tylko uzurpatora, szczególnie, że Szer Szah nie był gorliwym sunnitą i był tolerancyjny wobec hindusów. Wprowadził w Bengalu, a potem w całym państwie nowy podział administracyjny, który przejęli później Mogołowie. Podatki były zależne od wysokości plonów, ustalono je na dość niskim poziomie, ale sumiennie przestrzegano ich zbierania. W ciągu kilku lat poprawiło to sytuację w rolnictwie, które pod koniec istnienia Sułtanatu Delhijskiego bardzo podupadło. Szer Szah walczył także z korupcją, urzędnicy państwowi byli przenoszeni z miejsca na miejsce, a niektóre sprawy, w tym sądowe, oddano do rozstrzygania samym wspólnotom wioskowym. Najtrwalszą reformą Szer Szaha było wprowadzenie nowej srebrnej rupii o wadze 180 g, w tym 175 g czystego srebra. Moneta ta utrzymała się pod władzą mogolską i brytyjską aż do 1835 roku.

[edytuj] Następcy

Po śmierci Szer Szaha zabrakło jego mocnej ręki i kraj znów pogrążył się w walkach pomiędzy klanami Afganów. Gdy w 1553 roku zmarł Islam Szah, jego syn Firuz został zamordowany przez wuja, który zagarnął władzę i rządził jako Muhammad Adil Szah. Państwo rozpadło się na trzy części, a walki pomiędzy pretendentami pozwoliły na powrót Humajuna, który korzystając z perskiej pomocy odzyskał swe dziedzictwo w Afganistanie i stamtąd bez większego oporu opanował w 1555 roku Pendżab i Delhi. Powrót Wielkich Mogołów oznaczał koniec rządów Afganów. I choć po śmierci Humajuna 26 stycznia 1556 Mogołowie raz jeszcze utracili władzę w Delhi, to już kilka miesięcy później wkroczył tam Akbar - najwybitniejszy władca tej dynastii i właściwy założyciel nowego imperium.

[edytuj] Bibliografia

• Jan Kieniewicz: Historia Indii. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1980. ISBN 83-04-01896-9. 

153 osoby zginęły w katastrofie lotniczej

Liczba ofiar katastrofy hiszpańskiego samolotu startującego z lotniska w Madrycie to 153 osoby - podał hiszpański rząd. Tylko 19 osób przeżyło katastrofę na lotnisku Barajas - powiedziała hiszpańska minister rozwoju Magdalena Alvarez. Na pokładzie piętnastoletniego samolotu było 166 pasażerów i 9 członków załogi. Samolot pasażerski linii Spanair podczas startu wypadł z pasa i stanął w płomieniach.

Trzech polskich żołnierzy zginęło w Afganistanie

Trzech polskich żołnierzy zginęło w Afganistanie. Jeden został ranny. Polski patrol, na drodze z Sharany do Ghazni, wjechał na zdalnie sterowany ładunek wybuchowy.

Kongres waha się ws. tarczy

Droga do rozmieszczenia elementów amerykańskiego systemu obrony w Polsce może być jeszcze daleka. Kongres USA, pod kontrolą Demokratów, pozostaje sceptyczny wobec tarczy. - Jeśli chodzi o rozpoczęcie jej budowy w Polsce, mówimy: nie - oświadczyła kongresmenka Helen Tauscher, przewodnicząca podkomisji Izby Reprezentantów nadzorującej program obrony antyrakietowej.

Rosyjska reakcja na tarczę

Rosja reaguje na amerykańsko-polskie porozumienie ws. tarczy. Na razie słownie. Szef rosyjskiego MSZ Siergiej Ławrow zapowiada, że Rosja odpowie nie tylko drogą protestów dyplomatycznych.

Czarna seria samolotów serii MD-80

Katastrofa w Madrycie to już kolejny w ostatnich latach wypadek z udziałem samolotu serii MD-80. W marcu i kwietniu tego roku kontrola bezpieczeństwa zmusiła linie American Airlines do wstrzymania lotów całej floty maszyn tego typu. Wcześniej doszło do serii tragicznych wypadków samolotów MD-80.