Tatry Wysokie
Z Wikipedii
Tatry Wysokie – najwyższa część Tatr o charakterze alpejskim, rozciągająca się pomiędzy Tatrami Zachodnimi od strony zachodniej oraz Tatrami Bielskimi od strony północno-wschodniej. W linii prostej odległość między granicznymi przełęczami wynosi ok. 16,5 km, zaś ściśle wzdłuż grani ok. 26 km. Tatry Wysokie zajmują obszar około 340 km² (czyli nieco mniej niż Tatry Zachodnie), z czego większość (260 km²) znajduje się na Słowacji.
Spis treści |
[edytuj] Położenie geograficzne
Tatry Wysokie odgraniczone są dość wyraźnie od pozostałych pasm. Od Tatr Zachodnich oddziela je je po stronie polskiej Dolina Suchej Wody Gąsienicowej, po stronie słowackiej Dolina Cicha Liptowska (choć niekiedy masyw Kop Liptowskich wydziela się do Tatr Zachodnich – wtedy słowacka część granicy między pasmami przebiega dnem Doliny Koprowej). Granicę na grani głównej Tatr stanowi szeroka przełęcz Liliowe. Od Tatr Bielskich Tatry Wysokie są oddzielone dnem dolin: (od płn. zach. do płd. wsch.) Jaworowej, Zadnich Koperszadów, Przednich Koperszadów i Kieżmarskiej. Najwyższym punktem granicy jest Przełęcz pod Kopą w grani głównej.
Tatry Wysokie znajdują się na styku trzech krain: Podhala (od północnego zachodu), Liptowa (od południowego zachodu) i Spisza (od wschodu). Za punkt oddzielający je od siebie uznaje się Cubrynę, leżącą w grani głównej, na granicy polsko-słowackiej.
[edytuj] Topografia
Tatry Wysokie są najwyższymi górami w Polsce i na Słowacji, zarazem stanowią najwyższe pasmo górskie pomiędzy Alpami a Kaukazem. Najbardziej znaczącymi szczytami w Tatrach Wysokich są Gierlach (Gerlach, 2655 m n.p.m.), Łomnica (2634 m) i Lodowy Szczyt (2627 m) po stronie słowackiej. Po stronie polskiej najwyższym szczytem są Rysy (wierzchołek słowacki 2503 m, wierzchołek graniczny 2499 m), inne znane góry to m.in. Mięguszowiecki Szczyt, Świnica, Kozi Wierch.
Krajobraz Tatr Wysokich znacznie różni się od Tatr Zachodnich. W krajobrazie dominuje rzeźba typu alpejskiego, czyli m.in. strzeliste turnie i skaliste szczyty, będące świadectwem silnego działania lodowców. W Tatrach Wysokich znajdują się także niemal wszystkie jeziora tatrzańskie, natomiast rzadko występują tu zjawiska krasowe, częstsze w Tatrach Zachodnich oraz Bielskich.
[edytuj] Główne doliny
- Dolina Suchej Wody Gąsienicowej
- Dolina Białki
- Dolina Jaworowa
- Dolina Kieżmarska
- Dolina Zimnej Wody
- Dolina Wielicka
- Dolina Batyżowiecka
- Dolina Mięguszowiecka
- Dolina Młynicka
- Dolina Furkotna
- Dolina Koprowa
- Dolina Cicha Liptowska
[edytuj] Budowa geologiczna
Tatry Wysokie, podobnie jak cały masyw Tatr, jest tworem stosunkowo młodym, ukształtowanym w swoim obecnym kształcie w czasie orogenezy alpejskiej. Trzon krystaliczny grzbietu Tatr Wysokich składa się z granitoidów, powstałych z zakrzepnięcia stopu magmowego w karbonie i stanowiących jedne z najstarszych skał tatrzańskich. Wiek tych skał wynosi około 310-315 milionów lat.
Rzeźba Tatr została wydatnie zmieniona w trakcie trwania epoki lodowej, kiedy Tatry znajdowały się pod wpływem lodowca. Zlodowacenie objęło całe Tatry Wysokie, co spowodowało powstanie form polodowcowych, takich jak kotły (cyrki), moreny czołowe, boczne i denne. Tatrzańskie jeziora w ogromnej większości znajdują się na terenie Tatr Wysokich i mają pochodzenie polodowcowe (np. Morskie Oko, Czarny Staw Gąsienicowy, jeziora w Dolinie Pięciu Stawów Polskich).
W przeciwieństwie do Tatr Zachodnich, w Tatrach Wysokich stosunkowo rzadkie są skały osadowe, co powoduje niewielki wpływ zjawisk krasowych na formę rzeźby tej części Tatr.
[edytuj] Świat roślinny i zwierzęcy
Zobacz więcej w osobnym artykule: Flora Tatr.Wysokogórskie warunki klimatyczne są przyczyną, że flora Tatr Wysokich znacznie różni się od flory nizinnej. Występuje tu liczna grupa gatunków roślin naczyniowych, które w Polsce poza Tatrami nigdzie indziej nie występują. W pełni wykształcone są piętra roślinności. Tylko w Tatrach Wysokich występuje najwyższe piętro turniowe (powyżej 2300 m n.p.m.). Z powodu surowych warunków klimatycznych roślinność na tej wysokości jest nieliczna, ale doliczono się w piętrze turniowym jeszcze 120 gatunków roślin naczyniowych. Wraz ze wzrostem wysokości liczba ta gwałtownie maleje. Na najwyższym szczycie Tatr – Gerlachu w rejonie wierzchołka stwierdzono występowanie jeszcze 15 gatunków roślin naczyniowych, m. in. są to: goryczka przezroczysta, omieg kozłowiec, sit skucina, pierwiosnka maleńka, złocień alpejski, dzwonek alpejski. Pod względem zróżnicowania gatunkowego flora jest jednak uboższa, niż w Tatrach Zachodnich, co spowodowane jest mniejszą różnorodnością podłoża (brak podłoża wapiennego i związanych z nim licznych gatunków roślin występujących tylko na takim podłożu). Tatry Wysokie posiadają natomiast gatunki roślin granitolubnych, które w pozostałych częściach Tatr nie występują wcale, lub tylko sporadycznie. Z endemitów tatrzańskich występuje tutaj m. in. wiechlina granitowa i wiechlina szlachetna. Murawy tworzone są głównie przez występujący tylko na granitowym podłożu zespół situ skuciny i boimki dwurzędowej.
Fauna jest podobna, jak w całych Tatrach. Piętra powyżej lasów zamieszkują zwierzęta niespotykane w Polsce poza Tatrami. Wśród ssaków są to: świstak, kozica, nornik śnieżny (polnik tatrzański), darniówka tatrzańska. Wśród ptaków: płochacz halny, siwerniak, pomurnik.
[edytuj] Bibliografia
- Władysław Szafer: Tatrzański Park Narodowy. Zakład Ochrony Przyrody PAN, 1962.
- Tomasz Nodzyński, Marta Cobel-Tokarska: Tatry Wysokie i Bielskie : polskie i słowackie. Warszawa: ExpressMap, 2007. ISBN 978-83-60120-88-0.
- Józef Nyka, Monika Nyczanka: Tatry polskie : przewodnik. Latchorzew: Trawers, 2007. ISBN 978-83-60078-04-4.
- Grzegorz Barczyk, Ryszard Jakubowski: Bedeker tatrzański. Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN, 2000. ISBN 83-01-13184-5.
[edytuj] Zobacz też
- Grań Tatr Wysokich
- Tatry Zachodnie
- Tatry Bielskie
- Tatrzański Park Narodowy w Polsce i na Słowacji
- Zakopane
[edytuj] Linki zewnętrzne
| Tatry Wysokie |
1. Gerlach (2654 m) • 2. Łomnica (2634 m) • 3. Lodowy Szczyt (2627 m) • 4. Durny Szczyt (2621 m) • 5. Wysoka (2565 m) • 6. Kieżmarski Szczyt (2558 m) • 7. Kończysta (2538 m) • 8. Baranie Rogi (2536 m) • 9. Rysy (2503 m) • 10. Krywań (2494 m) |
| Tatry Zachodnie |
1. Bystra (2248 m) • 2. Raczkowa Czuba (2194 m) • 3. Baraniec (2185 m) • 4. Banówka (2178 m) • 5. Starorobociański Wierch (2176 m) • 6. Pachoł (2166 m) • 7. Hruba Kopa (2166 m) • 8. Zadnia Kopa (2163 m) • 9. Trzy Kopy (2150 m) • 10. Jarząbczy Wierch (2137 m) |
| Tatry Bielskie |
1. Hawrań (2152 m) • 2. Płaczliwa Skała (2142 m) • 3. Szalony Wierch (2061 m) • 4. Zadnie Jatki (2020 m) • 5. Skrajne Jatki (2012 m) |
Liliowe • Skrajna Turnia • Skrajna Przełęcz • Pośrednia Turnia • Świnicka Przełęcz • Świnica • Walentkowa Przełęcz • Walentkowy Wierch • Gładka Przełęcz • Gładki Wierch • Kotelnica • Czarna Ławka • Niżni Liptowski Kostur • Wyżni Liptowski Kostur • Szpiglasowy Wierch • Wrota Chałubińskiego • Kopa nad Wrotami • Przełęcz nad Wrotami • Ciemnosmreczyńska Turnia • Zadni Mnich • Cubryna • Hińczowa Przełęcz • Mięguszowiecki Szczyt • Mięguszowiecka Przełęcz Wyżnia • Mięguszowiecki Szczyt Pośredni • Mięguszowiecka Przełęcz pod Chłopkiem • Mięguszowiecki Szczyt Czarny • Wołowy Grzbiet • Hińczowa Turnia • Wołowa Turnia • Żabia Turnia Mięguszowiecka • Żabi Koń • Żabia Przełęcz • Rysy • Waga • Ciężki Szczyt • Wysoka • Rumanowa Przełęcz • Ganek • Gankowa Przełęcz • Rumanowy Szczyt • Żłobisty Szczyt • Żelazne Wrota • Zmarzły Szczyt • Jurgowska Przełęcz • Kaczy Szczyt • Kacza Przełęcz • Batyżowiecki Szczyt • Zadni Gerlach • Litworowa Przełęcz • Litworowy Szczyt • Wielicki Szczyt • Polski Grzebień • Mała Wysoka • Rohatka • Dzika Turnia • Dzika Przełęcz • Świstowy Szczyt • Świstowa Przełęcz • Mały Jaworowy Szczyt • Jaworowy Szczyt • Jaworowa Przełęcz • Ostry Szczyt • Biała Ławka • Mały Lodowy Szczyt • Lodowa Przełęcz • Lodowa Kopa • Lodowy Szczyt • Śnieżny Szczyt • Śnieżna Przełęcz • Baranie Rogi • Przełęcz Stolarczyka • Czarny Szczyt • Czarna Przełęcz • Kołowy Szczyt • Kołowa Przełęcz • Jagnięcy Szczyt • Koperszadzka Grań • Przełęcz pod Kopą
| Poczuj wyboje, krawężniki i stłuczki |
|
Saitek od wielu lat projektuje akcesoria do komputerów i konsol. Firma znana jest z wysokiej jakości materiałów wykończeniowych i technologii zwiększających wygodę podczas wielogodzinnych rozgrywek.
|
| Monitor LCD MAG o grubości 24 mm |
|
Tylko 24 mm, tyle wynosi grubość panelu nowego 19-calowego LCD MAGa o oznaczeniu MD1-19AW. Urządzenie wyróżnia się nietypową konstrukcją przedniego panelu, dzięki której monitor przypomina bardziej elegancki tablet lub cyfrową ramkę na zdjęcia, niż tradycyjny LCD
|
| Futurystyczna, a jednak klasyczna obudowa |
|
Lancool K6 oferuje nowoczesny i nieco futurystyczny design. Proste linie i załamania nadają obudowie klasyczny charakter.
|
| Partner dla każdego wentylatora – Lian Li TR-5 |
|
Firma Lian-Li dostarczyła na rynek panel kontrolujący prędkość obrotową wentylatorów wykonany z aluminium. Do naszej dyspozycji oddane zostały cztery kanały
|
| Netbook z obracanym ekranem od Gigabyte |
|
Firma Gigabyte oficjalnie zapowiedziała subnotebooka z obracanym, 8,9-calowym ekranem o rozdzielczości WXGA, którego wyposażono w procesor Intel Atom oraz 1 GB pamięci RAM.
|