Teatr lalek
Z Wikipedii
 |
Ten artykuł wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Po naprawieniu wszystkich błędów można usunąć tę wiadomość. |
Teatr lalek – rodzaj teatru, w którym zamiast aktorów w spektaklach grają lalki.
Głównym środkiem wyrazu jest lalka teatralna animowana przez aktora-lalkarza, najczęściej ukrytego za parawanem, czasem występującego razem z lalką na scenie. Lalki mogą też być poruszane przez mechanizm (mechaniczny teatr lalek). Podstawowe typy lalek teatralnych: pacynka, kukiełka, jawajka, marionetka, lalka cieniowa.
Od lat 80. największymi ośrodkami sztuki lalkarskiej w Polsce są Białystok, Bielsko-Biała, Toruń i Wrocław.
[edytuj] Historia
Teatr lalek wywodzi się z obrzędów kultowych, najwcześniejsze jego ślady znajdujemy w starożytnym Egipcie, później w Azji, Europie i na kontynencie amerykańskim. Teatr lalek rozwijał się równolegle z teatrem żywego aktora i przechodził te same fazy rozwoju. W starożytnej Europie uprawiany w Grecji i Rzymie, w średniowieczu przedstawiał repertuar religijny (m.in. misteria na Wielkanoc i Boże Narodzenie) oraz świecki.
W okresie renesansu i baroku stworzył własnych bohaterów komedii dell'arte, którzy stali się typowymi postaciami tego teatru w swoich krajach, np.: Pulcinella we Włoszech, Poliszynel we Francji, Punch w Anglii, Hanswurst w Niemczech itp.
W znacznym stopniu do rozwoju teatru lalek przyczynili się romantycy pisząc sztuki i traktaty o tym teatrze (m.in. H. von Kleist, J.W. Goethe, G. Sand). W połowie XIX w. dostrzeżono dydaktyczne i wychowawcze możliwości teatru lalek i zaczęto tworzyć repertuar adresowany do dzieci (1858 w Monachium pierwszy stały teatr lalek dla dzieci J. Schmida i F. Pocciego, 1900 w Warszawie – Teatr Lalek M. Weryho).
Duże zainteresowanie okazali teatralnej lalce moderniści, futuryści, pisząc dla teatru lalek dramaty (np. M. Maeterlinck, F. Wedekind, A. Schnitzler), szukając w nim idealnego aktora (m.in. E.G. Craig, W. Briusow, A. Bieły, W. Meyerhold). Na początku XX w. wykorzystaniem lalki w teatrze zainteresowali się plastycy i architekci, jak E. Autant, który wraz z żoną, aktorką L. Larą, założył teatr Art et Action (1914). W 1929 na zjeździe w Pradze powstała Międzynarodowa Unia Lalkarska (UNIMA).
W XX w. coraz częściej w teatrze lalek spotyka się obok lalki – aktora lub maskę, animatorzy często odkrywają swój warsztat wychodząc zza parawanu, rozwija się tzw. teatr przedmiotu, w którym przedmioty otrzymują funkcję postaci scenicznych.
Początki polskiego teatru lalek sięgają XV w. i wiążą się z szopką, a pierwszym wymienianym lalkarzem jest Waśko z Wilna. Na ziemiach polskich między XVI a XIX w. działało wiele zespołów lalkarskich, zarówno polskich jak i cudzoziemskich. W XVIII w. stałe teatry lalek działały na dworach magnackich (np. w Białej Podlaskiej, w Słucku u H. Radziwiłła).
Istniały też teatry uliczne, np. "chodzenie z szopką", która czasem spełniała funkcje polityczne, jak szopka Baraniego Kożuszka (1794), ścinająca na gilotynie głowy zdrajców z konfederacji targowickiej. Swoistą odmianą szopki stały się lalkowe programy satyryczne, m.in. przedstawienia Zielonego Balonika w Krakowie (1906-1912), Cyrulika Warszawskiego w Warszawie (1922-1939).
Na początku XX w. powstały pierwsze stałe teatry dla dzieci: Teatr Lalek M. Weryho (1900-1904), Teatr Kukiełek M. Dienstla-Dąbrowy (1910-1912). W dwudziestoleciu międzywojennym powstawało coraz więcej teatrów lalek dla dzieci, m.in.: Teatr Miniatur w Krakowie S. Polony-Polońskiego, Teatr Błękitny Pajac w Poznaniu, Teatr Kukiełek Baj w Warszawie.
Po II wojnie światowej powstało 27 teatrów lalek, których głównym założeniem programowym był repertuar dla dzieci. Największą popularnością cieszyły się m.in.: Teatr Lalki i Aktora Groteska w Krakowie (1945), Teatr Marionetek w Poznaniu (1945), Teatr Lalek Arlekin w Łodzi (1948), Teatr Lalka w Warszawie (1948).
W latach 70. ważnymi ośrodkami lalkarskimi stały się Białystok (por. Jan Wilkowski) i Wrocław, gdzie oprócz teatrów lalkowych są wydziały lalkarskie PWST. W latach 90. zaczęły powstawać prywatne teatry lalek, m.in. Towarzystwo Wierszalin (1991), Teatr 3/4-Zusno (1992). Większość teatrów lalek stara się realizować także repertuar dla dorosłych.
[edytuj] Teatry lalek w Polsce
- Białystok:
- Białostocki Teatr Lalek
- Teatr Wierszalin (Supraśl k. Białegostoku)
- Bielsko-Biała:
- Katowice:
- Kielce:
- Kraków:
- Kwidzyn:
- Lublin:
- Łomża:
- Łódź:
- Olsztyn:
- Opole:
- Poznań:
- Rabka:
- Słupsk:
- Szczecin:
- Toruń:
- Wałbrzych:
- Warszawa:
- Wrocław:
| KE zamroziła ponad 2 mld euro dla Bułgarii |
|
Komisja Europejska zamroziła znacznie więcej środków dla Bułgarii, niż ogłoszone w środę 825 mln euro z przedakcesjnych funduszy ISPA, PHARE i SAPARD - napisał bułgarski dziennk "Sega".
|
| Betacom: 35 proc. zysku na dywidendę? |
|
Zarząd Betacom zamierza wnioskować do Rady Nadzorczej i WZA o przeznaczenie na wypłatę dywidendy około 35 proc. zysku netto za rok obrotowy 2007/08. W kolejnych latach zarząd planuje rekomendować wypłatę dywidendy na poziomie 25-35 proc. zysku - poinformowała spółka w raporcie rocznym.
|
| Najdroższe miasta świata |
|
W 1998 roku Moskwa przechodziła kryzys. Ponad 100 tysięcy Rosjan wyszło na ulicę, gdy banki splajtowały, tracąc oszczędności życia milionów obywateli. Zaledwie 10 lat później globalny boom surowcowy sprawił, że Rosja opływa w gotówkę, a Moskwa stała się drogim miastem.
|
| Handel w internecie to teraz żyła złota |
|
Przekonał się o tym Amazon.com - największy na świecie sklep online, którego zyski skoczyły w drugim kwartale o 41 proc. Dzięki słabemu dolarowi zakupy robią tam Chińczycy, Niemcy, Francuzi i coraz częściej Polacy - czytamy w "Dzienniku".
|
| Wakacyjna gotówka - na co warto zwrócić uwagę |
|
Coraz częściej posiadanie karty kredytowej jest wręcz warunkiem wypożyczenia samochodu czy sprzętu sportowego podczas wakacyjnego wyjazdu. Jednak uwaga, korzystanie z karty nie jest tanie. Tańszym rozwiązaniem są kredyty gotówkowe, reklamowane jako wakacyjne - czytamy w dzienniku "Polska".
|