Z Wikipedii

Współrzędne: 50°27' N 23°25' E50.45 23.4166667 (Tomaszów Lubelski)

Tomaszów Lubelski
Herb Tomaszowa Lubelskiego
Województwo	lubelskie
Powiat	tomaszowski (lubelski)
Gmina  - rodzaj	Tomaszów Lubelski miejska
Założono	1590 r.
Prawa miejskie	1621 r.
Burmistrz	Ryszard Sobczuk
Powierzchnia	13,29 km²
Położenie	50° 27' N 23° 25' E
Wysokość	270 - 290 m n.p.m.
Liczba mieszkańców (2007)  - liczba ludności  - gęstość	20 222 1522 os./km²
Strefa numeracyjna (do 2005)	84
Kod pocztowy	22-600
Tablice rejestracyjne	LTM
Położenie na mapie Polski Tomaszów Lubelski
TERC10 (TERYT)	3060818011
Miasta partnerskie	Kiwerci
Urząd miejski3 ul. Lwowska 57 22-600 Tomaszów Lubelski tel. 84 664-37-40; faks 84 664-22-43 (e-mail)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta

Tomaszów Lubelski to miasto i gmina w województwie lubelskim, w powiecie tomaszowskim przy granicy z Ukrainą. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa zamojskiego. Leży na Roztoczu Środkowym, nad Sołokiją.

Według danych z 30 czerwca 2007², miasto miało 20 222 mieszkańców.

Przemysł środków transportu, spożywczy (przetwórstwo owoców i warzyw).

Węzeł dróg wojewódzkich nr: oraz a także drogi krajowej nr . Miasto jest dobrą bazą wypadową na Roztocze.

Spis treści 1 Struktura powierzchni 2 Historia[1] 3 Demografia 4 Tomaszowscy "Żołnierze wyklęci" AK/WiN 5 Związani z Tomaszowem Lubelskim 6 Atrakcje turystyczne 7 Kościoły i związki wyznaniowe 8 Sport 9 Kultura 10 Zobacz też 11 Sąsiednie gminy 12 Linki zewnętrzne 13 Przypisy

[edytuj] Struktura powierzchni

Według danych z roku 2002⁶, Tomaszów Lubelski ma obszar 13,33 km², w tym:

• użytki rolne: 48%
• użytki leśne: 9%

Miasto stanowi 0,9% powierzchni powiatu.

[edytuj] Historia^[1]

Początki miejscowości sięgają pierwszych lat XVII w., kiedy to z inicjatywy kanclerza wielkiego koronnego Jana Zamojskiego powstała nad rzeką Sołokiją osada zwana – od herbu Zamojskich – Jelitowem. W 1613 została przemianowana na Tomaszów. Jej dalszemu rozwojowi sprzyjało korzystne położenie na szlaku handlowym łączącym centrum kraju z południowo-wschodnimi kresami.

W 1621 osada uzyskała od Tomasza Zamojskiego prawa miejskie, co zostało zatwierdzone przez króla Zygmunta III Wazę, który nadał też miastu ważny wówczas przywilej: prawo składowania soli. Od tamtej pory nastąpił szybki rozwój miasta, które ok. 1630 miało już prawie 4 tys. mieszkańców i kilka cechów rzemieślniczych.

Rozwój został zahamowany w połowie XVII w. na skutek wojen ze Szwedami i z wojskami Chmielnickiego a panujące wówczas epidemie przetrzebiły mieszkańców miasta. Walki o sukcesję po zmarłym w 1665 III ordynacie zamojskim Janie pogorszyły tylko sytuację; w 1676 starosta jasielski Tomasz Brodecki splądrował miasto.

W II połowie XVIII w., w wyniku rozbiorów, Tomaszów znalazł się pod jurysdykcją austriacką. Miasto zastało w dużej mierze zniszczone na skutek pożaru, który wybuchł w 1775. Pod koniec XVIII w. Andrzej Zamojski i jego syn Aleksander próbowali poprawić ekonomiczną kondycję dóbr ordynacji zamojskiej. W l. 1794-1830 w Tomaszowie istniała znana wytwórnia fajansów. W czasie, gdy trwały wojny napoleońskie, miasto znalazło się na pewien czas w obszarze Księstwa Warszawskiego, a po kongresie wiedeńskim – w Królestwie Kongresowym.

W XIX w. podczas powstania listopadowego w Tomaszowie formowano pułk ochotniczy pod nazwą "Złota Chorągiew Wolności" a w czasie powstania styczniowego miasto było siedzibą terenowych władz powstańczych, tzw. Tomaszowskiego Rządu Wolności. Od 1866 Tomaszów nie był już miastem należącym do ordynacji. W 1867 został siedzibą władz powiatowych.

W 1915, podczas I wojny światowej, w okolicach Tomaszowa doszło do bitwy wojsk rosyjskich z austriackimi. Po odzyskaniu niepodległości i wojnie polsko-bolszewickiej miasto odwiedził marszałek Józef Piłsudski. Nastąpił rozwój gospodarczy i kulturalny miasta, rozbudowano szpital, powstały hale targowe, budynek sejmiku powiatowego i gimnazjum. Wychodziła lokalna gazeta samorządowa "Ziemia Tomaszowska".

7 września 1939, tuż po rozpoczęciu II wojny światowej miasto poniosło znaczne straty w wyniku niemieckiego bombardowania. W dniach 17–20 września 1939 zjednoczone armie "Kraków" i "Lublin" pod dowództwem gen. Tadeusza Piskora stoczyły pod Tomaszowem bitwę z wojskami niemieckimi zakończoną kapitulacją sił polskich. Spóźniona odsiecz wojsk dowodzonych przez gen. Stefana Dąb-Biernackiego także skapitulowała 27 września a miasto znalazło się pod długotrwałą okupacją niemiecką, podczas której wymordowano prawie połowę mieszkańców. W tym okresie tomaszowianie brali udział w walkach z Niemcami, zarówno w otwartych bitwach (pod Wojdą w 1942, pod Zaborecznem w 1943) jak i w działaniach partyzanckich. 21 lipca 1944 po zaciętych walkach, w których brało także udział zgrupowanie AK dowodzone przez płk Wilhelma Szczepankiewicza, miasto zostało zajęte przez oddziały 23. Armii Gwardii I Frontu Ukraińskiego. W latach 1944–1965 w Tomaszowie funkcjonowało więzienie NKWD i UB nazywane "Smoczą Jamą".

Po wojnie miasto odbudowano, a w latach 60. i 80. XX w. rozbudowywano.

[edytuj] Demografia

Dane z 30 czerwca 2004²:

Opis	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
jednostka	osób	%	osób	%	osób	%
populacja	20 261	100	10 609	52,4	9652	47,6
gęstość zaludnienia (mieszk./km²)	1520		795,9		724,1

Według danych z roku 2002⁶, średni dochód na mieszkańca wynosił 1367 zł.

[edytuj] Tomaszowscy "Żołnierze wyklęci" AK/WiN

• Jan Leonowicz ps. "Burta" Dowódca Oddziału AK/WiN w rejonie Tomaszowa Lubelskiego
• Stefan Kobos ps. "Wrzos", ostatni komendant Samodzielnego Obwodu WiN Tomaszów Lubelski
  
  

[edytuj] Związani z Tomaszowem Lubelskim

• Dorota Gardias-Skóra - prezenterka TVN
• Mariusz Grad - poseł na Sejm, PO
• ks.Franciszek Greniuk- polski duchowny katolicki
• ks.Tadeusz Guz - filozof
• Michał Karwan - polski piłkarz, zawodnik 1. ligi
• Kazimierz Kubiszyn - lekarz, społecznik, malarz, poeta
• Marcin Krawczyk - aktor
• Jerzy Lewczyński - artysta fotografik
• Stanisław Obirek - teolog, historyk, dziennikarz, pedagog
• Joanna Pacuła - aktorka, gwiazda Hollywood
• Leon Pinsker - lekarz, syjonistyczny pionier i aktywista, założyciel Chowewej Syjon
• bp Jan Śrutwa - historyk Kościoła
• Jan Świtka - prawnik
• Marek Zub - trener piłkarski
• Wojciech Żukowski - poseł na Sejm, PiS
• Stanisław Majdański - poseł na Sejm X kadencji, senator IV kadencji

[edytuj] Atrakcje turystyczne

• W Tomaszowie znajduje się zachowany zabytkowy układ urbanistyczny.

• Ponadto warto zobaczyć tu cenny, drewniany kościół parafialny pw. Zwiastowania NMP z 1627 r., przebudowany w 1727 r.

Jest to jeden z najcenniejszych zabytków budownictwa drewnianego w Polsce. W ołtarzu umieszczony jest cudowny obraz Matki Bożej Szkaplerznej, przy kościele zachowała się także zrębowa dzwonnica z przełomu XVIII i XIX wieku. Pozostałe to:

• Cerkiew prawosławna św. Mikołaja
• Plebania z połowy XIX w.
• Muzeum Regionalne im. Janusza Petera
• Cmentarz żydowski
• Rezerwat przyrody "Piekiełko"

[edytuj] Kościoły i związki wyznaniowe

Katolicyzm

• Parafia pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa - ul. Lwowska
• Parafia pw. Zwiastowania NMP - ul. Królewska
• Parafia pw. Św. Józefa - ul. Paderewskiego

Prawosławie

• Cerkiew Prawosławna - ul. Starocerkiewna

Protestantyzm

• Kościół Zielonoświątkowy - Zbór w Tomaszowie Lubelskim

Inne

• Świecki Ruch Misyjny "Epifania" - zbór w Tomaszowie Lubelskim, ul. 29-go Listopada.

[edytuj] Sport

• TKS Tomasovia Tomaszów Lubelski - siatkówka kobiet
• Tomasovia Tomaszów Lubelski - Piłka nożna mężczyzn

[edytuj] Kultura

Od 2006 roku odbywa się corocznie konwent fantastyczny Kreskon. Jest on organizowanym przez młodych fanów fantastyki (stowarzyszonych w Tomaszowskim Klubie Fantastyki "Szept Wschodu") spotkaniem ludzi o podobnych zainteresowaniach, na którym przewidzianych jest wiele atrakcji - spotkania z autorami, konkursy, prelekcje, dyskusje i inne.

[edytuj] Zobacz też

• Synagoga w Tomaszowie Lubelskim
• Synagoga w Tomaszowie Lubelskim (ul. Bożnicza)

[edytuj] Sąsiednie gminy

Tomaszów Lubelski

• gmina Bełżec
• gmina Jarczów
• gmina Krynice
• gmina Lubycza Królewska
• gmina Łaszczów
• gmina Rachanie
• gmina Susiec
• gmina Tarnawatka
• gmina Telatyn
• gmina Tyszowce
• gmina Ulhówek

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona Tomaszowa Lubelskiego
• Cmentarz żydowski

• Mapy: Autopilot • Google Maps • Szukacz • Targeo • Zumi

• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi

Przypisy

"Polacy wybrali gruzińskie wino zamiast rosyjskiego gazu"

- Toasty za powodzenie i skuteczność tarczy wznoszono gruzińskim winem - podsumowuje amerykańsko-polskie porozumienie o tarczy rosyjski dziennik "Wriemia Nowostiej". Rosyjska prasa ocenia, że umowa popsuje i tak nienajlepsze stosunki Warszawy z Moskwą.

Rosja oficjalnie nie zrywa z NATO

Rosja zdecydowała się zamrozić wszelką współpracę wojskową z NATO i jego sojusznikami - poinformowało na swoich stronach internetowych norweskie ministerstwo obrony. Rosjanie oficjalnie zaprzeczają.

Rosjanie: z Osetii Płd. nie wyjdziemy

- Nie planujemy donikąd odjeżdżać - w ten sposób gen. Anatolij Nowogicyn, zastępca szefa rosyjskiego sztabu, zapowiedział, że Rosjanie nie mają zamiaru opuścić separatystycznej Osetii Południowej. Z Gruzji, na niecałe 24 godziny przez zakończeniem zapowiedzianej przez Moskwę ewakuacji, wciąż dochodzą sprzeczne informacje o jej przebiegu.

Saakaszwili: Rosjanie kpią sobie ze świata

Rosjanie faktycznie opuszczają niektóre gruzińskie miasta - przyznaje prezydent Gruzji Micheil Saakaszwili - ale dodaje, że jednocześnie rosyjskie wojska nasilają działania w innych regionach jego kraju. - Rosjanie kpią sobie ze świata - mówi Saakaszwili. Z kolei Waszyngton ujawnia, że ostrzegał Tbilisi przed konfliktem z Rosją.

Atak na tureckich policjantów

Ośmiu tureckich policjantów i trzech żołnierzy zostało rannych w eksplozji przydrożnej bomby w Izmirze na zachodzie Turcji. Nikt na razie nie przyznał się do zamachu.

Linki: Strona g��wna