Z Wikipedii

Współrzędne: 51°31' N 20°01' E51.5166667 20.0166667 (Tomaszów Mazowiecki)

Tomaszów Mazowiecki
Herb Tomaszowa Mazowieckiego Flaga Tomaszowa Mazowieckiego
Województwo	łódzkie
Powiat	tomaszowski
Gmina  - rodzaj	Tomaszów Mazowiecki miejska
Prezydent miasta	Rafał Zagozdon
Powierzchnia	41,3 km²
Położenie	51° 31' N 20° 01' E
Liczba mieszkańców (2007)  - liczba ludności  - gęstość	66 435 1608,6 os./km²
Strefa numeracyjna (do 2005)	44
Kod pocztowy	97-200
Tablice rejestracyjne	ETM
Położenie na mapie Polski Tomaszów Mazowiecki
TERC10 (TERYT)	1101316011
Miasta partnerskie	Stanisławów Prato Mionica Linares Adampol
Urząd miejski3 ul.P.O.W 10/16 97-200 Tomaszów Mazowiecki tel. 44 724-25-82; faks 44 725-08-32 (e-mail)
Strona internetowa miasta

Tomaszów Mazowiecki – miasto i gmina w województwie łódzkim, w powiecie tomaszowskim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa piotrkowskiego.

Tomaszów Mazowiecki leży w Dolinie Białobrzeskiej, nad Pilicą, Wolbórką, Czarną i Piasecznicą, w pobliżu Zalewu Sulejowskiego, na skraju Puszczy Spalskiej.

Według danych z 2007²⁴, miasto miało 66 435 mieszkańców.

[edytuj] Struktura powierzchni

Według danych z roku 2002⁶, Tomaszów Mazowiecki ma obszar 41,3 km², w tym:

• użytki rolne: 45%
• użytki leśne: 13%

Miasto stanowi 4,03% powierzchni powiatu.

[edytuj] Demografia

Widok z mostu kolejowego w Tomaszowie na zakola Pilicy

Rezerwat przyrody Niebieskie Źródła

Wydobyty z dna Pilicy i odrestaurowany transporter opancerzony typu SdKfz 251/3 - IV "Rossi". Obecnie w zbiorach Muzeum w Tomaszowie Maz. Tu podczas Inscenizacji walk o PWPW podczas powstania warszawskiego, ul. Sanguszki w Warszawie, 30 lipca 2006

Fabryka Ceramika Paradyż

Dane z 30 czerwca 2004²:

Według danych z roku 2002⁶, średni dochód na mieszkańca wynosił 1091,75 zł.

[edytuj] Historia

Rozwój Tomaszowa Mazowieckiego wiąże się z rewolucją przemysłową XIX w. Został on założony przez hrabiego Antoniego Ostrowskiego, który nazwał osadę na cześć swojego ojca Tomasza. Zalążkiem przyszłego miasta były powstałe w 1788 r. piece hutnicze w nadpilickich lasach. Intensywny rozwój miasta nastąpił w latach 1822–1823, kiedy to hrabia Ostrowski postawił na włókiennictwo. W 1824 r. Tomaszów otrzymał prawa osady fabryczno-handlowej, a 6 lipca 1830 Tomaszów uzyskał prawa miejskie.

Miasto stało się jednym z ważniejszych ośrodków przemysłu włókienniczego w Łódzkim Okręgu Przemysłowym. Odzyskanie niepodległości w 1918 r. stało się początkiem okresu odbudowy przemysłu. Dwanaście tysięcy pracujących robotników, 126 większych i mniejszych fabryk, trzy fabryki dywanów dające 70% produkcji krajowej, rozwinięty przemysł włókienniczy, chemiczny oraz drzewny i metalowy, 45 tys. mieszkańców – składają się na obraz Tomaszowa Mazowieckiego w przededniu II wojny światowej.

Podczas wojny obronnej 6 września 1939 w rejonie miasta rozegrała się bitwa pod Tomaszowem Mazowieckim. W czasie II wojny światowej w połowie 1940 roku m.in do Tomaszowa (za pośrednictwem obozu przesiedleńczego w Radogoszczy) trafiały transporty osób wysiedlonych z Kraju Warty. W tym okresie na terenie Tomaszowa stacjonował już pododdział Organizacji Todt, który budował duże schrony obok wsi Konewka i Jeleń. W czasie wojny na terenie miasta znajdował się węgierski lazaret. Tomaszów został zajęty przez Armię Czerwoną 18 stycznia 1945.

W okresie powojennym miasto zaczęło się intensywnie rozbudowywać, powstały nowe wielorodzinne osiedla mieszkaniowe oraz osiedla budownictwa jednorodzinnego. Wybudowano kilka nowych zakładów przemysłowych a wiele zmodernizowano.

[edytuj] Administracja

Głowy miasta (Burmistrzowie, Komisarze, Naczelnicy, Prezydenci)^[1]

[edytuj] Podział na osiedla

• Osiedle 1000-lecia
• Osiedle Białobrzegi (Opoczyńskie )
• Osiedle Budrysa
• Osiedle Górna
• Osiedle Hubala
• Osiedle Kanonierów
• Osiedle Kępa
• Osiedle Ludwików
• Osiedle Niebrów
• Osiedle Obrońców Tomaszowa z 1939 r.
• Osiedle Strzelecka
• Osiedle Śródmieście
• Osiedle Wyzwolenia
• Osiedle Zapiecek
• Osiedle Zielona
• Osiedle Michałówek

[edytuj] Zabytki ^[2]

Ta sekcja wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Dokładniejsze informacje, co należy poprawić być może znajdziesz na stronie dyskusji tego artykułu. Po naprawieniu wszystkich błędów można usunąć tę wiadomość.

1. Kościół ewangelicko-augsburski Zbawiciela – ul. św. Antoniego 39 zbudowany w latach 1897–1902 w stylu neogotyckim, wewnątrz znajduje się obraz autorstwa Wojciecha Gersona z 1900 r. pt. "Spotkanie Zmartwychwstałego Chrystusa z Marią Magdaleną" oraz zabytkowe organy.

2. Klasycystyczny kościół ewangelicko-augsburski Świętej Trójcy – pl. Kościuszki 21 wybudowany na zlecenie Antoniego Ostrowskiego w latach 1823–1829.

3. Dawne jatki – ul. Rzeźnicza budowla w stylu klasycystycznym, do lat 70. XX wieku pełniły funkcję handlową. W latach 1970–70(?!) adaptowano je na potrzeby kultury lokalizując w nich "Galerię pod Arkadami" (obecnie "Galeria Arkady").

4. Pałac Ostrowskich – ul. POW 11/15 Zbudowany w 1812 roku według projektu Lessla w stylu klasycystycznym. Pierwotnie był to budynek parterowy. Z trzypiętrowej wieży założyciel Tomaszowa obserwował swoje dobra. W późniejszym czasie dobudowano piętro. W części parterowej urządzono kaplicę i oranżerię. Pozostałe pomieszczenia były przeznaczone do celów mieszkalnych. Na początku lat 20. obok pałacu zostały zbudowane zabudowania folwarczne, dom dla oficjalistów (obecnie OKW) i stajnia. Generalne remonty przechodził w latacch 1898, 1929, 1969. Obecnie mieści się tu Muzeum Regionalne.

5. Kościół św. Antoniego Padewskiego – przy ulicy św. Antoniego zbudowany w latach 1862–1864 z zachowaniem stylu klasycystycznego, rozbudowany w latach 1888–1891 i 1948.

6. Ratusz miejski – ul. POW 10/16 zaprojektowany przez Aleksandra Ranieckiego. W 1925 r. ówczesny prezydent Polski Stanisław Wojciechowski dokonał poświęcenia kamienia węgielnego pod budowę ratusza, uroczyste otwarcie gmachu odbyło się 26.06.1927 r.

7. Gmach Banku Polskiego – ul. I. Mościckiego. 31/33 wybudowany w latach 1923–1924, budowla wzniesiona w stylu akademickiego klasycyzmu z polskimi formami architektury pałacowej, wnętrze zostało ozdobione bogatą sztukaterią. Obenie mieści się tu bank PKO BP.

8. Elektyczny pałacyk Pieschów – ul. Barlickiego 32 Zbudowany w 1895 r. przez Mortza Piescha, właściciela mechanicznej farbiarni i wykończalni, jednej z pierwszych i największych fabryk włókienniczych Tomaszowa. W latach 30. bryła obiektu uległa pewnym przeobrażeniom: rozbudowano II piętro zmieniając elewację północno i południowo-wschodnią.

9. Fabrykancka kamienica – ul. I. Mościckiego 4 Zbudowana na początku lat 20. XX wieku przez W. B. Szepsa – współwłaściciela Starzyckiej Manufaktury Dywanów. Obecnie siedziba Urzędu Gminy Tomaszów Maz.

10. Pałacyk – ul. Św. Antoniego 42 Nosi cechy architektury stanowiącej połączenie neoklasycyzmu i elektyzmu. Zbudowany przez wybitnego społecznika i lekarza, założyciela tomaszowskiego szpitala – dr. Jana Serafina Rodego. Obecnie mieści się tu Urząd Stanu Cywilnego.

11. Kościół modrzewiowy pw. św. Marcina biskupa – ul. Gminna ( Białobrzegi ) Pochodzi z XVII w. przebudowany ok. 1746 r.

12. Dawny dwór – ul. Radomska Pochodzi z połowy XIX wieku. Obecnie własność Gminnej Spółdzielni.

13. Fabrykancka willa – ul. Konstytucji 3 Maja 48 Zbudowana w stylu eklektycznym ok. 1900 r. dla kierownictwa Fabryki Sukna H. Landsberg. Obecnie siedziba Rejonowego Urzędu Pracy.

14. Kamienica fabrykancka rodziny Knothe – plac Kościuszki 17 Obecny eklektyczny wystrój elewacji otrzymała w 1896 roku w wyniku przebudowy domu zbudowanego w latach 20. ubiegłego wieku. Obecnie siedziba Sądu Rejonowego.

15. Klasycystyczna kamienica – pl. Kościuszki 18 Zbudowana w połowie XIX wieku. Od 1882 r. własność Karola Jana Bartke – właściciela Fabryki Sukien i Kortów (dawnej "Batavii"). Obecnie siedziba Sądu Rejonowego.

16. Batavia – ul. Warszawska Najstarszy budynek fabryczny w mieście, obecnie Tomaszowska Fabryka Filców Technicznych.

17. Jeden z pierwszych obiektów fabryki włókienniczej Moritza Piescha – ul. Barlickiego Fabryka uruchomiona została w 1874 roku przy ówczesnej ulicy św. Tekli. Obiekt zbudowany w stylu eklektycznym z przeznaczeniem no oddział wykończenia tkanin i mieszkania dla kadry fabrycznej. Obecnie pełni funkcje produkcyjno-administracyjne w Zakładach Tkanin Wełnianych "Mazowia" SA.

18. Komin i budynek zakładowej kotłowni – ul. Barlickiego Wybudowane w 1872 roku w fabryce Moritza Piescha. Obecnie własność ZTW "Mazovia" SA.

19. Eklektyczna willa – ul. Barlickiego Zbudowana przez Jakuba Helpnera – właściciela fabryki wyrobów sukiennych. Obecnie własność ZTW "Mazovia" SA.

20. Budynek dawnej wozowni – ul. Barlickiego Należała do fabryki Moritza Piescha. Zbudowana w 1911 r. w stylu eklektycznym z elementami secesji. Obecnie użytkowana przez dział transportu ZTW "Mazovia" SA.

21. Budynek zakładowej stolarni – ul. Barlickiego Zbudowana w 1911 roku przez spadkobierców Moritza Piescha. Elewacja eklektyczna z elementami secesji. Obecnie mieści się tu zakładowa stolarnia ZTW "Mazovia" SA.

22. Fabryczna portiernia – ul. Konstytucji 3 Maja 46 Zbudowana w końcu lat 90. XIX wieku z przeznaczeniem na budynek socjalny fabryki sukna H. Landsberg. Obecnie użytkowana przez ZTW "Mazovia" SA

23. Willa Bornsteinów – ul. Warszawska Zbudowana w połowie XIX wieku przez Zussamanta Bornsteina – właściciela Starzyckiej Fabryki Wyrobów Sukiennych. Wielokrotnie przebudowywana.

24. Fabrykancka willa – ul. Spalska 120 Zbudowana na przełomie XIX i XX wieku przez Roberta Kliendiensta – właściciela fabryki włókienniczej "Wilanów".

25. Fabrykancka willa – ul. Warszawska 10 Zbudowana na początku XX wieku przez Dawida Bornsteina – właściciela Tomaszowskiej fabryki Wyrobów Sukiennych.

[edytuj] Edukacja

[edytuj] Szkoły podstawowe

• Szkoła Podst. nr 1 im. Aleksandra Kamińskiego
• Szkoła Podst. nr 6
• Szkoła Podst. nr 7
• Szkoła Podst. nr 10
• Szkoła Podst. nr 11
• Szkoła podst. nr 12 im. Jana Pawła II
• Szkoła Podst. nr 13
• Szkoła Podst. nr 14 im. Karola Wojtyły
• Szkoła Podst. w Wiadernie (dawniej nr 15)

[edytuj] Gimnazja

• Gimnazjum nr 1
• Gimnazjum nr 2
• Gimnazjum nr 3 im. Józefa Piłsudskiego
• Gimnazjum nr 4
• Gimnazjum nr 5
• nr 6 im. Jana Twardowskiego
• Gimnazjum nr 7
• Gimnazjum nr 8

[edytuj] Szkoły Ponadgimnazialne

• I LO im. Jarosława Dąbrowskiego
• II LO im. Stefana Żeromskiego
• III LO im Stanisława Hojnowskiego
• ZSP nr 1 "Mechanik" im Tadeusza Kościuszki
• ZSP nr 2 "Gastronomik"
• ZSP nr 3 "Samochodówka" im. Jana Pawła II
• ZPSZiO "Budowlanka" (powstały w 2003 na skutek połączenia ZSP nr 4 "Budowlanka" i 5 "Przeskok")
• ZSP nr 6 "Włókiennik"

[edytuj] Wyższe uczelnie

• Filia Uniwersytetu Łódzkiego w Tomaszowie Mazowieckim
• Filia Politechniki Radomskej

[edytuj] Gospodarka

Ośrodek usługowy i przemysłowy. Duży ośrodek przemysłu włókienniczego, ceramicznego, maszynowego, odzieżowego, metalowego i skórzanego.

[edytuj] Transport

Znaczący węzeł drogowy i kolejowy.

W mieście krzyżują się drogi krajowe i wojewódzkie:

• 8 (planowana S8 ) kierunek Suwałki – Warszawa – Tomaszów Mazowiecki – Wrocław – Kudowa-Zdrój
• 48 kierunek Kozienice – Dęblin – Kock
• 713 kierunek Łódź – Tomaszów Mazowiecki – Januszewice koło Opoczna

Linie kolejowe łączą Tomaszów Mazowiecki bezpośrednio z wieloma miastami (połączenia bezpośrednie):

• Tomaszów Mazowiecki – Koluszki – Łowicz – Poznań
• Tomaszów Mazowiecki – Kraków – Zakopane
• Tomaszów Mazowiecki – Radom
• Tomaszów Mazowiecki – Łódź

[edytuj] Komunikacja miejska

Tomaszów Mazowiecki podobnie jak wszystkie większe miasta ma komunikację miejską. Obsługiwana jest ona przez Miejski Zakład Komunikacji. W Tomaszowie kursuje 15 linii w tym 13 zwykłych, 1 okresowa i 1 nocna W Tomaszowie Mazowieckim funkcjonuje również Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej świadczące wielorakie usługi związane z transportem osób jak równiez towarów.

[edytuj] Sport

W Tomaszowie istnieje kilka klubów sportowych. Najważniejsze z nich to:

• Lechia Tomaszów Mazowiecki (piłka nożna, w sezonie 2006/2007 gra w klasie okręgowej)
• Tomaszowski Klub Sportowy (piłka nożna, w sezonie 2006/2007 beniaminek A-klasy)
• MUKS Tomaszów Mazowiecki (piłka nożna kobiet, w sezonie 2006/2007 gra w I lidze, grupie zachodniej)
• Pilica Tomaszów Mazowiecki (kręglarstwo, łyżwiarstwo szybkie)
• MUKS Wiking Tomaszów Mazowiecki (siatkówka, III liga seniorów i rozgrywki wszystkich kategorii młodzieżowych chłopców, pływanie, kajakarstwo)
• MUKS Dargfil Ceramika Paradyż (dawniej Desperado) (piłka nożna , piłka siatkowa)

[edytuj] Ciekawe miejsca

• Rezerwat Niebieskie Źródła
• Groty Nagórzyckie
• Skansen Rzeki Pilicy

[edytuj] Media lokalne

[edytuj] Radio

• Radio FaMa Tomaszów 92,9 MHz

[edytuj] Prasa

[edytuj] Tytuły obecne ukazujące się

• Tomaszowski Informator Tygodniowy
• Nowa Gazeta Tomaszowska

[edytuj] Nieukazujące się już

• Głos Tomaszowa
• Echo
• Życie Tomaszowa
• Panorama Tomaszowska
• Tomaszowski Kurier Polski
• Echo Mazowieckie
• Kurier Gustkowski

[edytuj] Telewizja

• TeleTop

[edytuj] Sąsiednie gminy

• Lubochnia
• Tomaszów Mazowiecki

[edytuj] Przypisy

1. ↑ źródło: www.tomaszow.pl
2. ↑ "Tomaszów Mazowiecki i okolice – przewodnik turystyki pieszej i rowerowej" – UM Tomaszów Mazowiecki, 1996 r.

[edytuj] Zobacz też

• Synagoga w Tomaszowie Mazowieckim
• Stacja kolejowa Tomaszów Mazowiecki
• Grupa SIM PCK Tomaszów Maz.
• Ludność Tomaszowa Mazowieckiego
• Jezioro Kauflandzkie

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Mapy: Autopilot • Google Maps • Szukacz • Targeo • Zumi

• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi

• Linki do stron powiązanych z Tomaszowem Mazowieckim w katalogu Open Directory Project
• tomaszow.pl - nasze miejsce w sieci
• nasztomaszow.pl - lepsza strona miasta
• tomaszow-maz.eu oficjalna strona Urzędu Miasta

p • d • e

Powiat tomaszowski

Miasta: Tomaszów Mazowiecki
Gminy miejskie: Tomaszów Mazowiecki
Gminy wiejskie: Będków • Budziszewice • Czerniewice • Inowłódz • Lubochnia • Rokiciny • Rzeczyca • Tomaszów Mazowiecki • Ujazd • Żelechlinek