Z Wikipedii

Turmaliny to szereg minerałów należących do grupy krzemianów. Oprócz szerlu, należą do minerałów rzadkich lub bardzo rzadkich.

Nazwa pochodzi od syngaleskiego turmali określającego zdolność do przyciągania, po podgrzaniu, popiołu z ognia.

Spis treści 1 Właściwości 2 W zależności od barwy w handlu wyróżnia się następujące odmiany 3 W mineralogii turmaliny odróżnia się według składu chemicznego 4 Występowanie 5 Zastosowanie 6 Zobacz też

[edytuj] Właściwości

• Wzór chemiczny:

wzór ogólny:

XY₃Z₆[(OH) ₄(BO₃)₃(Si₆ O ₁₈)]

Gdzie:
X – Na
Y – Fe, Mg, Ca, Mn, (Li + Al.)
Z – Al, Fe
– borokrzemiany sodu, wapnia, glinu, litu, magnezu, żelaza, manganu. Niekiedy zawierają też: chrom, nikiel, tytan, wanad, itr.

• Układ krystalograficzny – wszystkie krystalizują w układzie trygonalnym
• Twardość w skali Mohsa – 7 do 7,5
• Łupliwość – niewyraźna, brak
• Rysa – biała
• Przełam – muszlowy, nierówny
• Gęstość – 2,90 do 3,26 g/cm³
• Barwa – wyjątkowo duża różnorodność barw
• Połysk – szklisty, czasami żywiczny
• Współczynniki załamania (dwójłomność): n_o = 1,669 i n_e = 1,638 (długość fali ~ 590nm)

Cechy charakterystyczne – magnetyczny, zmienność barw polichromatycznych i zmienność pleochroniczną.

Zazwyczaj tworzą kryształy o pokroju słupkowym, pręcikowym, igiełkowym a na ścianach kryształów wykazują charakterystyczne zbrużdżenia zgodne z wydłużeniem słupów. Występują w skupieniach zbitych, ziarnistych, pręcikowych, igiełkowych i promienistych (tzw. "słońce turmalinowe").
Są kruche, przezroczyste, wykształcają kryształy wrosłe i narosłe.
Część turmalinów ujawnia optyczny efekt kociego oka (turmalinowe kocie oko istnieje w różnych barwach), pleochroizm i "efekt aleksandrytu" – w świetle naturalnym są żółtawozielone, w sztucznym – pomarańczowoczerwone.
Turmalin łatwo elektryzuje się (jest piro- i piezoelektryczny), przyciąga kurz, skrawki papieru. Ze względu na to zjawisko turmaliny należy czyścić częściej niż inne kamienie.
Wskutek podgrzania do temperatury 450-650°C u niektórych turmalinów może nastąpić zmiana barwy. Turmaliny przefarbowane promieniami gamma nie mają trwałej barwy.
Syntetyczne turmaliny służą tylko do celów badawczych. Kamienie oferowane jako syntetyczne turmaliny są w rzeczywistości syntetycznymi spinelami o barwie turmalinu.

[edytuj] W zależności od barwy w handlu wyróżnia się następujące odmiany

• achroit (gr. achroos = bezbarwny) – bezbarwna odmiana turmalinu, bardzo rzadki, występuje na Madagaskarze, w Brazylii i w USA. Zdobiony szlifem brylantowym lub rozetowym. By uzyskać bezbarwny turmalin często podgrzewa sie turmaliny różowe.
• rubelit – czerwona odmiana turmalinu, tzw. "turmalin syberyjski", "turmalin bordeaux". Z Brazylii pochodzi druza kryształów rubelitu ważąca 4 tony, pojedyncze osobniki osiągały wielkość 40 cm. Najczęściej stosuje się szlif tabliczkowy lub szlif schodkowy.
• drawit (dravit) – żółtobrunatny, brunatnozielony, brunatnoczerwony, nazwa od rzeki Dravy lub od okręgu Drave w Austrii. Rzadkość stanowią niebieskie kryształy dravitu z Chin. Rzadko stosowany w jubilerstwie.
• indigolit (indikolit) – ciemnoniebieski turmalin. Bywa często podgrzewany by rozjaśnić barwę i uzyskać bardziej atrakcyjnywygląd kamienia. Występuje w Rosji – na Syberii, na Madagaskarze, w USA i w Brazylii.
• verdelit – zielona we wszystkich odcieniach odmiana turmalinu, ładne kryształy do 10 cm pochodzą z Brazylii (największy kryształ mierzy 1m i ma 20 cm grubości "The Rocket". Najczęściej stosuje się szlif tabliczkowy lub szlif schodkowy.
• schörl (szerl, szerlit, skoryl) – czarny, nazwa od wyrażenia z dawnej gwary górniczej. Używany do wyrobu biżuterii żałobnej – rzadko stosowany w jubilerstwie.
• syberyt – fioletowoczerwony do fioletowoniebieskiego; niekiedy używany jako synonim rubelitu. Nazwa pochodzi od występowania na Uralu.

[edytuj] W mineralogii turmaliny odróżnia się według składu chemicznego

• buergeryt (turmalin żelazowy) – ciemnobrunatny lub czarny,
• elbait (turmalin litowy) – – wielobarwny (niektóre kryształy zawierają nawet 15 różnych barw i odcieni), tzw. "turmalin arbuzowy" (wyjątkowo ceniony i atrakcyjny kamień kolekcjonerski), nazwa od wyspy Elby we Włoszech. W Brazylii w Minas Gerais znaleziono w 1978 r. kryształy o długości 1 metra.
• drawit (dravit) (turmalin magnezowy) – – żółtobrunatny, brunatnozielony, brunatnoczerwony, nazwa od rzeki Dravy.
• liddicoatyt (turmalin wapniowy) – wielobarwny, nazwa od nazwiska amerykańskiego gemmologa. Został odkryty na Madagaskarze. Od elbaitu odróżnia się większą zawartością wapnia.
• schörl (szerl, szerlit, skoryl) – turmalin żelazawy – czarny, nazwa od wyrażenia z dawnej gwary górniczej. Używany do wyrobu biżuterii żałobnej. Kryształy pochodzą z Brazylii, USA, Kazachstanu (ponad 1m długości), Ukrainy i Norwegii – ponad 3 x 1 m.
• tsilaisyt (turmalin manganowy) – – ciemnożółty lub zielony, nazwa od lokalnej nazwy na Madagaskarze. Wydobywa się go z pegmatytów w Nepalu i Mozambiku, otrzymany został na drodze syntezy
• uwit (uvit) (turmalin magnezowy) – – ciemnobrunatny, czarny; nazwa od prowincji Sri Lanki (Cejlon) – .

[edytuj] Występowanie

Stanowią składnik granitów, pegmatytów, żył kwarcowych. Czasami tworzą niemal monomineralne skały (turmalinit).

Miejsca występowania: Brazylia – Minas Gerais, Paraiba, USA – Kalifornia, Maine, Rosja, Pakistan, Afganistan, Sri Lanka, Namibia, Madagaskar, Włochy – Elba.

W Polsce – występuje najbardziej pospolity, czarny szerl na Dolnym Śląsku.

[edytuj] Zastosowanie

• w jubilerstwie do wyrobu atrakcyjnej i drogiej biżuterii
• w przemyśle optycznym i radiotechnicznym
• są używane do produkcji ciśnieniomierzy
• cenione i bardzo poszukiwane kamienie kolekcjonerskie
• Największe kryształy osiągają wielkość 3-5 metrów

[edytuj] Zobacz też

kamienie szlachetne, minerał, przegląd zagadnień z zakresu jubilerstwa

Turyści coraz częściej koczują na lotniskach

"Metro": Turyści coraz częściej koczują na lotniskach, zamiast wylegiwać się na plażach. Wszystko przez opóźnione samoloty. Niestety, nie ma co liczyć na to, że biuro podróży przedłuży nam pobyt. Możemy jednak żądać odszkodowania.

Poszkodowanych bezprawnym prawem coraz więcej

"Gazeta Prawna": Na bezprawie legislacyjne obywatele mogą skarżyć się i dochodzić odszkodowań od 2004 r.

Wyhodował 60 psów do nielegalnych walk

Blisko 60 pitbulli hodował do nielegalnych walk 51-letni mężczyzna z Pełczyc w Zachodniopomorskiem. Przetrzymywał je w budynkach gospodarczych. Policjanci z Choszczna skontrolowali gospodarstwo na prośbę Pogotowia i Straży dla Zwierząt.

"Nieoczekiwane" słowa Tuska o CBA

Na ostatnim wyjazdowym posiedzeniu klubu posłowie Platformy Obywatelskiej zaatakowali szefa CBA, domagając się jego odwołania. Mariusza Kamińskiego nieoczekiwanie obronił premier Donald Tusk - informuje serwis tvp.info.

Warmia: odblokowano krajową "siódemkę"

W pobliżu Nidzicy odblokowano krajową 7 z Warszawy do Gdańska. Pod wieczór między Rączkami a Załuskami motocyklista zderzył się z ciężarówką. Ciężko ranny motocyklista trafił do szpitala.

Linki: Strona g��wna