Z Wikipedii

Artykuł ten został zgłoszony jako kandydat na "Dobry artykuł". Weź udział w dyskusji na ten temat.

Wojciech Kossak
Prawdziwe nazwisko	Wojciech Horacy Kossak
Data i miejsce urodzenia	31 grudnia 1856 Paryż
Data i miejsce śmierci	29 lipca 1942 Kraków
Narodowość	Polak
Dziedzina sztuki	malarstwo
Ważne dzieła	Panorama Racławicka Panorama Berezyna Olszynka Grochowska Wyjazd na polowanie w Gödöllö Krwawa niedziela w Petersburgu 22 stycznia 1905 r.

Wojciech Kossak, herbu Kos (ur. 31 grudnia 1856 w Paryżu, zm. 29 lipca 1942 w Krakowie) – polski malarz, przedstawiciel nurtu malarstwa o tematyce historycznej i batalistycznej. Autor wielu obrazów przedstawiających wydarzenia z okresu wojen napoleońskich i powstania listopadowego, scenki rodzajowe, portrety i konie. Wraz z Janem Styką współautor Panoramy Racławickiej.
Syn Juliusza Kossaka, ojciec Jerzego Kossaka, Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej i Magdaleny Samozwaniec.

Spis treści 1 Życie 2 Twórczość 2.1 Początki i debiuty 2.2 Malarstwo monumentalne i batalistyczne 2.3 Panoramy 2.4 Okres berliński (1895–1902) 2.5 Przed I wojną światową (1903–1914) 2.6 Okres międzywojenny 2.7 Ostatnie lata 3 Potomkowie 4 Zobacz też 5 Przypisy 6 Bibliografia 7 Linki zewnętrzne

[edytuj] Życie

Wojciech Horacy Kossak urodził się w Paryżu, dokąd wyjechali jego rodzice wkrótce po ślubie. Drugie imię otrzymał po swoim ojcu chrzestnym francuskim malarzu Horacym Vernecie. Naukę zaczął pobierać już po powrocie rodziny do Polski w gimnazjum na Placu Trzech Krzyży w Warszawie. Ukończył cztery klasy gimnazjum niższego i dwie wyższego (lata 1863–1869). Po przeprowadzce do Krakowa uczył się w Gimnazjum św. Anny i równocześnie od ojca – malarstwa.

W latach 1871–1873 studiował w Szkole Rysunku i Malarstwa (późniejsza Szkoła Sztuk Pięknych) pod kierunkiem Władysława Łuszczkiewicza, a potem do 1875 r. w Akademii, monachijskiej uczelni artystycznej, u profesorów Aleksandra Strähubera i Aleksandra Wagnera. Od jesieni 1876 r. odbywał roczną służbę wojskową, zakończoną egzaminem oficerskim, w 1. ck. pułku ułanów w Krakowie. W 1877 r. młody malarz wyjechał na dalsze studia tym razem do Paryża, do szkoły Bonnata i Cabanela.

W 1883 r. Kossak powrócił do Krakowa, rok później ożenił się z ziemianką z Łomżyńskiego – Marią Kisielnicką. Przebudował Kossakówkę i urządził własną pracownię, w której malował w przerwach między licznymi podróżami po całym świecie przez około 50 lat. Tam też przyszły na świat jego dzieci: Jerzy Kossak, Maria Pawlikowska-Jasnorzewska i Magdalena Samozwaniec.

W latach 1895–1902 mieszkał i malował w Berlinie również dla dworu pruskiego; był protegowanym cesarza Wilhelma II. Okres twórczy do I wojny światowej dzielił między Krakowem a Wiedniem. W 1914 r. został zmobilizowany i w stopniu rotmistrza brał udział w walkach w Lubelskiem, nie rozstając się ze szkicownikiem. Po odrzuceniu prośby Kossaka o zwolnienie ze służby w austriackiej armii i przeniesieniu do Warszawy malarz podjął pracę profesora w Szkole Sztuk Pięknych (lata 1915–1918). W 1918 r. w październiku rozpoczął służbę w polskim wojsku w stopniu majora. W 1919 r. definitywnie zakończył służbę w armii. Odbył podróże do Francji (lata: 1920, 1923, 1924) i Stanów Zjednoczonych (lata: 1920, 1927, 1930, 1932, 1934). Wracał do Kossakówki albo do pracowni na 6. piętrze hotelu Bristol w Warszawie.

Kossak był założycielem grupy malarskiej Zero (1908), wiceprezesem, a potem prezesem Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych. W 1913 r. w Warszawie wydał "Ilustrowane Pamiętniki". Interesował się również teatrem, czemu dał wyraz w próbach napisania utworu scenicznego o powstaniu listopadowym.

Działał też w dziedzinie nie związanej z malarstwem: w latach 1912–1914 w Sekcji Samochodowej, a później w Krakowskim Klubie Automobilowym przy Krajowym Związku Turystycznym.

Kossak za swoje zasługi dla sztuki został odznaczony: Orderem Żelaznej Korony Pruskiej, Orderem Orła Czerwonego IV klasy, austriackim krzyżem kawalerskiego orderu Franciszka Józefa I i Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. Był kawalerem Legii Honorowej.

[edytuj] Twórczość

[edytuj] Początki i debiuty

Wojciech Kossak zaczynał swoją drogę artystyczną od malowania kopii obrazów ojca, ale pojawiały się też własne kompozycje. Pierwsze z nich to: Powrót z polowania, Przejażdżka, Rozstawianie myśliwych na stanowiskach, Ulica w Wenecji, Jarmark na konie w Bałcie, Wyprawa na niedźwiedzia, Kulig na Wołyniu, i in. Od 1877 r., gdy namalował Rekonesans, zaczął wystawiać swoje prace w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie. Potem w trakcie studiów zagranicznych debiutował w Paryżu obrazem Autoportret w mundurze ułańskim (1882). Od 1880 r. wystawiał swoje obrazy w Salonie Krywulta w Warszawie, a od 1881 r. w galerii Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych. W wiedeńskiej galerii Kűnstlerhaus w 1882 r., w Peszcie w r. 1884, w Monachium i Berlinie w 1889 r.

[edytuj] Malarstwo monumentalne i batalistyczne

Karierę artystyczną rozpoczął Kossak obrazem namalowanym w 1887 r., Wyjazd na polowanie w Gödöllö, z cesarzem Franciszkiem Józefem na pierwszym planie. Była to odpowiedź na osobiste przeżycia artysty, który brał udział w tym cesarskim polowaniu pod Budapesztem. Wkrótce potem zainaugurował cykl historyczno-patriotyczny, niewątpliwie częściowo z inspiracji ojca, malując pierwszą wersję Olszynki Grochowskiej, jeden z najpopularniejszych obrazów historycznych. Kolejne prace to: Manewry pod Sądową Wisznią, Portret marszałka M. Zyblikiewicza, Bitwa o miasto, Sztab Skrzyneckiego, Sztab Kościuszki, Artyleria w ogniu, Królewska ujeżdżalnia za Stanisława Augusta, Bitwa pod Raszynem (malowana wspólnie z Juliuszem), Somosierra, Chłopicki ze sztabem, Napoleon dekoruje T. Tyszkiewicza na polu bitwy pod Smoleńskiem, Wzięcie do niewoli Tyszkiewicza w czasie odwrotu spod Moskwy, Odpoczynek podczas manewrów, W drodze do Borysowa, Jan III odbiera defiladę wojsk brandenburskich pod Wiedniem, Bitwa pod Młynarzami, Epizod z bitwy pod Wagram, i in.

[edytuj] Panoramy

Okres pełnej dojrzałości artystycznej to fascynacja panoramą popularną w Europie końca XIX wieku. Inspiracją były dla Kossaka trzy spośród wielu: Bitwa pod Sedanem, Verneta (niemiecka) i dwie francuskie również opiewające kampanię 1870 r. Do malowania Panoramy Racławickiej^[1] (z okazji 100-lecia powstania kościuszkowskiego) zaprosił Wojciecha Kossaka Jan Styka w 1892 r. Powstanie dzieła poprzedziły dokładne studia nad techniką tworzenia panoram, zamówiono odpowiednią żelazną konstrukcję, na której rozpięte były ogromne płótna, przeprowadzono badania historyczne i kostiumologiczne, a nawet dokładne badania w terenie, gdzie bitwa miała miejsce. Wszystko po to, by wiernie odtworzyć wydarzenie w najdrobniejszych szczegółach. Najpierw powstała tzw. Mała Panorama Racławicka, czyli 4 wielkie szkice, a dopiero potem przystąpiono do malowania właściwej panoramy. W pracy nad dziełem brali również udział młodzi malarze: Ludwik Boller, Tadeusz Popiel, Teodor Axentowicz, Zygmunt Rozwadowski, Włodzimierz Tetmajer, Michał Sozański, Wincenty Wodzinowski. Panorama Racławicka została ukończona w 1894 r. i pokazana publiczności w dniu otwarcia Powszechnej Wystawy Krajowej we Lwowie. To monumentalne dzieło o rozmiarach 15 metrów wysokości na 150 metrów szerokości spotkało się z dużym zainteresowaniem i uznaniem. Dzisiaj można ją oglądać w Rotundzie Panoramy Racławickiej.

Drugą panoramę malował Kossak wraz z Julianem Fałatem. Pierwszy z artystów był autorem scen rozgrywających się nad rzeką Berezyną pod wsią Studzianka przedstawiających powrót niedobitków Wielkiej Armii Napoleona; drugi namalował cały pejzaż, będący tłem obrazu. Praca nad Przejściem przez Berezynę^[2] trwała 16 miesięcy i zakończyła się w 1896 r. Panorama nie przetrwała w swojej pierwotnej postaci; została pocięta na segmenty, z których do dziś znane są: Poczet sztandarowy, Kuchnia polowa nad Berezyną, Palenie sztandarów.

Były też plany następnych panoram, które jednak nie zostały zrealizowane lub nie cieszyły się większym zainteresowaniem. Z projektu panoramy Bitwy pod Somosierrą zostały tylko 4 szkice. Panorama Bitwa pod piramidami została pokazana w Warszawie, ale temat obcy polskiemu odbiorcy nie wzbudził zainteresowania i dzieło zostało pocięte na fragmenty. W końcu Kossak miał nadzieję zrealizować wielką Panoramę Grochowa. Temat bitwy w Olszynce Grochowskiej powracał wielokrotnie w jego twórczości (Olszynka Grochowska wersja pierwsza i replika, Przegląd 4 Pułku piechoty na pozycjach w Olszynce Grochowskiej, Fragment z Olszynki, Józef Chłopicki w bitwie pod Grochowem), nie udało się jednak zrealizować pomysłu przed 1939 r. Pozostały tylko szkice.

[edytuj] Okres berliński (1895–1902)

Powodzenie panoramy Berezyna, którą artyści malowali w Berlinie, zachęciło Kossaka do dalszej intensywnej pracy; skupił się wówczas na tematyce związanej z powstaniem listopadowym: Spotkanie belwederczyków w noc 29 listopada 1830 r. z kirasjerami rosyjskimi na moście w Łazienkach, Bateria ks. St. Jabłonowskiego po szturmie na Warszawę, Pobojowisko pod Iganiami to tylko niektóre z płócien. Zainteresowanie dworu pruskiego malarstwem Kosska rozpoczęło kilkuletni okres protektoratu Wilhelma II. W tym czasie powstały obrazy: Grenadierzy królewscy w bitwie pod Etoges, Odwrót Blüchera po bitwie pod Montmirail 1814, Śmierć Ludwika Ferdynanda pod Saalfeld. Żaden z tych obrazów nie był pochwałą pruskiego oręża. Jedynie obrazy Bitwa pod Zondorf 1758 i Szarża huzarów pruskich na baterie rosyjskie pod Jägersdorf 1758 przedstawiają sukcesy wojsk pruskich w bitwach z Rosjanami. Oprócz scen batalistycznych Kossak malował w tym okresie portrety Wilhelma, a także obrazy na zamówienia arystokracji i finansjery niemieckiej. W 1902 r. po strajku wrzesińskim zerwał współpracę i wyjechał z Berlina.

[edytuj] Przed I wojną światową (1903–1914)

W tym okresie swojej twórczości Kossak malował głównie w Krakowie i Wiedniu, gdzie miał pracownię na Schwarzenbergplatz. Powstały wtedy, m.in.: Niegolewski pod Somosierrą, Chorągiew pancerna, Wiosna 1813 roku, Portret ces. Franciszka Józefa I na koniu, Portret konny arcyks. Franciszka Salwatora, Arcyks. Franciszka Ferdynanda, Arcyks. Gizeli, Portret konny hr. Romanowej Potockiej. W 1905 r. namalował jeden z najlepszych obrazów Krwawa niedziela w Petersburgu 22 stycznia 1905 r.. Potem powstała jeszcze replika tego dzieła, Portret córek artysty i innych osób, Artyleria w ogniu, Fragment z Olszynki, Ranny Kirasjer i dziewczyna, Odpoczynek, Obrona Woli, Kiliński prowadzi jeńców rosyjskich przez Warszawę, Miecze grunwaldzkie, Baterie Somosierry. Malował coraz więcej, i bardzo często na zamówienie, portretów scenek rodzajowych, polowań, niejednokrotnie powtarzał te same tematy lub wykonywał repliki swoich dzieł. Ta masowa produkcja wpłynęła na obniżenie jakości obrazów i niezadowolenie krytyki. W dalszym ciągu powstawały również wartościowe dzieła – obrazy o tematyce historycznej: Bitwa pod Kuflewem, Rekwizycja, Sztab Chłopickiego, Szwoleżerowie przed Napoleonem, Wypędzenie Austriaków z Torunia. Jego obrazy podziwiali odwiedzający galerie i wystawy w kraju i za granicą: w Wiedniu (1903, 1904, 1905), w Londynie (1905, 1906), w Krakowie (prawie corocznie), we Lwowie (1909), w Warszawie (1904, 1911), w Rzymie (1911), w Paryżu (1914) i w Łodzi (1914).

[edytuj] Okres międzywojenny

Po zakończeniu wojny Kossak zaczął malować scenki o tematyce wojskowej. Na płótnach pojawiały się konie i żołnierze w najrozmaitszych ujęciach (alarmy, pobudki, patrole, zwiady, utarczki, bitwy, pobojowiska i zgliszcza, a także zaloty ułanów do dziewczyn).

Pobyt w Stanach Zjednoczonych przyczynił się do powstania około 20 obrazów i portretów (Portret amazonki Mally Crawford, Georga Palmera Putnama, Mac Cornicka, Portret konny gen, Johna Pershinga. A w czasie kolejnych pobytów malował portrety biznesmenów i farmerów, wojskowych i kowbojów oraz gwiazdy filmowe jako amazonki.

Od roku 1921 malował na zamówienie Muzeum Wojska i Muzeum Narodowego obrazy: Sowiński na szańcach Woli, Kircholm, Grunwald i Rokitnę . Nieco później powstały: Szarża na baterię rosyjską 1831 r., Lady Godiva, Kościuszko pod Racławicami, Napoleon eskortowany przez szwoleżerów, Orlęta lwowskie, Olszynka Grochowska (czwarta replika), Szarża ułańska i wiele innych.

W latach 1925–1926 jeździł z synem po dworach w Poznańskiem i dla podreperowania finansów malował portrety i obrazy na zamówienie. Z tego okresu są m.in.: portret Emila Młynarskiego, Andrzeja Rotwanda, portret córek Zdzisława Tarnowskiego na koniach, portret Marii Scipio del Campo, Tomasza Zamoyskiego, Józefa Piłsudskiego, prezydenta Ignacego Mościckiego. Natomiast pośpieszna produkcja obrazów i replik w tzw. "fabryczce", którą zapoczątkował, a kontynuował syn Jerzy Kossak, była ukrywaną tragedią Kossaka – artysty malarza.

[edytuj] Ostatnie lata

Kossak był malarzem bardzo pracowitym i płodnym. Nie sposób wymienić wszystkie jego obrazy, a malował do końca życia i do ostatnich chwil snuł plany o nowych przedsięwzięciach. Obrazy z tego okresu to, m.in.: Zaślubiny Polski z morzem, Portret Edwarda Krasińskiego, Fantazja na temat jazdy polskiej, Na straży polskiego morza, Portret kardynała Hlonda, Portret gen. Kazimierza Sosnkowskiego.

[edytuj] Potomkowie

• Syn – Jerzy ur. 1886 r. – artysta malarz
• Córka – Maria, de domo Kossak, primo voto Bzowska, secundo voto Pawlikowska, tertio voto Jasnorzewska, ur. 1891 r. – poetka i pisarka
• Córka – Magdalena de domo Kossak, primo voto Starzewska, secundo voto Niewidowska, ur. 1894 r. – pisarka

[edytuj] Zobacz też

• Juliusz Kossak, Jerzy Kossak, Karol Kossak, ród Kossaków

Przypisy

[edytuj] Bibliografia

• Maciej Masłowski: Juliusz Kossak. Warszawa: "Auriga" Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1984. ISBN 8322102941. 
• Stefania Krzysztofowicz-Kozakowska: Kossakowie. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2001. ISBN 83-7023-855-6. 
• Wojciech Kossak: Wspomnienia. Instytut Wydawniczy PAX, 1971. 

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Internetowa galeria obrazów Wojciecha Kossaka
• Panorama Racławicka

Lubelskie: pogotowie przeciwpowodziowe

Wisła w Annopolu (Lubelskie) przekroczyła po południu stan alarmowy o 4 cm. W niżej położonych Puławach, poziom wody w rzece zbliżył się do stanu ostrzegawczego.

Lepper o Sejmie: to żenujące, kompromitacja

Andrzej Lepper, przewodniczący Samoobrony oświadczył w Olsztynie, że to, co dzieje się w Sejmie "jest żenujące", a "kłótnia między rządem, a pałacem prezydenckim kompromituje Polskę w oczach świata".

"Nie prowadzimy nagonki na Kurskiego i Wassermanna"

"Gazeta Wyborcza" nie prowadzi nagonki na posłów PiS Jacka Kurskiego i Zbigniewa Wassermanna. Wydaje się, że wyroki w procesach między "Gazetą" a nimi były sprawiedliwe - uważa z-ca redaktora naczelnego "Gazety" Piotr Pacewicz.

Pierwsza ofiara powodzi na Podkarpaciu

35-letni mieszkaniec Jabłonki w powiecie brzozowskim jest prawdopodobnie pierwszą ofiarą powodzi na Podkarpaciu. Ciało Grzegorza P. wyłowiono po południu z potoku Dydnianka, który wpada do Sanu.

Propozycja Szymanek-Deresz ws. ustawy medialnej

Jolanta Szymanek-Deresz (SLD) oceniła - dzień po tym jak Sejm podtrzymał weto prezydenta do ustawy medialnej - że obecnie jest dobry moment, aby rozpocząć prace nad ustawą medialną w układzie ponadpartyjnym, z uwzględnieniem postulatów Sojuszu.

Linki: Strona g��wna