Z Wikipedii

Wojna trzynastoletnia
Zamek w Malborku, wykupiony przez Polaków w 1457 roku z rąk najemników
Data	6 lutego 1454 - 19 października 1466
Miejsce	Pomorze Gdańskie, Morze Bałtyckie
Wynik	Zwycięstwo Polski
Przyczyna	Podpisanie przez Kazimierza Jagiellończyka aktu inkorporacji
Strony konfliktu zakon krzyżacki + czasowo Dania, zakon kawalerów mieczowych i Amsterdam Polska

Wojna trzynastoletnia (1454-1466) – wojna między zakonem krzyżackim a Polską, zakończona II pokojem toruńskim.

[edytuj] Przyczyny wybuchu wojny

Po wielkiej wojnie, zakon krzyżacki dotknął wewnętrzny kryzys. Wyzyskiwana ludność była skora do buntu, znalazło to swój wyraz w utworzeniu Związku Pruskiego (1440), skupiającego miasta pruskie, m.in. Gdańsk i Toruń. Jego polityka skierowana była przeciw Krzyżakom, jednakże Zakon nie był w stanie poradzić sobie ze wzrastającą w siłę organizacją, toteż odwoływał się nawet do papieża, który nałożył na Związek ekskomunikę. Nie przeszkodziło to jednak w znacznym stopniu w działaniach antykrzyżackich. Ich kulminacją był wybuch powstania 6 lutego 1454 roku atakiem na zamek krzyżacki w Toruniu i zwrócenie się do panującego wówczas w Polsce Kazimierza Jagiellończyka z prośbą o włączenie Prus do Korony Polskiej. 6 marca 1454 król podpisał akt inkorporacji, jednocześnie wypowiadając Zakonowi wojnę. Jednocześnie pozostałe miasta pruskie doprowadziły do wybuchu powstania skierowanego przeciwko Krzyżakom.

[edytuj] PoczÄ…tek wojny

Te śmiałe posunięcia nie odzwierciedlały jednak faktycznej siły Polski, która przeżywała wówczas kryzys władzy królewskiej. Niesforna szlachta zwołana pod Cerekwicę zażądała od władcy nadania przywilejów. Dotyczyć miały one m.in. niemożności podejmowania decyzji o zwołaniu pospolitego ruszenia przez króla bez wcześniejszej zgody zjazdów ziemskich. Kazimierz zmuszony był ugiąć się pod prośbami szlachty, która groziła, że nie przystąpi do wojny (przywileje cerekwickie dotyczyły jednak tylko Wielkopolan). Po satysfakcjonujących dla szlachty decyzjach królewskich, ruszyła ona na twierdzę Chojnice (należącą do Krzyżaków). Bitwa pod Chojnicami stanowiła klęskę wojsk polskich (mimo ich liczebnej przewagi) i pokazywała wyższość zaciężnych wojsk zakonnych nad rycerstwem polskim. Kończył się pewien okres w wojskowości Polski – potrzebne były reformy armii, na które władca nie miał pieniędzy.

[edytuj] Kolejne etapy konfliktu

Potrzebne pieniądze król uzyskał dzięki pomocy bogatych miast pruskich (m.in. Gdańska, Torunia). Co prawda, po dotychczasowych klęskach wojsk polskich spora część Prus uprzedziła się do Korony, jednak w tym momencie nie było odwrotu. Wspomnianym wysiłkiem finansowym, król zdołał opłacić armię zaciężną. Jednak pierwsza znacząca bitwa rozegrała się na morzu w pobliżu Bornholmu – w 1457 flotylla duńska (wspierająca Krzyżaków) została rozbita przez gdańskich kaprów. Już rok później (1457) Polacy uzyskali Malbork od zaciężnych wojsk czeskich walczących po stronie Zakonu w zamian za żołd, z którym Krzyżacy zalegali. Co prawda miasto utracono bardzo szybko, bo już 28 września, jednak zamek pozostał w ręku wiernego Polsce Oldrzycha Czerwonki.

Bitwa pod Świecinem (1462), w której zaciężną już armią polską dowodził Piotr Dunin stanowiła zwycięstwo strony polskiej i uważana jest przez historyków za punkt zwrotny w działaniach wojny trzynastoletniej. Ostatnią większą bitwą, również wygraną dla Polski była Bitwa na Zalewie Wiślanym (1463), w której połączone floty Gdańska i Elbląga rozbiły flotę krzyżacką, stanowiła gwóźdź do trumny Zakonu. Polacy stali się stroną dominującą zarówno na lądzie jak i wodzie.

[edytuj] Zakończenie wojny i II pokój toruński

Od roku 1464 trwały rokowania, zakończone podpisaniem w 1466 II pokoju toruńskiego. Po raz kolejny wyniki rokowań nie odzwierciedlały faktycznej dominacji Polaków nad Krzyżakami, jednakże wystarczyło to do wyeliminowania Zakonu z grupy liczących się w ówczesnej Europie potęg. Polska zaś wchodziła powoli w swój złoty wiek. Poniżej przedstawione są najważniejsze postanowienia II pokoju toruńskiego:

• Polska odzyskaÅ‚a (po 158 latach) Pomorze GdaÅ„skie (dokÅ‚adniej Prusy Królewskie), jednakże nie doszÅ‚o do caÅ‚kowitej inkorporacji ziemi krzyżackiej do Korony Polskiej
• do Polski wróciÅ‚a również ziemia cheÅ‚miÅ„ska z Toruniem
• Polska uzyskaÅ‚a Malbork, ElblÄ…g, WarmiÄ™
• paÅ„stwo zakonne ze stolicÄ… w Królewcu staÅ‚o siÄ™ lennem Polski, zaÅ› każdy wielki mistrz zobowiÄ…zany byÅ‚ do skÅ‚adania wÅ‚adcy polskiemu hoÅ‚du
• zostaÅ‚o utworzone dominium warmiÅ„skie. ByÅ‚y to ziemie biskupstwa warmiÅ„skiego podlegajÄ…cego wczeÅ›niej Zakonowi. W efekcie doszÅ‚o zresztÄ… z czasem do sekularyzacji pozostaÅ‚ych Prus Zakonnych.

Co ciekawe pokój ten nie został uznany przez papieża oraz cesarza (warto podkreślić, że były to formalnie władze zwierzchnie Zakonu), co pomniejszało jego znaczenie w stosunkach międzynarodowych.

[edytuj] Bibliografia

• Marian Biskup, Wojna trzynastoletnia, Kraków 2008
• Antoni Czacharowski, KsiÄ™ga żoÅ‚du ZwiÄ…zku Pruskiego z okresu wojny trzynastoletniej 1454-1466, ToruÅ„ 1969.
• PaweÅ‚ Jasienica, Polska Jagiellonów

[edytuj] Zobacz też

• II pokój toruÅ„ski
• stosunki polsko-krzyżackie

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Wojna trzynastoletnia w ToruÅ„skim Serwisie Turystycznym
• ZdjÄ™cie przysiÄ™gi Stanów Pruskich zÅ‚ożonej Kazimierzowi JagielloÅ„czykowi (15 kwietnia 1454)