Z Wikipedii

Współrzędne: 53°50'29" N 14°36'41" E53.8413889 14.6113889 (Wolin (miasto))

Wolin
Herb Wolina Flaga Wolina
Województwo	zachodniopomorskie
Powiat	kamieński
Gmina  - rodzaj	Wolin miejsko-wiejska
Prawa miejskie	1278 (lubeckie)
Burmistrz	Eugeniusz Jasiewicz
Powierzchnia	14,41 km²
Położenie	53° 50'29'' N 14° 36'41'' E
Liczba mieszkańców (2004)  - liczba ludności  - gęstość	4888 339,2 os./km²
Strefa numeracyjna (do 2005)	91
Kod pocztowy	72-510
Tablice rejestracyjne	ZKA
Położenie na mapie Polski Wolin
TERC10 (TERYT)	4324307064
SIMC10	0980079
Miasta partnerskie	Venansault Staffanstorps Usedom
Urząd miejski3 ul. Zamkowa 23 72-510 Wolin tel. 91 326-13-22; faks 91 326-13-33 (e-mail)
Strona internetowa miasta

Wolin (niem. Wollin) – miasto w północno-zachodniej części woj. zachodniopomorskiego, w powiecie kamieńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Wolin. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. szczecińskiego.

Tutejsza parafia św. Mikołaja jest siedzibą dekanatu.

Spis treści 1 Położenie 2 Historia 2.1 Pierwsze ślady osadnictwa 2.2 Początek 2.2.1 Port i handel w średniowieczu 2.3 Pierwsze pisane wzmianki 2.4 Historia 2.5 Toponimika nazwy 3 Populacja 4 Oświata 5 Kultura 6 Komunikacja 6.1 Kolej 6.2 Transport drogowy 7 Architektura 7.1 Zabytki 7.2 Obiekty historyczne 8 Wolinianie 9 Administracja 9.1 Miasta partnerskie 10 Bibliografia 11 Przypisy 12 Zobacz też 13 Linki zewnętrzne

[edytuj] Położenie

Położone jest na Pobrzeżu Szczecińskim, na wyspie Wolin, nad cieśniną Dziwna. Przez miasto przebiega droga krajowa nr 3: Świnoujście – Wolin – Szczecin – Gorzów Wielkopolski – Zielona Góra – granica z Niemcami.

Układ miejski tworzy 42 ulice^[1] oraz 1 osiedle mieszkalne (os. Robotnicze).

[edytuj] Historia

[edytuj] Pierwsze ślady osadnictwa

Pierwsze ślady ludzi na terenie Wolina pochodzą z epoki kamienia i (4200-1700 lat p.n.e.). Wykopaliska świadczą o istnieniu osadnictwa nieustannie, we wszystkich późniejszych epokach: brązu, żelaza, okresu wpływów rzymskich oraz wędrówki ludów. Osiadłe w tamtym czasie na terenie dzisiejszej gminy Wolin plemię Wolinian rozwinęło niezliczone ośrodki życia plemiennego, a z samego Wolina – Winety w X w. uczyniło największe miasto Europy.

[edytuj] Początek

Osada powstała na przełomie VIII i IX w. przy przeprawie przez Dziwnę. Lokalizacja na skrzyżowaniu ważnych szlaków handlowych miała znaczący wpływ na jej losy. W IX w. otoczony został potężnymi umocnieniami drewniano-ziemnymi. Pod koniec IX w. wieś nabrała cech miejskich. Stała się stolicą plemienia Wolinian. Była również ważnym ośrodkiem kulturowym. Obszar objęty władaniem Wolinian sięgał po Kamień Pomorski na północy i po Puszczę Goleniowską na południu. Obejmował powierzchnię ok. 1200 km². W szybkim tempie rozwijały się rzemiosła i handel. Maksimum rozwoju Wolina przypada na IX-XII w. O bujnej historii tego miasta mówią kroniki niemieckie i sagi skandynawskie.

[edytuj] Port i handel w średniowieczu

W średniowieczu Wolin był największym portem i ośrodkiem handlu morskiego na południowym wybrzeżu Bałtyku.

[edytuj] Pierwsze pisane wzmianki

Pierwsze wzmianki o Wolinie pochodzą z ok. 870 r. Znalazły się one w "Żywocie Świętego Ansgara" spisanym przez Mnicha Rymbarta. Przywołuje o nim także Ibrahim Ibn Jakub – żydowski kupiec i podróżnik w 966 r. Pisze o nim jako najpotężniejszym mieście nad Bałtykiem. Z kolei w 1074 r. Adam z Bremy opisał:

Odra to najbogatsza rzeka Slavonii. Przy jej ujściu stoi poważne miasto Jumneta, ośrodek wielce odwiedzany przez barbarzyńców i greków mieszkających naokoło. Jest to istotnie największe z miast, jakie są w Europie. Mieszkają w nim Słowianie i inne narodowości, Grecy i barbarzyńcy. Miasto to, bogate wszystkimi towarami północy, posiada wszelkie możliwe przyjemności i rzadkości. Jest tam garnek Wulkana, który mieszkańcy greckim ogniem nazywają

Thietmar w 1000 r. zapisuje civitas magna Livilni, a Adam Bremeński w 1074 r. określa położenie Wolina – Jumne u ujścia Odry na ziemi Słowian. A oto słynny opis miasta, pozostawiony nam przez kronikarza z XIII stulecia, Helmolda, autora Chronica Slayorum, który w II księdze takie dane powtarza za Saxo Grammaticusem:

Przy cieśninie, przy której rzeka Odora wypływa na morze Balticum, było ongiś sławne miasto Vinneta, które dawało wspaniały port ludom okolicznym. O mieście tym opowiadają rzeczy wielkie i prawie nie do wiary, dlatego godzi się wspomnieć pisząc o nim. Było to ponoć miasto największe z tych, które posiada Europa, a które zamieszkują Słowianie i inne narody. Grecy i Barbarzyńcy, Saxonowie, którzy tam przybywali, mieli pozwolone zamieszkać pod warunkiem, że w czasie pobytu nie będą propagować chrześcijaństwa. Aż do czasu zburzenia całkowitego tego miasta wszyscy mieszkańcy jego wierni byli obrządkom pogańskim. Niemniej żaden inny naród nie przewyższał ich w obyczajności i uczciwości. Miasto ono, zbogacone towarami wszystkich innych narodów, obfitowało w rzeczy rzadkie i przyjemne. Powiadają, że to miasto przebogate zostało całkowicie zniszczone przez króla duńskiego, który popłynął doń na wielkiej flocie, ale pozostały po nim widoczne ślady starożytności. Tam oto Neptun pokazuje swoją potrójną naturę, wyspa ta bowiem jest oblewana przez trzy żywioły; jeden o wodach zielonych, drugi białawych, a trzeci nader gwałtowny, rozruszany przez ustawiczne burze.

[edytuj] Historia

Początkiem wczesnośredniowiecznego miasta była niewielka osada, która dzięki handlowi szybko rozbudowała przedmieścia i stała się centrum życia religijnego kultu słowiańskiego Światowida – Trygława. W bezpośrednim sąsiedztwie słowiańskiego grodu powstały cmentarzyska: dzisiejsza Młynówka i Wzgórze Wisielców, gdzie widać jeszcze ślady kurhanów.

W 967 r. Mieszko I włączył Wolin do Polski, czyniąc go jednym z najważniejszych portów i ośrodków handlowych nad Bałtykiem. Na przełomie X w. ponownie stał się autonomiczny i osiągnął szczyt swego rozwoju. Liczbę mieszkańców szacowano na ok. 9 tys. (Gniezno i Poznań nie przekraczały wtedy 4 tys.). Powstały przedmieścia po stronie południowej i północnej, a w najbliższej okolicy podmiejskie osady.

W 1043 r. Wolin został zdobyty i zniszczony przez duńskiego króla Magnusa Dobrego. W 1098 r. pod miasto podeszły duńskie wojska króla Eryka I i zdobyły podgrodzie i tyle bogactw, że o miasto już nie walczyły. Po odbudowaniu Wolin do 1121 r. prowadził samodzielną politykę, kiedy Bolesław Krzywousty ponownie przyłączył Wolin do Polski. W 1124 r. przebyła do miasta misja chrystianizacyjna Ottona z Bambergu. w 1140 r. papież Innocenty II zatwierdził biskupstwo wolińskie (pomorskie) z katedrą Św. Wojciecha w Wolinie i poddał je zwierzchnictwu metropolii gnieźnieńskiej, obdarzając pewnymi przywilejami lokalnymi. Pierwszym biskupem został kapelan Bolesława Krzywoustego – Wojciech.

W II poł. XII w. upadła rola handlu dalekosiężnego, będącego podstawą bogactwa mieszkańców. W 1173 i 1177 r. był dwukrotnie zdobywany i niszczony przez Duńczyków. Wolin już nie był w stanie powrócić do dawnej świetności. Poza doszczętnym spaleniem grodu w dużej mierze przyczyniło się do jego upadku zapiaszczenie i zamulenie Dziwny, co przypieczętowało upadek handlu. Przeniesienie biskupstwa do Kamienia było dopełnieniem upadku miasta. Na miejscu dumnego grodu aż do połowy XII w. istniała jedynie wieś słowiańska, którą dopiero książę Barnim podniósł w 1278 r. do rangi miasta, na prawie lubeckim. W 1365 r. miasto było członkiem Hanzy. W 1535 r. miasto przeszło na protestantyzm. W połowie XVI w. rezydowała tutaj księżniczka Zofia, a w początkach XVII w. – księżna Anna Brunszwicka.

W czasie wojny trzydziestoletniej miasto zostało zniszczone i spalone. Od XI w. do 1630 r. wyspa Wolińska podlegała władzy pomorskich książąt o słowiańskich korzeniach. W 1630 r. zapanowali tu Szwedzi, władali wyspą i okolicą pomorską do 1720 r., gdy układ sztokholmski przyznał całe Pomorze Prusom. W rękach niemieckich pozostawał więc Wolin do 1945 r., czyli przez 225 lat. W 1892 r. miasto otrzymało połączenie kolejowe ze Szczecinem i Świnoujściem.

W czasie II wojny światowej, podczas zdobywania go przez Armię Czerwoną został zniszczony w 70%^{[potrzebne źródło]}. Całkowitej zagładzie uległo Stare Miasto^{[potrzebne źródło][styl do poprawy]}. Wolin włączony został do Polski, zaś jego dotychczasową ludność wysiedlono do Niemiec.

[edytuj] Toponimika nazwy

Zapisy źródłowe^{[potrzebne źródło]} od wczesnego średniowiecza wymieniają:

• 967 r. – Yuloin
• 1124 r. – Yulin
• 1140 r. – Wulinensis civitas, Willin
• 1188 r. – Wołyń
• 1185 r. – Wolin
• 1216 r. – Yolin
• 1217 r. – Wolin i zniemczone Wollin

Pierwotne brzmienie nazwy jest trudne obecnie do odtworzenia. Na ogół nazwę wywodzi się z prasłowiańskiego rdzenia "vel", "vol", ("mokry", "wilgotny", "wodny"), mogła więc brzmieć Wołyń (identycznie jak na zabużańskim pograniczu polsko-ruskim). W źródłach niemieckich występuje też pod nazwami: Jumne, Jumneta, Julin, Wineta, w sagach skandynawskich Jamsborg. Wszystkie te nazwy powstały na bazie nazwy pierwotnej, ulegając różnym przekształceniom w pisowni. Przejściowo nazwa powojenna miasta brzmiała Wołyń.

[edytuj] Populacja

rok/okres	ludność
X/XI w.	ok. 9 tys.
1540	ok. 300 – 400
1740	1621
1794	2217
1816	2524
1857	4034
1900	4679
1925	4723
1939	4807
1946	2369
1955	1800
1970	3010
1987	4181
2004	4888

[edytuj] Oświata

We wrześniu 1996, w 50 rocznicę istnienia wolińskiej podstawówki, wmurowany został kamień węgielny pod rozbudowę szkoły. Pierwsze nowe sale lekcyjne pojawiły się w 1998 r. Do szkoły podstawowej uczęszcza ponad 800 uczniów^{[potrzebne źródło]}.

Miasto posiada szkoły średnie: Liceum Ekonomiczne i Technikum Ogrodnicze. Uczniowie wolińskich szkół prowadzą współpracę z ich niemieckimi rówieśnikami z Torgelow (Niemcy). Wspólną platformę zainteresowań znaleziono w tradycji Wikingów. W Torgelow działa Towarzystwo Ukranenland, a Ukranen, to niemiecka nazwa plemienia Wkrzan zamieszkującego tamte ziemie. Niemieccy uczniowie brali udział np. w wodowaniu w Wolinie historycznego statku "Starigard", a polska młodzież uczestnicząca w obozie w Torgelow, próbowała swych sił w rękodzielnictwie według wikingowskich wzorców. Liceum Ekonomiczne w Wolinie, od 1993 roku ma przyjazne kontakty z gimnazjum w niemieckim Eggesin. Młodzi regularnie, co 2-3 miesiące, składają sobie wizyty i podejmowani są w domach rodziców^{[potrzebne źródło]}. Chodzą na wycieczki, dyskoteki i rywalizują sportowo. Od czasów tych kontaktów znacznie wzrósł zapał wolinian do nauki języków obcych^{[potrzebne źródło]}.

[edytuj] Kultura

Miejski Ośrodek Kultury w Wolinie prowadzi swą działalność w piwnicach Ratusza. Niewielkie pomieszczenia pozwalają na prowadzenie zaledwie kilku zespołów i kół zainteresowań. Powodzeniem cieszy się salka muzyczna. Młodzież z wolińskich szkół przygotowuje się tu do dorocznych "Dni Morza" i Festiwalu Słowian i Wikingów.

[edytuj] Komunikacja

[edytuj] Kolej

Przez stację kolejową Wolin Pomorski przebiega zelektryfikowana linia kolejowa nr 401 (Szczecin – Świnoujście). W sezonie letnim, w ciągu doby kursuje tędy kilkanaście pociągów^{[potrzebne źródło]}, łącznie z pośpiesznymi: "Baltic" do Pragi przez Szczecin, Poznań, Wrocław; "Barbakan" do Krakowa przez Poznań, Wrocław, Katowice; "Hotel" do Warszawy. Po sezonie letnim PKP zmniejszają liczbę połączeń.

[edytuj] Transport drogowy

Przez Wolin przebiega droga krajowa nr 3. Od strony Świnoujścia biegnie ona obwodnicą Dargobądzia, następnie przez nowy most w Wolinie i dalej do Parłówka. Stanowi ona część międzynarodowej trasy E65 z Malmö w Szwecji do miejscowości Chaniá na Krecie.

[edytuj] Architektura

[edytuj] Zabytki

Zabytki chronione prawnie w Wolinie:

• teren Starego Miasta^[2],
• kościół św. Mikołaja z XV wieku,
• wiatrak holenderski z 1850 roku (ul. Jaracza), znajdujący się na zachodnim krańcu Wolina, za cmentarzem. Ma 3 kondygnacje, zbudowany został na rzucie koła. Obecnie zaadaptowany został na sklep ogrodniczy.
• dom z XIX wieku (ul. Zamkowa 16),
• dom z początku XX wieku, obecnie budynek poczty, (ul. Zamkowa 22),
• dwór z przełomu XVIII/XIX w. (ul. Zamkowa 23a).

[edytuj] Obiekty historyczne

• Ratusz – powstał w stylu neogotyckim. Wybudowany został w 1880 roku (wg innych źródeł 1881) na miejscu zamku książęcego i późniejszego klasztoru cysterek. Usytuowany jest przy ulicy Zamkowej na północ od Rynku. Obecnie mieści się tu Urząd Miejski.
• elewator zbożowy
• ruiny kościoła św. Jerzego
• fragmenty murów obronnych z XIV-XV wieku, które zachowały się na długości ok. 50 metrów. Stoją za ratuszem, w północno-wschodniej części miasta. Mają wysokość 3 metrów i niejednolitą konstrukcję. Zbudowane są z kamienia.
• zabytkowe domy - znajdują sie przy ul. Wojska Polskiego (nr. 2, 4, 6, 8 i 10) oraz przy ul. Zamkowej (nr 4, 5, 16, 18, 19, 20), i pochodzą z XIX wieku. Te pierwsze, w zachodniej pierzei rynku, stoją jednak na miejscu znacznie starszej zabudowy. Widać to choćby po wąskich, szczytowych kamieniczkach, przykrytych naczółkowymi dachami.
• Muzeum Regionalne

Przykłady dobrze zachowanej zabudowy znaleźć można również na terenie dawnego przedmieścia rybackiego przy ulicach Konopnickiej, Niedamira, Mostowej i Rybackiej. Odmienny typ zabudowy, pochodzącej z przełomu wieków XIX i XX znaleźć można w okolicy dworca i przy ulicy Świerczewskiego.

• w południowej części starego miasta grodzisko z X-XII w., przebudowane w XVII w. na bastion fortyfikacyjny (prawdopodobnie była tu pogańska świątynia poświęcona Trzygłowowi).

• bastiony - jeden wybudowany na dawnym Wzgórzu Chyrowym, między ulicami Mostową i Konopnickiej. Ma formę platformy górującej nad terenem. Pochodzi z wieku XVII, a zbudowany został przez Szwedów jako fortyfikacje. Zostały z niego jedynie ceglane resztki. Drugi jest przy ulicy Ogrodowej. Jest on znacznie mniejszy. Zbudowany także przez Szwedów w XVII wieku.

• Stanowiska archeologiczne wokół miasta:
  • na wzgórzu Młynówka, na zachód od grodziska, cmentarzysko szkieletowe i ciałopalne z IX-XII w.
  • nad Zalewem Szczecińskim, w skrajnie południowej części miasta, na tzw. Wzgórzu Wisielców, osada i cmentarzysko kurhanowe ciałopalne z IX-X w.
  • Srebrne Wzgórze - na wzniesieniu nad Dziwną, pół km na północ od miasta znajdują się ślady grodziska (prawdopodobnie gród strażniczy) z IX-XII wieku, którego mieszkańcy kontrolowali ruch na Dziwnej. Zachowane wały ziemne do 3 m wysokości i fosa.

[edytuj] Wolinianie

• Jan Bugenhagen
• Carl Friedrich von Wiebeking
• Marzena Cieślik
• Gertrud Meißner

[edytuj] Administracja

Miasto jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej. Mieszkańcy Wolina wybierają do swojej Rady Miejskiej 6 radnych (6 z 15). Pozostałych 9 radnych wybierają mieszkańcy terenów wiejskich gminy Wolin. Organem wykonawczym jest burmistrz. Siedzibą władz jest ratusz przy ul. Zamkowej.

Burmistrzowie Wolina (po 1990 r.):

• Bogdan Wilkowski (2002 – 2006)
• Eugeniusz Jasiewicz (PSL) (od 2006 r.)

[edytuj] Miasta partnerskie

• Venansault,
• Staffanstorps,
• Usedom

[edytuj] Bibliografia

• Danuta Jeżowska, Krzysztof Próchniewicz, Wolin – miasto i gmina, Wyd. Oficyna In Plus, Łódź, 1996, ISBN 83-906309-0-7.

Przypisy

[edytuj] Zobacz też

• Wyspa Wolin
• Woliński Park Narodowy

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Strona oficjalna miasta
• BIP
• Wollin (de)

• Mapy: Autopilot • Google Maps • Szukacz • Targeo • Zumi

• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi

Mityng w Londynie: rekord Majewskiego, Chojecka bez minimum

W pierwszym dniu mityngu Super Grand Prix IAAF na stadionie Crystal Palace w Londynie przygotowujący się do występu w igrzyskach olimpijskich w Pekinie Tomasz Majewski (AZS AWF Warszawa) wynikiem 20,97 ustanowił rekord życiowy i zajął trzecie miejsce w konkursie pchnięcia kulą.

Obrońca Barcelony przechodzi do Ajaksu

Hiszpański obrońca Oleguer Presas będzie przez najbliższe trzy lata występował w Ajaksie Amsterdam. Holenderski klub zapłacił dotychczasowemu pracodawcy 28-letniego obrońcy, FC Barcelonie, trzy miliony euro.

11 bramek piłkarzy Wisły Kraków

Krakowska Wisła zamiast meczu ligowego z Ruchem Chorzów rozegrała sparing z Młodą Wisłą wygrywając 11:0.

Charlie Gjedde nowym żużlowcem Lotosu Gdańsk

Duńczyk Charlie Gjedde został w piątek żużlowcem pierwszoligowego Lotosu Gdańsk. Został wypożyczony z ZKŻ Zielona Góra, w barwach nowego klubu zaprezentuje się już w niedzielę podczas meczu Lotosu z GTŻ Grudziądz.

Bramkarz reprezentacji Anglii zmienił klub

Bramkarz reprezentacji Anglii Paul Robinson przeszedł z Tottenham Hotspur do Blackburn Rovers. Klub z Ewood Park zapłacił "Kogutom" za 28-letniego golkipera 3,5 miliona funtów.

Linki: Strona g��wna