Z Wikipedii

François-Marie Arouet
Voltaire w czasach młodości
Urodzony	21 listopada, 1694 Paryż, Francja
Zmarł	30 maja 1778 Paryż, Francja
Galeria w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Voltaire (Wolter), właśc. François-Marie Arouet (Voltaire jest artystycznym pseudonimem) (ur. 21 listopada 1694 w Paryżu, zm. 30 maja 1778 w Paryżu) – francuski pisarz epoki oświecenia, filozof, dramaturg i historyk. Tworzył satyry, powieści, dramaty oraz (najbardziej cenione) "Listy".

Prowadził ożywioną korespondencję (zachowało się 23 000 jego listów). Bulwersował opinię publiczną krytycyzmem i śmiałością przekonań. Wiele podróżował.

Voltaire był nie tylko jedną z bardziej znanych osobistości XVIII wieku; był prawdziwą postacią mityczną i idolem ("apostołem Rozumu"), czytanym, podziwianym i uwielbianym od Sankt-Petersburga do Filadelfii. Wpływ jego poglądów na XVIII-wieczną Europę i Amerykę był ogromny.

Był osobowością złożoną, wyrażał nieraz sprzeczne poglądy, jego postępowanie nierzadko było kontrowersyjne, dlatego wiele różnych ideologii (posługując się wyrwanymi z kontekstu cytatami Voltaire'a) uznało go za swojego patrona (np. ateiści, deiści, rewolucjoniści). Voltaire'owi w rzeczywistości nie można przypisać w pełni żadnej ideologii. Był przede wszystkim zwolennikiem liberalizmu, traktującym z rezerwą każdą religię i ideologię.

Spis treści 1 Biografia 1.1 Lata nauki 1.2 Ofiara despotyzmu 1.3 Wyjazd do Anglii 1.4 Powrót do Francji 1.5 Na emigracji w królestwie Prus 1.6 Genewa 1.7 Ostatnie lata życia 1.8 Pogrzeb 2 Poglądy i etyka Voltaire'a 2.1 Bóg i religia 2.2 Tolerancja 2.3 Filozofia 3 Voltaire a rozbiory Polski 4 Najważniejsze dzieła 5 Bibliografia 6 Linki zewnętrzne

[edytuj] Biografia

[edytuj] Lata nauki

Urodził się jako ostatnie dziecko bogatego notariusza François Arouet i Marie Marguerite Daumart. W 1704 rozpoczął naukę w kolegium jezuickim w Paryżu (obecnie liceum Louis-le-Grand), gdzie należał do najbardziej wyróżniających się uczniów (celował zwłaszcza w filozofii i retoryce). Zetknął się również z libertynami, których wolnomyślicielski i sceptyczny punkt widzenia ukształtował jego własny światopogląd.

[edytuj] Ofiara despotyzmu

Lata 1717-18 spędził uwięziony bez wyroku w Bastylii na podstawie podejrzenia o autorstwo pamfletów przeciwko regentowi Filipowi II Orleańskiemu. W więzieniu napisał swoją pierwszą sztukę teatralną Edyp (pod pseudonimem Voltaire); sztuka odniosła ogromny sukces w kilka miesięcy po jego wyjściu na wolność.

W 1726 na skutek zwady z Guy de Rohan-Chabot (tzw. Chevalierem de Rohan), Voltaire został ponownie zamknięty bez wyroku w Bastylii.

[edytuj] Wyjazd do Anglii

Po uwolnieniu postanowił wyjechać do Anglii, gdzie przebywał do roku 1729. Gościny udzielił mu w swym domu Sir Everard Fawkener (1684-1758) brytyjski dyplomata i kupiec. Odkrył w Anglii zupełnie inne państwo niż represyjną, rządzoną przez absolutystycznego króla Francję: zachwycił się naukowymi, filozoficznymi i politycznymi osiągnięciami Anglików; studiował teorie Izaaka Newtona i filozofię Johna Locke'a.

Wielki wpływ na Voltaire'a, jako historiografa wywarł polityk torysowski i historiograf Henry St John, 1. wicehrabia Bolingbroke.

W swoich Listach filozoficznych, wydanych wpierw po angielsku (English Letters), a następnie po francusku (Lettres philosophiques) Voltaire starał się przekazać Francuzom osiągnięcia Anglików.

[edytuj] Powrót do Francji

Po powrocie do Francji związał się z jedną z najwybitniejszych kobiet tamtej epoki: markizą Émilie du Châtelet, uzdolnioną matematyczką i fizykiem, która gościła go w swoim zamku w Cirey-sur-Blaise. Związek ten trwał 12 lat. Następnie próbował zrobić karierę na dworze w Wersalu (w 1746 został przyjęty do Akademii Francuskiej), ale jego trudny i niezależny charakter sprawił, że popadł w niełaskę.

[edytuj] Na emigracji w królestwie Prus

W latach 1750-1753 przebywał na dworze króla Prus Fryderyka II Wielkiego w Berlinie i Poczdamie, jednak przyjaźń niezależnego filozofa i kapryśnego króla skończyła się kłótnią. Voltaire jeszcze na granicznym przejściu miał kłopoty urzędnicze, była to zemsta króla.

[edytuj] Genewa

Voltaire (w 1755) osiadł w majątku Délices, na terytorium Republiki Genewy. Tu także popadł w konflikt. Tym razem z kalwińskimi pastorami. Krytykowali oni "zbyt swobodnego" ducha przedstawień teatralnych jakie organizował filozof.

[edytuj] Ostatnie lata życia

W 1758 przeniósł się do posiadłości w Ferney niedaleko Genewy (był to rodzaj "ziemi niczyjej" na granicy francusko-genewskiej). Tu dał się poznać jako utalentowany zarządca i człowiek interesu: rozbudował posiadłość, wprowadził nowe uprawy, założył manufaktury zegarków i pończoch jedwabnych. Pomagała mu w tym jego siostrzenica pani Denis (która podobno była także jego kochanką). Voltaire podsumował swoje dokonania w Ferney słowami: Siedlisko 40 dzikusów stało się zamożnym miasteczkiem, zamieszkałym przez 1200 pożytecznych osób.

Do Ferney przybywały tłumy wielbicieli Voltaire'a: m.in. artyści, uczeni, arystokraci i dyplomaci (zyskał sobie miano "oberżysty Europy"). 30 marca 1778 przyjechał triumfalnie do Paryża, gdzie tłumy wielbicieli witały go z takim entuzjazmem, że niektórzy historycy uznali to później za prawdziwy początek rewolucji francuskiej.

Dwa miesiące przed śmiercią Voltaire wstąpił do loży masońskiej Dziewięciu Sióstr w Paryżu. Podsumował swoje życie słowami: Umieram wielbiąc Boga, kochając przyjaciół, nienienawidząc wrogów, nie cierpiąc przesądów.

[edytuj] Pogrzeb

Rząd rewolucyjny z uroczystym ceremoniałem przeniósł 11 lipca 1791 jego zwłoki do Panteonu, gdzie do dziś spoczywa obok Jean-Jacques Rousseau. Pochowano go z wyjątkową pompą. Przebieg uroczystości i stroje uczestników zaprojektował Jacques-Louis David. Głównym elementem ceremonii był pochód w historycznych i współczesnych kostiumach, które miały ilustrować dzieje rewolucji. Niesiono m.in. model Bastylii, a na wozie triumfalnym jechał aktor przebrany za Woltera. Skronie owego „Woltera” wieńczyła alegoria Sławy. W najbardziej podniosłym moemncie zaśpiewano Chór patriotyczny do słów Woltera. Muzykę skomponował do niego François-Joseph Gossec, a wykonywał go chór męski z towarzyszeniem orkiestry wojskowej. Taka obsada pojawiła się po raz pierwszy w historii. ^[1]

[edytuj] Poglądy i etyka Voltaire'a

[edytuj] Bóg i religia

Dzieła Voltaire'a cechuje krytycyzm, odrzucenie autorytetów oraz tolerancja dla różnorodnych postaw, racjonalizm, odrzucenie instytucji kościoła. W dogmatyzmie religijnym dostrzegł przyczyny nietolerancji, braku wolności, prześladowań i niesprawiedliwości.

Voltaire uważał, że należy pozbyć się przesądów religii objawionej i przyjąć religię rozumową (naturalną, deizm), której wymaga moralność (Gdyby Boga nie było, należałoby Go wymyślić). Nie identyfikował się jednak całkowicie z deizmem; odrzucał koncepcję "bożej opatrzności", kwestię "dobrego Boga", który pozwala na istnienie zła, pozostawiał bez odpowiedzi.

Twierdził, że można dowieść, że Pięcioksiąg Mojżesza był fałszerstwem z czasów, gdy w basenie Morza Śródziemnego panowała kultura helleńska co widać już, jego zdaniem, po samych tytułach ksiąg: Genesis, Exodus, Leviticus, Numeri, Deuteronomium. W rzeczywistości jednak Pięcioksiąg nie posiadał nawet tytułów poszczególnych ksiąg. Także fałszerstwem z czasów kultury helleńskiej miały być wg niego I księga Samuela i II księga Samuela co widać, jego zdaniem, na przykładzie użytego we francuskim przekładzie z którego korzystał Wolter słowa Pytia (w oryginale to słowo nie występuje) na określenie wróżki, która na żądanie Saula wywołała zmarłego Samuela w Endor.^[2]

Natomiast do panującej we Francji religii katolickiej, tak jak do wszystkich innych religii (w tym protestantyzmu, judaizmu i islamu) odnosił się wręcz wrogo. Jego najsłynniejsze zdanie: Ecrasez l'infâme! (Zdeptajcie bezecne), które stało się mottem wrogów Kościoła, potępiało wszelki fanatyzm religijny. Voltaire jednak zawsze potępiał ateizm i deklarował wiarę w Boga (jako "pra-przyczyny" wszystkiego); był fundatorem kościoła katolickiego w Ferney. Postulował rozdział państwa i Kościoła oraz tolerancję dla wszystkich religii.

[edytuj] Tolerancja

Voltaire'owi przypisuje się słynne słowa: Nie zgadzam się z tym co mówisz, ale oddam życie, abyś miał prawo to powiedzieć.

W przedmowie do Traktatu o tolerancji (1767) napisanej przez wydawców kehlskich: Tolerancyjny powinien być każdy władca, który wyznaje jakąś religię, który zna prawa sumienia. [...] jest rzeczą niesprawiedliwą i barbarzyńską stawiać człowieka między groźbą skazania na męczarnie, a postępkami, które uważa za zbrodnicze. Jest uznawany za obrońcę wolności słowa i tolerancji dla różnych światopoglądów.

W roku 1762 zaangażował się w obronę Jana Calasa, protestanta fałszywie oskarżonego przez katolickich duchownych i skazanego na śmierć, a także w procesy Pierre-Paula Sirvena, La Barre'a, Montbailli'ego. W tych procesach Voltaire energicznie bronił ofiar fanatyzmu religijnego i archaicznego prawa, apelując do europejskiej opinii publicznej.

W tych poglądach był niekonsekwentny, np. uczestniczył w handlu niewolnikami, jego spór z Pierre Louis Maupertuisem być może przyczynił się do samobójstwa tego uczonego, popierał absolutyzm, potępiał demokrację, ostro zwalczał ludzi o odmiennych, niż swoje poglądach.

[edytuj] Filozofia

• Voltaire reprezentował tzw. "wojujący humanizm" i racjonalizm XVIII wieku.
• Inspirował się poglądami Johna Locke'a, rzecznika liberalizmu (umowa społeczna nie likwiduje praw naturalnych jednostki).
• Poznanie kształtuje się przez doświadczenie; wszystko poza tym jest hipotezą.
• Człowiek jako istota rozumna musi sam dążyć do kształtowania własnego losu i rozwoju dzięki wiedzy, technice, sztuce i dobremu ustrojowi społecznemu.
• Sprawiedliwość jest wartością uniwersalną, ponadkulturową.
• Tzw. "cnota" (franc. vertu), czyli skłonność do czynienia dobra sobie i innym, wynika z potrzeb uczuciowych i z interesu społecznego.

[edytuj] Voltaire a rozbiory Polski

Stosunek Voltaire'a do rozbiorów Polski można uznać za przejaw niekonsekwencji. Voltaire – uważany często za ofiarę despotyzmu i obrońcę wolności – w tym przypadku zachował się zgodnie z wyznawaną przez siebie i typową dla swoich czasów koncepcją absolutyzmu oświeconego. Najlepsze możliwości realizacji swoich wizji widział w warunkach niedemokratycznego absolutyzmu, w którym wykształcony i mądry władca wymuszał na poddanych wprowadzenie nowych, lepszych zasad.

Szanse na wprowadzenie postulowanych przez siebie reform widział w reformujących się w duchu oświeceniowym monarchiach; Prusach Fryderyka II oraz Rosji Katarzyny II, którzy uznali go za swego doradcę, zarządzając jednak swoimi krajami w sposób znacznie odbiegający od oświeceniowych wzorców wolności. Można przypuszczać, że Voltaire uległ ich zapewnieniom i propagandzie odnośnie sytuacji w Polsce.

W 1768 Voltaire sławił Katarzynę II, która wprowadziła do Rzeczypospolitej armię rosyjską w celu stłumienia konfederacji barskiej: armia ta zjawiła się jedynie w celu opieki nad dysydentami w razie, gdyby ich chciano gwałtem zniszczyć. Zdumiano się na widok armii rosyjskiej, bardziej pilnującej w środku Polski karności niż jej kiedykolwiek miały wojska polskie. Miast pustoszyć wzbogacała kraj: będąc tam dla opiekowania się tolerancją.^{[potrzebne źródło]} 18 listopada 1772 Voltaire komplementował Fryderyka II: Mówią, Sire, że to Pan poddał pomysł rozbioru Polski – i ja tak sądzę, ponieważ znać w tym geniusz.^{[potrzebne źródło]}

Ustrój Rzeczypospolitej budził kontrowersje w czasach Voltaire'a i budzi je do dziś. Przez krytyków był i jest uznawany za archaiczną oligarchię, która doprowadziła Polskę do kryzysu ekonomicznego i anarchii. W Polsce obowiązywały prawa pozbawiające innowierców wszelkich praw politycznych; również mieszczanie byli grupą dyskryminowaną. Takie państwo nie mogło liczyć na poparcie ówczesnych intelektualistów. Reformy w Polsce (Konstytucja 3 Maja) przyszły zbyt późno, aby miały szansę na praktyczną realizację. W tej sytuacji mniej dziwi fakt, że Voltaire uznał zagarnięcie Polski przez monarchie "oświeconego absolutyzmu" za fakt pozytywny.

[edytuj] Najważniejsze dzieła

• Œdipe (Edyp), 1718
• La Henriade (Henriada), 1728
• Histoire de Charles XII (Historia Karola XII), 1730
• Brutus, 1730
• Zaïre, 1732
• Lettres philosophiques (Listy filozoficzne), 1734
• Adélaïde du Guesclin, 1734
• Le fanatisme ou Mahomet (Fanatyzm czyli Mahomet), 1736
• Mondain (Światowiec), 1736
• Epître sur Newton, (Rozprawa o Newtonie) 1736
• Zadig, 1748
• Micromégas, 1752
• Candide ou l'Optimisme (Kandyd, czyli optymizm), 1759
• Dictionnaire philosophique (Słownik filozoficzny), 1764
• Traité sur la tolérance (Traktat o tolerancji), 1767
• 'L'Ingénu (Prostaczek), 1767

1. ↑ D. Gwizdalanka, Muzyka i polityka, PWM Kraków 1999, str. 48-49.
2. ↑ Ab Ovo, str.16, Mikołaj Szymański

[edytuj] Bibliografia

• o Voltairze:

1. Jean Orieux, Wolter, Warszawa 1986, (Cykl: Biografie sławnych ludzi).

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Dział poświęcony Voltaire w portalu Racjonalista.pl
• Voltaire Utwory

Zwycięstwo Herthy, gol Piszczka

Łukasz Piszczek zdobył bramkę dla Herthy Berlin w wygranym przez ten zespół 4:2 (2:1) sparingowym meczu z trzecioligowym FC Magdeburg.

Blanik: najpierw trzeba awansować do finału

Brązowy medalista olimpijski w skoku i mistrz świata sprzed roku - gimnastyk Leszek Blanik, jest jednym ze sportowców, z którym wiązane są nadzieje medalowe podczas igrzysk w Pekinie. Gimnastyk AZS AWFiS Gdańsk jednak nie myśli o finale.

Niemieccy siatkarze pokonali Bułgarów

Grupowi rywale polskich siatkarzy w turnieju olimpijskim w Pekinie Niemcy pokonali Bułgarów 3:1 w towarzyskim meczu w Stuttgarcie.

I liga: wyniki sobotnich spotkań

Podbeskidzie Bielsko-Biała pokonało na własnym boisku Wisłę Płock 1:0 w spotkaniu inauguracyjnej kolejki pierwszej ligi piłkarskiej. W derbach Lubelszczyzny Górnik Łęczna wygrał z Motorem Lublin 2:1.

ME: Polskie juniorki zagrają o 7. miejsce

Reprezentacja Polski juniorek w koszykówce, po porażkach ze Słowacją 57:65 i Hiszpanią 62:77, zagra w niedzielę o 7. miejsce mistrzostw Europy do lat 18 (Dywizja A).

Linki: Strona g��wna