Wyspa
Z Wikipedii
| Wyspy |
| Wyspy wg oceanów |
| Wyspy wg kontynentów |
Wyspa – każdy z trwałych fragmentów lądowej powierzchni Ziemi, który jest otoczony ze wszystkich stron wodą oraz jest mniejszy powierzchniowo od Australii. Wyspy istnieją więc na rzekach[1], jeziorach, stawach, morzach i oceanach. Za wyspy nie uznaje się ruchomych ławic piaszczystych, ani obszarów lądu zalewanych podczas przypływów.
Wyspy mogą być samotne albo mogą tworzyć skupiska – archipelagi, przy czym te ostatnie grupowane są zarówno według kryteriów geograficznych, jak i geologicznych.
Wyspy mogą powstawać na skutek:
- zanurzenia lądu o urozmaiconej rzeźbie powierzchni,
- nierównomiernego wypiętrzenia obszaru szelfowego,
- budującej działalności fal morskich,
- działalności organizmów żywych (wyspa koralowa),
- działalności podwodnych wulkanów (wyspa wulkaniczna).
- trzęsienia ziemi,
- działalności człowieka – sztuczne wyspy, np. torpedownia w Gdyni, czy Palm Islands w Dubaju[2].
Szczególnym przypadkiem są wyspy pływowe powstające okresowo, tracące połączenie z lądem stałym podczas przypływów.
Spis treści |
[edytuj] Podział wysp
Generalnie wyspy dzielą się na kontynentalne i oceaniczne, przy czym podział ten nie jest całkowicie precyzyjny, co może prowadzić do niewłaściwego ich zaszeregowania.
[edytuj] Wyspy kontynentalne
Do tej kategorii zaliczamy wyspy leżące w pobliżu kontynentu, na jego szelfie kontynentalnym. Takimi wyspami kontynentalnymi są Trinidad w Ameryce Południowej, Grenlandia w Ameryce Północnej, Tasmania w Australii, Sumatra w Azji, czy Wyspy Brytyjskie w Europie.
Odrębną podkategorię stanowią wyspy mikrokontynentalne powstałe w wyniku tworzenia się szczelin w dnie morskimi oddzialanie partii masy kontynentalnej. Przykładem jest tu Madagaskar w Afryce.
Inną podkategorię stanowią wyspy powstałe z łach piaszczystych nanoszonychw wyniku działania prądów morskich lub materiału lądowego wynoszonego przez ujścia większych rzek. Przykładami są tu Półwysep Helski i Mierzeja Wiślana, które w przeszłości były takimi wyspami.
[edytuj] Wyspy oceaniczne
Do tej kategorii zalicza się wyspy nie związane z szelfem kontynentalnym. W ogromnej większości są one pochodzenia wulkanicznego. Zazwyczaj układają się w łańcuchy powstające wówczas, gdy aktywność wulkaniczna przenosi się poza zastygający fragment płyty lądotwórczej. Przykładami są tu archipelagi Marianów i Aleutów na Pacyfiku oraz Antyle na Atlantyku. Innym przykładem jest Islandia powstała w wyniku wypiętrzenia sie płyty tektonicznej ponad powierzchnię oceanu.
Innego typu wyspami oceanicznymi są atole, efekt budowy rafy koralowej wokół zanurzającej się wyspy wulkanicznej. Koralowce rozbudowują rafę aż do powierzchni oceanu stając się zaczynem do powstania wyspy. Charakterystycznym przykładem są Malediwy na Oceanie Indyjskim.
[edytuj] Etymologia nazwy
Słowo wyspa (wg. Aleksander Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927) pochodzi przypuszczalnie od pol. i czes. wysyp lub nasyp, co, w połączeniu z łac. insula, zastąpiło dawniejsze słowo ostrów, używane w czasach dzisiejszych jedynie w nazewnictwie (np. Ostrów Lednicki) oraz otok (opływ wody), który w XV wieku stracił pierwotne znaczenie na rzecz (dzisiaj siniak) siności po uderzeniu.
Przypisy
- ↑ Przy czym za wyspy nie są uznawane obszary lądowe otoczone ciekami dwóch lub więcej rzek, ani podobne obszary w deltach rzek
- ↑ Obszarem wodnym tworzącym wyspę nie jest natomiast sztucznie przekopany kanał, jak np. kanał sueski oddzielający Afrykę od Eurazji, lecz nie czyniący z niej tym samym wyspy
[edytuj] Zobacz też
- wyspy świata,
- największe wyspy świata
- lista polskich wysp
- PÅ‚ywajÄ…ce wyspy
- film Wyspa w reżyserii Kim Ki-Duka
| Facebook blokuje Friend Connect |
|
Serwis społecznościowy Facebook zablokował zaprezentowaną niedawno przez Google usługę Friend Connect. Jak informuje serwis InfoWorld, naruszała ona postanowienia regulaminu.
|
| Miliarder doprowadzi do sprzedaży Yahoo? |
|
Jeden z udziałowców Yahoo!, miliarder Carl Icahn, przygotowuje się to walki z zarządem internetowego giganta na spotkaniu akcjonariuszy, które odbędzie się trzeciego lipca. Poinformował on, że będzie prowadził swoje działania dopóki firma nie rozpocznie nowych negocjacji z Microsoftem.
|
| Samsung i LG pracujÄ… nad standardem mobilnej DTV |
|
Firmy Samsung i LG rozpoczynają współpracę nad nowym standardem mobilnej telewizji cyfrowej, planując połączenie ze sobą technologii MPH oraz A-VSB.
|
| Odtwarzacz MP3 do kÄ…pieli |
|
Firma Ubanana zaprezentowała odtwarzacz MP3 uCan, wykonany z nieprzemakalnych materiałów, dzięki któremu można cieszyć się ulubioną muzyką podczas pływania, lub nurkowania.
|
| Kolorowy cooler dla precesora |
|
Firma Thermaltake wprowadzi na rynek chłodzenie procesora, będące częścią serii Orb. System składa się z aluminiowego radiatora z 140-ma żebrami oraz 112-milimetrowego wentylatora.
|